กตโม จ ภิกฺขเว ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม
ภิกฺขุ อญฺญเตฺรว สทฺธาย ฯเปฯ อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. ทุกฺขํ ยสฺส ฯ ๒ ม. ปชานามีติ ฯ เอวมุปริปิ ฯ
อญฺญํ พฺยากโรติ ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ
นาปรํ อิตฺถตฺตายาติ ปชานาตีติ ฯ✎ ร่าง
Katamo ca, bhikkhave, pariyāyo, yaṁ pariyāyaṁ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya …pe… aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṁ byākaroti: ‘khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāmī’ti?
And what is that method?
อ้างอิงสยามรัฐ 18.174 · ฉัฏฐสังคายนา 26.142 · พุทธชยันตี 16.278
อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ
ทิสฺวา สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ
ราคโทสโมโหติ ปชานาติ✎ ร่าง
Idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā santaṁ vā ajjhattaṁ rāgadosamohaṁ, atthi me ajjhattaṁ rāgadosamohoti pajānāti;
Take a mendicant who sees a sight with the eye. When they have greed, hate, and delusion in them, they understand ‘I have greed, hate, and delusion in me.’
อสนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ
นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ ฯ✎ ร่าง
asantaṁ vā ajjhattaṁ rāgadosamohaṁ, natthi me ajjhattaṁ rāgadosamohoti pajānāti.
When they don’t have greed, hate, and delusion in them, they understand ‘I don’t have greed, hate, and delusion in me.’
ยนฺตํ ภิกฺขเว
ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา สนฺตํ วา อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ
อตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ ปชานาติ อสนฺตํ วา
อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมหํ นตฺถิ เม อชฺฌตฺตํ ราคโทสโมโหติ
ปชานาติ ฯ
{๒๔๐.๑} อปิ นุ โขเม ๑- ภิกฺขเว ธมฺมา สทฺธาย วา เวทิตพฺพา
รุจิยา วา เวทิตพฺพา อนุสฺสเวน วา เวทิตพฺพา อาการปริวิตกฺเกน
วา เวทิตพฺพา ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา วา เวทิตพฺพาติ ฯ✎ ร่าง
Yaṁ taṁ, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā santaṁ vā ajjhattaṁ rāgadosamohaṁ, atthi me ajjhattaṁ rāgadosamohoti pajānāti; asantaṁ vā ajjhattaṁ rāgadosamohaṁ, natthi me ajjhattaṁ rāgadosamohoti pajānāti. Api nu me, bhikkhave, dhammā saddhāya vā veditabbā, ruciyā vā veditabbā, anussavena vā veditabbā, ākāraparivitakkena vā veditabbā, diṭṭhinijjhānakkhantiyā vā veditabbā”ti?
Since this is so, are these things understood by faith, endorsement, oral transmission, reasoned train of thought, or acceptance of a view after deliberation?”
โน เหตํ
ภนฺเต ฯ✎ ร่าง
“No hetaṁ, bhante”.
“No, sir.”
นนุเม ภิกฺขเว ธมฺมา ปญฺญาย ทิสฺวา เวทิตพฺพาติ ฯ✎ ร่าง
“Nanume, bhikkhave, dhammā paññāya disvā veditabbā”ti?
“Aren’t they understood by seeing them with wisdom?”
เอวํ
ภนฺเต ฯ✎ ร่าง
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.”
อยมฺปิ ๒- โข ภิกฺขเว ปริยาโย ยํ ปริยายํ อาคมฺม
ภิกฺขุ อญฺญเตฺรว สทฺธาย อญฺญตฺร รุจิยา อญฺญตฺร อนุสฺสวา
อญฺญตฺร อาการปริวิตกฺกา อญฺญตฺร ทิฏฺฐินิชฺฌานกฺขนฺติยา อญฺญํ
พฺยากโรติ✎ ร่าง
“Ayaṁ kho, bhikkhave, pariyāyo yaṁ pariyāyaṁ āgamma bhikkhu aññatreva saddhāya, aññatra ruciyā, aññatra anussavā, aññatra ākāraparivitakkā, aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā aññaṁ byākaroti:
“This is a method—apart from faith, endorsement, oral transmission, reasoned train of thought, or acceptance of a view after deliberation—that a mendicant can rely on to declare their enlightenment. That is:
ขีณา ชาติ วุสิตํ พฺรหฺมจริยํ กตํ กรณียํ นาปรํ
อิตฺถตฺตายาติ ปชานาติ ๓- ฯเปฯ✎ ร่าง
‘“khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā”ti pajānāmī’ti …pe….
‘I understand: “Rebirth is ended, the spiritual journey has been completed, what had to be done has been done, there is nothing further for this place.”’