ทส อริยวาสา✎ ร่าง
Dasa ariyavāsā.
Ten abodes of the noble ones:
อิธาวุโส ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ
ฉฬงฺคสมนฺนาคโต เอการกฺโข จตุราปสฺเสโน ปนุณฺณปจฺเจกสจฺโจ
สมวยสฏฺเฐสโน อนาวิลสงฺกปฺโป ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร สุวิมุตฺตจิตฺโต
สุวิมุตฺตปญฺโญ ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti, chaḷaṅgasamannāgato, ekārakkho, caturāpasseno, paṇunnapaccekasacco, samavayasaṭṭhesano, anāvilasaṅkappo, passaddhakāyasaṅkhāro, suvimuttacitto, suvimuttapañño.
A mendicant has given up five factors, possesses six factors, has a single guard, has four supports, has cast aside idiosyncratic interpretations of the truth, has totally given up searching, has unsullied intentions, has stilled the physical process, and is well freed in mind and well freed by wisdom.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti?
And how has a mendicant given up five factors?
อิธาวุโส
ภิกฺขุโน กามจฺฉนฺโท ปหีโน โหติ พฺยาปาโท ปหีโน โหติ ถีนมิทฺธํ
ปหีนํ โหติ อุทฺธจฺจกุกฺกุจฺจํ ปหีนํ โหติ วิจิกิจฺฉา ปหีนา โหติ ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhuno kāmacchando pahīno hoti, byāpādo pahīno hoti, thinamiddhaṁ pahīnaṁ hoti, uddhaccakukkuccaṁ pahīnaṁ hoti, vicikicchā pahīnā hoti.
It’s when a mendicant has given up sensual desire, ill will, dullness and drowsiness, restlessness and remorse, and doubt.
เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ ปญฺจงฺควิปฺปหีโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti.
That’s how a mendicant has given up five factors.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ
ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti?
And how does a mendicant possess six factors?
อ้างอิงสยามรัฐ 11.285
อิธาวุโส ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา เนว
สุมโน โหติ น ทุมฺมโน อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
A mendicant, seeing a sight with their eyes, is neither happy nor sad. They remain equanimous, mindful and aware.
โสเตน
สทฺทํ สุตฺวา ฯ ฆาเนน คนฺธํ ฆายิตฺวา ฯ ชิวฺหาย รสํ สายิตฺวา ฯ
กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสิตฺวา ฯ✎ ร่าง
Sotena saddaṁ sutvā …pe…
Hearing a sound with their ears … Smelling an odor with their nose … Tasting a flavor with their tongue … Encountering a touch with their body …
มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย เนว สุมโน
โหติ น ทุมฺมโน อุเปกฺขโก จ วิหรติ สโต สมฺปชาโน ฯ✎ ร่าง
manasā dhammaṁ viññāya neva sumano hoti na dummano, upekkhako viharati sato sampajāno.
Knowing an idea with their mind, they’re neither happy nor sad. They remain equanimous, mindful and aware.
เอวํ
โข อาวุโส ภิกฺขุ ฉฬงฺคสมนฺนาคโต โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu chaḷaṅgasamannāgato hoti.
That’s how a mendicant possesses six factors.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ
เอการกฺโข โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu ekārakkho hoti?
And how does a mendicant have a single guard?
อ้างอิงPTS 3.270 · ฉัฏฐสังคายนา 3.215
อิธาวุโส ภิกฺขุ สตารกฺเขน เจตสา สมนฺนาคโต
โหติ ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhu satārakkhena cetasā samannāgato hoti.
It’s when a mendicant’s heart is guarded by mindfulness.
เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ เอการกฺโข โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu ekārakkho hoti.
That’s how a mendicant has a single guard.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti?
And how does a mendicant have four supports?
อ้างอิงพุทธชยันตี 9.464
อิธาวุโส
ภิกฺขุ สงฺขาเยกํ ปฏิเสวติ สงฺขาเยกํ อธิวาเสติ สงฺขาเยกํ ปริวชฺเชติ
สงฺขาเยกํ วิโนเทติ ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhu saṅkhāyekaṁ paṭisevati, saṅkhāyekaṁ adhivāseti, saṅkhāyekaṁ parivajjeti, saṅkhāyekaṁ vinodeti.
After appraisal, a mendicant uses some things, endures some things, avoids some things, and gets rid of some things.
เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ จตุราปสฺเสโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu caturāpasseno hoti.
That’s how a mendicant has four supports.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ ปนุณฺณปจฺเจกสจฺโจ โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti?
And how has a mendicant cast aside idiosyncratic interpretations of the truth?
อิธาวุโส ภิกฺขุโน
ยานิ ตานิ ปุถุสมณพฺราหฺมณานํ ปุถุปจฺเจกสจฺจานิ สพฺพานิ
ตานิ ๑- นุณฺณานิ โหนฺติ ปนุณฺณานิ จตฺตานิ วนฺตานิ มุตฺตานิ
ปหีนานิ ปฏินิสฺสฏฺฐานิ ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhuno yāni tāni puthusamaṇabrāhmaṇānaṁ puthupaccekasaccāni, sabbāni tāni nunnāni honti paṇunnāni cattāni vantāni muttāni pahīnāni paṭinissaṭṭhāni.
