เนื้อความทั้งข้อ
[๕๗๐] ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็สมัยใด จิตหดหู่ สมัยนั้น เป็นกาลเพื่อเจริญธัมม-
*วิจยสัมโพชฌงค์ เป็นกาลเพื่อเจริญวิริยสัมโพชฌงค์ เป็นกาลเพื่อเจริญปีติสัมโพชฌงค์ ข้อนั้น
เพราะเหตุไร? เพราะจิตหดหู่ จิตที่หดหู่นั้น ให้ตั้งขึ้นได้ง่ายด้วยธรรมเหล่านั้น เปรียบเหมือน
บุรุษต้องการจะก่อไฟดวงน้อยให้ลุกโพลง เขาจึงใส่หญ้าแห้ง โคมัยแห้ง ไม้แห้ง เอาปากเป่า
และไม่โรยฝุ่นในไฟนั้น บุรุษนั้นสามารถจะก่อไฟดวงน้อยให้ลุกโพลงขึ้นได้หรือหนอ?
ภิ. ได้ พระเจ้าข้า ฯ
พ. ฉันนั้นเหมือนกัน ภิกษุทั้งหลาย สมัยใด จิตหดหู่ สมัยนั้นเป็นกาลเพื่อเจริญ
ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ เป็นกาลเพื่อเจริญวิริยสัมโพชฌงค์ เป็นกาลเพื่อเจริญปีติสัมโพชฌงค์
ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพราะจิตหดหู่ จิตที่หดหู่นั้น ให้ตั้งขึ้นได้ง่ายด้วยธรรมเหล่านั้น.
ยสฺมิญฺจ โข ภิกฺขเว สมเย ลีนํ จิตฺตํ โหติ กาโล@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. ปนสทฺโท นตฺถิ ฯ ๒ ม. จ ฯ เอวมุปริ ฯ ๓ ม. ปํสุเกน ฯ เอวมุปริ ฯ
ตสฺมึ สมเย ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย กาโล
วิริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย กาโล ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส
ภาวนาย ฯ✎ ร่าง
Yasmiñca kho, bhikkhave, samaye līnaṁ cittaṁ hoti, kālo tasmiṁ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya.
When the mind is sluggish, it’s the right time to develop the awakening factors of investigation of principles, energy, and rapture.
อ้างอิงสยามรัฐ 19.157
ตํ กิสฺส เหตุ ฯ✎ ร่าง
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
ลีนํ ภิกฺขเว จิตฺตํ ตํ เอเตหิ ธมฺเมหิ
สุสมุฏฺฐาปยํ โหติ ฯ✎ ร่าง
Līnaṁ, bhikkhave, cittaṁ taṁ etehi dhammehi susamuṭṭhāpayaṁ hoti.
Because it’s easy to stimulate a sluggish mind with these things.
เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ปุริโส ปริตฺตํ อคฺคึ
อุชฺชาเลตุกาโม อสฺส✎ ร่าง
Seyyathāpi, bhikkhave, puriso parittaṁ aggiṁ ujjāletukāmo assa.
Suppose someone wanted to make a small fire flare up.
โส ตตฺถ สุกฺขานิ เจว ติณานิ ปกฺขิเปยฺย
สุกฺขานิ โคมยานิ ปกฺขิเปยฺย สุกฺขานิ กฏฺฐานิ ปกฺขิเปยฺย
มุขวาตญฺจ ทเทยฺย น จ ปํสุเกน โอกิเรยฺย✎ ร่าง
So tattha sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, sukkhāni gomayāni pakkhipeyya, sukkhāni kaṭṭhāni pakkhipeyya, mukhavātañca dadeyya, na ca paṁsukena okireyya;
If they toss dry grass, cow-dung, and timber on it, blow on it, and don’t scatter dirt on it,
ภพฺโพ นุ โข โส
ปุริโส ปริตฺตํ อคฺคึ อุชฺชาเลตุนฺติ ๑- ฯ✎ ร่าง
bhabbo nu kho so puriso parittaṁ aggiṁ ujjāletun”ti?
could they make it flare up?”
เอวํ ภนฺเต ฯ✎ ร่าง
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.”
เอวเมว
โข ภิกฺขเว ยสฺมึ สมเย ลีนํ จิตฺตํ โหติ กาโล ตสฺมึ สมเย
ธมฺมวิจยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย กาโล วิริยสมฺโพชฺฌงฺคสฺส
ภาวนาย กาโล ปีติสมฺโพชฺฌงฺคสฺส ภาวนาย ฯ✎ ร่าง
“Evameva kho, bhikkhave, yasmiṁ samaye līnaṁ cittaṁ hoti, kālo tasmiṁ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya.
“In the same way, when the mind is sluggish, it’s the right time to develop the awakening factors of investigation of principles, energy, and rapture.
ตํ กิสฺส เหตุ ฯ✎ ร่าง
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
ลีนํ ภิกฺขเว จิตฺตํ ตํ เอเตหิ ธมฺเมหิ สุสมุฏฺฐาปยํ โหติ ฯ✎ ร่าง
Līnaṁ, bhikkhave, cittaṁ taṁ etehi dhammehi susamuṭṭhāpayaṁ hoti.
Because it’s easy to stimulate a sluggish mind with these things.