ทีฆาปิ โข เต เอสา อุทายิ ผเรยฺย✎ ร่าง
“Dīghāpi kho te esā, udāyi, phareyya:
“Udāyī, you could draw this out for a long time.
อ้างอิงสยามรัฐ 13.357
ยสฺมา ภนฺเต
วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ
โส ปรโม วณฺโณติ วเทสิ ตญฺจ วณฺณํ น ปญฺญาเปสิ ฯ✎ ร่าง
‘yasmā, bhante, vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo vaṇṇo’ti vadesi, tañca vaṇṇaṁ na paññapesi.
You say, ‘The ultimate splendor is the splendor compared to which no other splendor is finer.’ But you don’t describe that splendor.
เสยฺยถาปิ อุทายิ ปุริโส เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
Seyyathāpi, udāyi, puriso evaṁ vadeyya:
Suppose a man was to say,
อหํ ยา อิมสฺมึ ชนปเท
ชนปทกลฺยาณี ตํ อิจฺฉามิ ตํ กาเมมีติ ฯ✎ ร่าง
‘ahaṁ yā imasmiṁ janapade janapadakalyāṇī taṁ icchāmi, taṁ kāmemī’ti.
‘Whoever the finest lady in the land is, it is her that I want, her I desire!’
ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ✎ ร่าง
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
They’d say to him,
อมฺโภ ปุริส ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ ชานาสิ
ตํ ชนปทกลฺยาณึ ขตฺติยึ ๑- วา พฺราหฺมณึ วา เวสฺสึ วา สุทฺทึ
วาติ ฯ✎ ร่าง
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ—khattiyī vā brāhmaṇī vā vessī vā suddī vā’ti?
‘My man, that finest lady in the land who you desire—do you know whether she’s an aristocrat, a brahmin, a peasant, or a menial?’
อิติ ปุฏฺโฐ โนติ วเทยฺย ฯ✎ ร่าง
Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.
Asked this, he’d say, ‘No.’
ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ✎ ร่าง
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
They’d say to him,
อมฺโภ ปุริส ยํ ตฺวํ ชนปทกลฺยาณึ อิจฺฉสิ กาเมสิ ชานาสิ
ตํ ชนปทกลฺยาณึ เอวํวณฺณา ๒- เอวํโคตฺตา อิติ วาติ ฯเปฯ
ทีฆา วา รสฺสา วา มชฺฌิมา ๓- วา กาฬี วา สามา วา มงฺคุรจฺฉวี
วาติ อมุกสฺมึ นาม คาเม วา นิคเม วา นคเร วาติ ฯ✎ ร่าง
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ janapadakalyāṇiṁ icchasi kāmesi, jānāsi taṁ janapadakalyāṇiṁ—evaṁnāmā evaṅgottāti vāti …pe… dīghā vā rassā vā majjhimā vā kāḷī vā sāmā vā maṅguracchavī vāti … amukasmiṁ gāme vā nigame vā nagare vā’ti?
‘My man, that finest lady in the land who you desire—do you know her name or clan? Whether she’s tall or short or medium? Whether her skin is black, brown, or dingy? What village, town, or city she comes from?’
อิติ
ปุฏฺโฐ โนติ วเทยฺย ฯ✎ ร่าง
Iti puṭṭho ‘no’ti vadeyya.
Asked this, he’d say, ‘No.’
ตเมนํ เอวํ วเทยฺยุํ✎ ร่าง
Tamenaṁ evaṁ vadeyyuṁ:
They’d say to him,
อมฺโภ ปุริส ยํ ตฺวํ
น ชานาสิ น ปสฺสสิ ตํ ตฺวํ อิจฺฉสิ กาเมสีติ ฯ✎ ร่าง
‘ambho purisa, yaṁ tvaṁ na jānāsi na passasi, taṁ tvaṁ icchasi kāmesī’ti?
‘My man, do you desire someone who you’ve never even known or seen?’
อิติ ปุฏฺโฐ
อามาติ วเทยฺย ฯ✎ ร่าง
Iti puṭṭho ‘āmā’ti vadeyya.
Asked this, he’d say, ‘Yes.’
ตํ กึ มญฺญสิ อุทายิ✎ ร่าง
Taṁ kiṁ maññasi, udāyi—
What do you think, Udāyī?
อ้างอิงพุทธชยันตี 11.382
นนุ เอวํ สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส
อปฺปาฏิหิรีกตํ ๔- ภาสิตํ สมฺปชฺชตีติ ฯ✎ ร่าง
nanu evaṁ sante, tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti?
This being so, doesn’t that man’s statement turn out to have no demonstrable basis?”
อทฺธา โข ภนฺเต เอวํ
สนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส อปฺปาฏิหิรีกตํ ภาสิตํ สมฺปชฺชตีติ ฯ✎ ร่าง
“Addhā kho, bhante, evaṁ sante tassa purisassa appāṭihīrakataṁ bhāsitaṁ sampajjatī”ti.
“Clearly that’s the case, sir.”
เอวเมว โข ตฺวํ อุทายิ ยสฺมา ภนฺเต วณฺณา อญฺโญ วณฺโณ
อุตฺตริตโร วา ปณีตตโร วา นตฺถิ โส ปรโม วณฺโณติ วเทสิ
ตญฺจ วณฺณํ น ปญฺญาเปสีติ ฯ✎ ร่าง
“Evameva kho tvaṁ, udāyi, ‘yasmā, bhante, vaṇṇā añño vaṇṇo uttaritaro vā paṇītataro vā natthi so paramo vaṇṇo’ti vadesi, tañca vaṇṇaṁ na paññapesī”ti.
“In the same way, you say, ‘The ultimate splendor is the splendor compared to which no other splendor is finer.’ But you don’t describe that splendor.”
เสยฺยถาปิ ภนฺเต มณิ เวฬุริโย
สุโภ โชติมา อฏฺฐํโส สุปริกมฺมกโต ปณฺฑุกมฺพเล นิกฺขิตฺโต
ภาสเตว ตปเตว วิโรจเตว ๕- เอวํวณฺโณ อตฺตา โหติ อโรโค
ปรมฺมรณาติ ฯ✎ ร่าง
“Seyyathāpi, bhante, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṁso suparikammakato paṇḍukambale nikkhitto bhāsate ca tapate ca virocati ca, evaṁ vaṇṇo attā hoti arogo paraṁ maraṇā”ti.
“Worthy sir, suppose there was a beryl gem that was naturally lustrous, eight-faceted, well-worked. When placed on a cream rug it would shine and glow and radiate. Such is the splendor of the self that is free of disease after death.”
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 13.235