เนื้อความทั้งข้อ
[๕๓๗] ท่านพระอานนท์กราบทูลว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์
สนทนากะภิกษุทั้งหลาย ชักชวนให้อาจหาญ ร่าเริงด้วยกถาประกอบด้วยธรรม
ได้กล่าวอุเทศและวิภังค์ของบุคคลผู้มีราตรีหนึ่งเจริญอย่างนี้ว่า
บุคคลไม่ควรคำนึงถึงสิ่งที่ล่วงแล้ว ไม่ควรมุ่งหวังสิ่งที่ยัง
ไม่มาถึง สิ่งใดล่วงไปแล้ว สิ่งนั้นก็เป็นอันละไปแล้ว
และสิ่งที่ยังไม่มาถึง ก็เป็นอันยังไม่ถึง ก็บุคคลใดเห็นแจ้ง
ธรรมปัจจุบันไม่ง่อนแง่น ไม่คลอนแคลนในธรรมนั้นๆ
ได้ บุคคลนั้นพึงเจริญธรรมนั้นเนืองๆ ให้ปรุโปร่งเถิด
พึงทำความเพียรเสียในวันนี้แหละ ใครเล่าจะรู้ความตาย
ในวันพรุ่ง เพราะว่าความผัดเพี้ยนกับมัจจุราชผู้มีเสนาใหญ่
นั้น ย่อมไม่มีแก่เราทั้งหลาย พระมุนีผู้สงบย่อมเรียกบุคคล
ผู้มีปรกติอยู่อย่างนี้ มีความเพียร ไม่เกียจคร้านทั้งกลางวัน
และกลางคืน นั้นแลว่า ผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ ฯ
เอวํ โข อหํ ภนฺเต ภิกฺขู ๑- ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสมิ ๒-
สมาทเปมิ สมุตฺเตเชมิ สมฺปหํเสมิ ภทฺเทกรตฺตสฺส อุทฺเทสญฺจ
วิภงฺคญฺจ อภาสึ
@เชิงอรรถ: ๑ โป. ม. ภิกฺขูนํ ฯ ๒ ม. ยุ. สนฺทสฺเสสึ สมาทเปสึ สมุตฺเตเชสึ สมฺปหํเสสึ ฯ
อตีตํ นานฺวาคเมยฺย✎ ร่าง
Atītaṁ nānvāgameyya,
“Don’t run back to the past,
อ้างอิงสยามรัฐ 14.353
นปฺปฏิกงฺเข อนาคตํ✎ ร่าง
nappaṭikaṅkhe anāgataṁ;
don’t anticipate the future.
ยทตีตมฺปหีนนฺตํ✎ ร่าง
Yadatītaṁ pahīnaṁ taṁ,
What’s past is left behind,
อปฺปตฺตญฺจ อนาคตํ✎ ร่าง
appattañca anāgataṁ.
the future has not arrived;
ปจฺจุปฺปนฺนญฺจ โย ธมฺมํ✎ ร่าง
Paccuppannañca yo dhammaṁ,
and any present phenomenon
ตตฺถ ตตฺถ วิปสฺสติ✎ ร่าง
tattha tattha vipassati;
you clearly discern in every case.
อสํหิรํ อสงฺกุปฺปํ✎ ร่าง
Asaṁhīraṁ asaṅkuppaṁ,
The unfaltering, the unshakable:
ตํ วิทฺธา มนุพฺรูหเย✎ ร่าง
taṁ vidvā manubrūhaye.
having known that, foster it.
อชฺเชว กิจฺจมาตปฺปํ✎ ร่าง
Ajjeva kiccamātappaṁ,
Today’s the day to keenly work—
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 14.231
โก ชญฺญา มรณํ สุเว✎ ร่าง
ko jaññā maraṇaṁ suve;
who knows, tomorrow may bring death!
น หิ โน สงฺครนฺเตน✎ ร่าง
Na hi no saṅgaraṁ tena,
For there is no bargain to be struck
มหาเสเนน มจฺจุนา✎ ร่าง
mahāsenena maccunā.
with Death and his mighty horde.
เอวํวิหาริมาตาปึ✎ ร่าง
Evaṁvihāriṁ ātāpiṁ,
One who keenly meditates like this,
อโหรตฺตมตนฺทิตํ✎ ร่าง
ahorattamatanditaṁ;
tireless all night and day:
ตํ เว ภทฺเทกรตฺโตติ✎ ร่าง
Taṁ ve bhaddekarattoti,
that’s who has one fine night—
สนฺโต อาจิกฺขเต มุนีติ ฯ✎ ร่าง
santo ācikkhate muni.
so declares the peaceful sage.