เนื้อความทั้งข้อ
[๖๘๖] ชื่อว่า กิเลสเครื่องร้อยกรอง ในคำว่า มุนีสละแล้วซึ่งกิเลสเครื่องร้อยกรอง
ทั้งหลายในโลกนี้ ได้แก่กิเลสเครื่องร้อยกรอง ๔ อย่าง คือ กิเลสเครื่องร้อยกรองทางกาย คือ
อภิชฌา พยาบาท สีลัพพตปรามาส ชื่อว่าความยึดมั่นว่าสิ่งนี้จริง ความกำหนดในทิฏฐิของตน
ชื่อว่ากิเลสเครื่องร้อยกรองทางกาย คืออภิชฌา. ความอาฆาต ความไม่ยินดีในถ้อยคำของผู้อื่นชื่อว่า
กิเลสเครื่องร้อยกรองทางกายคือพยาบาท. ความยึดถือศีลพรต หรือทั้งศีลและพรตของตน ชื่อว่า
กิเลสเครื่องร้อยกรองทางกายคือสีลัพพตปรามาส. ทิฏฐิของตน ชื่อว่าความยึดมั่นว่าสิ่งนี้จริง.
คำว่า สละแล้ว ความว่า ปล่อยหรือวางแล้วซึ่งกิเลสเครื่องร้อยกรองทั้งหลาย. อีกอย่างหนึ่ง
ความว่า แก้แล้วหรือคลายแล้วซึ่งกิเลสเครื่องร้อยกรองที่ผูก รัด พัน เหนี่ยวรั้ง เกาะเกี่ยว
พัวพัน คล้องไว้ เหมือนชนทั้งหลายทำความปลดปล่อยคานหาม รถหรือเกวียน ฉะนั้น. คำว่า
มุนี ความว่า ญาณเรียกว่า โมนะ ได้แก่ความรู้ ความรู้ชัด ฯลฯ ก้าวล่วงธรรมเป็นเครื่องข้อง
และตัณหาเพียงดังข่าย บุคคลนั้นชื่อว่ามุนี. คำว่า ในโลกนี้ คือในทิฏฐินี้ ฯลฯ ในมนุษยโลก
นี้ เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่า มุนีสละแล้วซึ่งกิเลสเป็นเครื่องร้อยกรองทั้งหลายในโลกนี้.
วิสชฺช คนฺถานิ มุนีธ โลเกติ✎ ร่าง
Vissajja ganthāni munīdha loketi.
คนฺถาติ จตฺตาโร คนฺถา✎ ร่าง
Ganthāti cattāro ganthā—
อภิชฺฌา กายคนฺโถ พฺยาปาโท กายคนฺโถ สีลพฺพตฺตปรามาโส
กายคนฺโถ อิทํสจฺจาภินิเวโส กายคนฺโถ ฯ✎ ร่าง
abhijjhā kāyagantho, byāpādo kāyagantho, sīlabbataparāmāso kāyagantho, idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
อตฺตโน ทิฏฺฐิยา ราโค
อภิชฺฌา กายคนฺโถ ฯ ปรวาเทสุ อาฆาโต อปฺปจฺจโย พฺยาปาโท
กายคนฺโถ ฯ อตฺตโน สีลํ วา วตฺตํ วา สีลพฺพตฺตํ วา ปรามสติ
สีลพฺพตฺตปรามาโส กายคนฺโถ ฯ อตฺตโน ทิฏฺฐิ ๑- อิทํสจฺจาภินิเวโส
กายคนฺโถ ฯ✎ ร่าง
Attano diṭṭhiyā rāgo abhijjhā kāyagantho, paravādesu āghāto appaccayo byāpādo kāyagantho, attano sīlaṁ vā vataṁ vā sīlabbataṁ vā parāmasati sīlabbataparāmāso kāyagantho, attano diṭṭhi idaṁsaccābhiniveso kāyagantho.
วิสชฺชาติ คนฺเถ โวสฺสชฺชิตฺวา วา ๒- วิสชฺช ฯ✎ ร่าง
Vissajjāti ganthe vossajjitvā vissajja.
อถวา คนฺเถ
คถิเต คนฺถิเต พนฺเธ วิพนฺเธ อาพนฺเธ ลคฺเค ลคฺคิเต ปลิพุทฺเธ พนฺธเน
โผฏยิตฺวา วา ๒- วิสชฺช ฯ✎ ร่าง
Atha vā ganthe gathite ganthite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vissajja.
ยถา วยฺหํ วา รถํ วา สกฏํ วา สนฺทมานิกํ
วา สชฺชํ วิสชฺชํ กโรนฺติ วิโกเปนฺติ✎ ร่าง
Yathā vayhaṁ vā rathaṁ vā sakaṭaṁ vā sandamānikaṁ vā sajjaṁ vissajjaṁ karonti vikopenti;
เอวเมว คนฺเถ โวสฺสชฺชิตฺวา
วา ๓- วิสชฺช✎ ร่าง
evamevaṁ ganthe vossajjitvā vissajja.
อถวา คนฺเถ คถิเต คนฺถิเต พนฺเธ วิพนฺเธ อาพนฺเธ
ลคฺเค ลคฺคิเต ปลิพุทฺเธ พนฺธเน โผฏยิตฺวา วา ๔- วิสชฺช ฯ✎ ร่าง
Atha vā ganthe gathite gaṇṭhite bandhe vibandhe ābandhe lagge laggite palibuddhe bandhane phoṭayitvā vissajja.
โมนํ วุจฺจติ ญาณํ ยา ปญฺญา ปชานนา ฯเปฯ สงฺคชาลมติจฺจ
โส มุนิ ฯ✎ ร่าง
Monaṁ vuccati ñāṇaṁ …pe… saṅgajālamaticca so muni.
อิธาติ อิมิสฺสา ทิฏฺฐิยา ฯเปฯ✎ ร่าง
Idhāti imissā diṭṭhiyā …pe…
อิมสฺมึ มนุสฺสโลเกติ✎ ร่าง
imasmiṁ manussaloketi—
วิสชฺช
คนฺถานิ มุนีธ โลเก ฯ✎ ร่าง
vissajja ganthāni munīdha loke.