เนื้อความทั้งข้อ
[๕๐] ดูกรคฤหบดี เปรียบเหมือนหลุมถ่านเพลิง ลึกกว่าชั่วบุรุษหนึ่ง เต็มด้วย
ถ่านเพลิงอันปราศจากเปลว ปราศจากควัน บุรุษผู้รักชีวิต ไม่อยากตาย รักสุข เกลียดทุกข์
พึงมา บุรุษมีกำลังสองคนช่วยกันจับแขนบุรุษนั้นข้างละคน ฉุดเข้าไปยังหลุมถ่านเพลิง ฉันใด
ดูกรคฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน บุรุษนั้นจะพึงน้อมกายเข้าไปด้วยคิดเห็นว่า
อย่างนี้ๆ บ้างหรือ?
ไม่เป็นเช่นนั้น พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะบุรุษนั้นรู้ว่า เราจักตกลง
ยังหลุมถ่านเพลิงนี้ จักถึงตาย หรือถึงทุกข์ปางตาย เพราะการตกลงยังหลุมถ่านเพลิงเป็นเหตุ.
ดูกรคฤหบดี อริยสาวกก็ฉันนั้นแล ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า กามทั้งหลาย พระผู้มี-
*พระภาคตรัสว่า เปรียบด้วยหลุมถ่านเพลิง มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามนี้มีโทษ
อย่างยิ่ง ครั้นเห็นโทษแห่งกามนี้ตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ย่อมเว้นขาด
ซึ่งอุเบกขา ที่มีความเป็นต่างๆ อาศัยความเป็นต่างๆ แล้วเจริญอุเบกขาที่มีความเป็นอารมณ์
เดียว อาศัยความเป็นอารมณ์เดียว อันเป็นที่ดับความถือมั่นโลกามิส โดยประการทั้งปวง
หาส่วนเหลือมิได้.
เสยฺยถาปิ คหปติ องฺคารกาสุ สาธิกโปริสา ปูรา
องฺคารานํ วีตจฺจิกานํ วีตธูมานํ✎ ร่าง
Seyyathāpi, gahapati, aṅgārakāsu sādhikaporisā, pūrā aṅgārānaṁ vītaccikānaṁ vītadhūmānaṁ.
“Suppose there was a pit of glowing coals deeper than a man’s height, full of glowing coals that neither flamed nor smoked.
อ้างอิงสยามรัฐ 13.43 · พุทธชยันตี 11.48
อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม
อมริตุกาโม สุขกาโม ทุกฺขปฏิกฺกูโล✎ ร่าง
Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo.
Then a person would come along who wants to live and doesn’t want to die, who wants to be happy and recoils from pain.
ตเมนํ เทฺว พลวนฺโต
ปุริสา นานาพาหาสุ คเหตฺวา องฺคารกาสุํ อุปกฑฺเฒยฺยุํ✎ ร่าง
Tamenaṁ dve balavanto purisā nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuṁ upakaḍḍheyyuṁ.
Two strong men would grab them by the arms and drag them towards the pit of glowing coals.
ตํ กึ
มญฺญสิ คหปติ✎ ร่าง
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati,
What do you think, householder?
อปิ นุ โส ปุริโส อิติ จีติ เจว กายํ สนฺนาเมยฺยาติ ๑- ฯ
โน✎ ร่าง
api nu so puriso iticiticeva kāyaṁ sannāmeyyā”ti?
Wouldn’t that person writhe and struggle to and fro?”
เหตํ ภนฺเต✎ ร่าง
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.
ตํ กิสฺส เหตุ✎ ร่าง
“Taṁ kissa hetu”?
Why is that?
วิทิตํ หิ ภนฺเต ตสฺส ปุริสสฺส
อิมญฺจ ๓- อหํ องฺคารกาสุํ ปปติสฺสามิ ตโตนิทานํ มรณํ วา
นิคฺคจฺฉิสฺสามิ ๔- มรณมตฺตํ วา ทุกฺขนฺติ ฯ✎ ร่าง
“Viditañhi, bhante, tassa purisassa imañcāhaṁ aṅgārakāsuṁ papatissāmi, tatonidānaṁ maraṇaṁ vā nigacchissāmi maraṇamattaṁ vā dukkhan”ti.
For that person knows: ‘If I fall in that pit of glowing coals, that’d result in my death or deadly pain.’” …
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 13.31
เอวเมว โข
คหปติ อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ✎ ร่าง
“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
องฺคารกาสูปมา
กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหูปายาสา อาทีนโว เอตฺถ
ภิยฺโยติ✎ ร่าง
‘aṅgārakāsūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti.
เอวเมตํ ยถาภูตํ สมฺมปฺปญฺญาย ทิสฺวา ฯเปฯ ตเมว
อุเปกฺขํ ภาเวติ ฯ✎ ร่าง
Evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya disvā …pe… tamevūpekkhaṁ bhāveti.