เนื้อความทั้งข้อ
[๒๕๖] ที่ชื่อว่า ส่อเสียด ขยายความว่า วัตถุสำหรับเก็บมาส่อเสียด มีได้ด้วยอาการ
๒ อย่าง คือ ของคนผู้ต้องการจะให้เขาชอบ ๑ ของคนผู้ประสงค์จะให้เขาแตกกัน ๑.
ภิกษุเก็บเอาวัตถุสำหรับส่อเสียดมากล่าวโดยอาการ ๑๐ อย่าง คือ ชาติ ๑ ชื่อ ๑
โคตร ๑ การงาน ๑ ศิลปะ ๑ โรค ๑ รูปพรรณ ๑ กิเลส ๑ อาบัติ ๑ คำด่า ๑.
ที่ชื่อว่า ชาติ ได้แก่กำเนิด มี ๒ คือ กำเนิดทราม ๑ กำเนิดอุกฤษฏ์ ๑.
ที่ชื่อว่า กำเนิดทราม ได้แก่กำเนิดคนจัณฑาล กำเนิดคนจักสาน กำเนิดพราน
กำเนิดคนช่างหนัง กำเนิดคนเทดอกไม้ นี่ชื่อว่ากำเนิดทราม.
ที่ชื่อว่า กำเนิดอุกฤษฏ์ ได้แก่กำเนิดกษัตริย์ กำเนิดพราหมณ์ นี่ชื่อว่า กำเนิด
อุกฤษฏ์ ฯลฯ ๑-
ที่ชื่อว่า คำด่า ได้แก่คำด่ามี ๒ คำ คำด่าทราม ๑ คำด่าอุกฤษฏ์ ๑.
ที่ชื่อว่า คำด่าทราม ได้แก่คำด่าว่า เป็นอูฐ เป็นแพะ เป็นโค เป็นลา เป็นสัตว์-
*ดิรัจฉาน เป็นสัตว์นรก, สุคติของท่านไม่มี, ท่านต้องหวังได้แต่ทุคติ, คำด่าที่เกี่ยวด้วยยะอักษร
ภะอักษร, หรือนิมิตของชายและนิมิตของหญิง นี่ชื่อว่า คำด่าทราม.
@๑. ที่ ฯลฯ ไว้นี้ หมายถึงนาม โคตรเป็นต้น พึงดูในสิกขาบทที่ ๒ ข้อ ๑๘๘ ถึง ๑๙๕
@หน้า ๒๕-๒๗
ที่ชื่อว่า คำด่าอุกฤษฏ์ ได้แก่คำด่าว่า เป็นบัณฑิต เป็นคนฉลาด เป็นนักปราชญ์
เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก, ทุคติของท่านไม่มี, ท่านต้องหวังได้แต่สุคติ, นี่ชื่อว่า คำด่าอุกฤษฏ์.
เปสุญฺญํ นาม✎ ร่าง
Pesuññaṁ nāma
ทฺวีหากาเรหิ เปสุญฺญํ โหติ ปิยกมฺยสฺส
วา เภทาธิปฺปายสฺส วา ฯ✎ ร่าง
dvīhākārehi pesuññaṁ hoti— piyakamyassa vā bhedādhippāyassa vā.
ทสหิ อากาเรหิ เปสุญฺญํ อุปสํหรติ
ชาติโตปิ นามโตปิ โคตฺตโตปิ กมฺมโตปิ สิปฺปโตปิ อาพาธโตปิ
ลิงฺคโตปิ กิเลสโตปิ อาปตฺติโตปิ อกฺโกสโตปิ ฯ✎ ร่าง
Dasahākārehi pesuññaṁ upasaṁharati— jātitopi, nāmatopi, gottatopi, kammatopi, sippatopi, ābādhatopi, liṅgatopi, kilesatopi, āpattitopi, akkosatopi.
ชาติ นาม✎ ร่าง
Jāti nāma
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 88.21 · พุทธชยันตี 2.1.44
เทฺว
ชาติโย หีนา จ ชาติ อุกฺกฏฺฐา จ ชาติ ฯ✎ ร่าง
dve jātiyo— hīnā ca jāti ukkaṭṭhā ca jāti.
หีนา นาม ชาติ✎ ร่าง
Hīnā nāma jāti—
จณฺฑาลชาติ เวณชาติ เนสาทชาติ รถการชาติ ปุกฺกุสชาติ
เอสา หีนา นาม ชาติ ฯ✎ ร่าง
caṇḍālajāti venajāti nesādajāti rathakārajāti pukkusajāti. Esā hīnā nāma jāti.
อุกฺกฏฺฐา นาม ชาติ✎ ร่าง
Ukkaṭṭhā nāma jāti—
ขตฺติยชาติ
พฺราหฺมณชาติ เอสา อุกฺกฏฺฐา นาม ชาติ ฯ✎ ร่าง
khattiyajāti brāhmaṇajāti. Esā ukkaṭṭhā nāma jāti.
อกฺโกโส
นาม✎ ร่าง
Akkoso nāma
อ้างอิงPTS 4.13 · สยามรัฐ 2.185
เทฺว อกฺโกสา หีโน จ อกฺโกโส อุกฺกฏฺโฐ จ อกฺโกโส ฯ✎ ร่าง
dve akkosā— hīno ca akkoso ukkaṭṭho ca akkoso.
หีโน นาม อกฺโกโส✎ ร่าง
Hīno nāma akkoso—
โอฏฺโฐสิ เมณฺโฑสิ โคโณสิ คทฺรโภสิ
ติรจฺฉานคโตสิ เนรยิโกสิ นตฺถิ ตุยฺหํ สุคติ ทุคฺคติเยว ตุยฺหํ
ปาฏิกงฺขาติ ยกาเรน วา ภกาเรน วา กาฏโกฏจิกาย วา
เอโส หีโน นาม อกฺโกโส ฯ✎ ร่าง
“oṭṭhosi, meṇḍosi, goṇosi, gadrabhosi, tiracchānagatosi, nerayikosi; natthi tuyhaṁ sugati; duggatiyeva tuyhaṁ pāṭikaṅkhā”ti, yakārena vā bhakārena vā kāṭakoṭacikāya vā. Eso hīno nāma akkoso.
อุกฺกฏฺโฐ นาม อกฺโกโส✎ ร่าง
Ukkaṭṭho nāma akkoso—
ปณฺฑิโตสิ
พฺยตฺโตสิ เมธาวีสิ พหุสฺสุโตสิ ธมฺมกถิโกสิ นตฺถิ ตุยฺหํ ทุคฺคติ
สุคติเยว ตุยฺหํ ปาฏิกงฺขาติ เอโส อุกฺกฏฺโฐ นาม อกฺโกโส ฯ✎ ร่าง
“paṇḍitosi, byattosi, medhāvīsi, bahussutosi, dhammakathikosi; natthi tuyhaṁ duggati; sugatiyeva tuyhaṁ pāṭikaṅkhā”ti. Eso ukkaṭṭho nāma akkoso.