Different ascetics and brahmins have different idiosyncratic interpretations of the truth. A mendicant has cast out, cast aside, thrown out, discarded, let go of, given up, and relinquished all these.
เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ ปนุณฺณปจฺเจกสจฺโจ
โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu paṇunnapaccekasacco hoti.
That’s how a mendicant has cast aside idiosyncratic interpretations of the truth.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti?
And how has a mendicant totally given up searching?
อิธาวุโส ภิกฺขุโน
กาเมสนา ปหีนา โหติ ภเวสนา ปหีนา โหติ พฺรหฺมจริเยสนา
ปฏินิสฺสฏฺฐา ๒- ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhuno kāmesanā pahīnā hoti, bhavesanā pahīnā hoti, brahmacariyesanā paṭippassaddhā.
It’s when they’ve given up searching for sensual pleasures, for continued existence, and for a spiritual path.
เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ สมวยสฏฺเฐสโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu samavayasaṭṭhesano hoti.
That’s how a mendicant has totally given up searching.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti?
And how does a mendicant have unsullied intentions?
อิธาวุโส ภิกฺขุโน
กามสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ พฺยาปาทสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ
วิหึสาสงฺกปฺโป ปหีโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhuno kāmasaṅkappo pahīno hoti, byāpādasaṅkappo pahīno hoti, vihiṁsāsaṅkappo pahīno hoti.
It’s when they’ve given up sensual, malicious, and cruel intentions.
เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ
อนาวิลสงฺกปฺโป โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu anāvilasaṅkappo hoti.
That’s how a mendicant has unsullied intentions.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. สพฺพานิสฺสตานิ ฯ ๒ ม. ยุ. ปฏิปฺปสฺสทฺธา ฯ
โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti?
And how has a mendicant stilled the physical process?
อ้างอิงสยามรัฐ 11.286
อิธาวุโส ภิกฺขุ สุขสฺส จ ปหานา ทุกฺขสฺส จ ปหานา
ปุพฺเพ ว โสมนสฺสโทมนสฺสานํ อตฺถงฺคมา อทุกฺขมสุขํ
อุเปกฺขาสติปาริสุทฺธึ จตุตฺถชฺฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṁ atthaṅgamā adukkhamasukhaṁ upekkhāsatipārisuddhiṁ catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.
It’s when, with the giving up of pleasure and pain and the disappearance of former happiness and sadness, they enter and remain in the fourth absorption, without pleasure or pain, with pure equanimity and mindfulness.
เอวํ
โข อาวุโส ภิกฺขุ ปสฺสทฺธกายสงฺขาโร โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu passaddhakāyasaṅkhāro hoti.
That’s how a mendicant has stilled the physical process.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti?
And how is a mendicant well freed in mind?
อิธาวุโส
ภิกฺขุโน ราคา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ โทสา จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ โมหา
จิตฺตํ วิมุตฺตํ โหติ ฯ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhuno rāgā cittaṁ vimuttaṁ hoti, dosā cittaṁ vimuttaṁ hoti, mohā cittaṁ vimuttaṁ hoti.
It’s when a mendicant’s mind is freed from greed, hate, and delusion.
เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ สุวิมุตฺตจิตฺโต โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttacitto hoti.
That’s how a mendicant is well freed in mind.
กถญฺจาวุโส ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ ฯ✎ ร่าง
Kathañcāvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti?
And how is a mendicant well freed by wisdom?
อ้างอิงPTS 3.271 · ฉัฏฐสังคายนา 3.216 · พุทธชยันตี 9.466
อิธาวุโส ภิกฺขุ ราโค
เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺคโต อายตึ
อนุปฺปาทธมฺโมติ ปชานาติ✎ ร่าง
Idhāvuso, bhikkhu ‘rāgo me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo’ti pajānāti.
It’s when a mendicant understands: ‘I’ve given up greed, hate, and delusion, cut them off at the root, made them like a palm stump, obliterated them, so they’re unable to arise in the future.’
โทโส เม ปหีโน อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต
อนภาวงฺคโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโมติ ปชานาติ✎ ร่าง
‘Doso me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo’ti pajānāti.
โมโห เม ปหีโน
อุจฺฉินฺนมูโล ตาลาวตฺถุกโต อนภาวงฺคโต อายตึ อนุปฺปาทธมฺโมติ
ปชานาติ ฯ✎ ร่าง
‘Moho me pahīno ucchinnamūlo tālāvatthukato anabhāvaṅkato āyatiṁ anuppādadhammo’ti pajānāti.
เอวํ โข อาวุโส ภิกฺขุ สุวิมุตฺตปญฺโญ โหติ ฯ✎ ร่าง
Evaṁ kho, āvuso, bhikkhu suvimuttapañño hoti.
That’s how a mendicant’s mind is well freed by wisdom.