เนื้อความทั้งข้อ
[๓๙๑] สันติก็ดี สันติบทก็ดี ย่อมมีโดยอาการเดียวกัน สันติบทนั้นนั่นแหละ
เป็นอมตนิพพาน ความสงบสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความ
คลายกำหนัด ความดับ ความออกจากตัณหาเป็นเครื่องร้อยรัด ชื่อว่า สันติ ในอุเทศว่า
สนฺติปทํ พฺรูหิ สหาชเนตฺต ดังนี้.
สมจริงตามพระพุทธพจน์ที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า บทนี้สงบ บทนี้ประณีต คือ
ความสงบสังขารทั้งปวง ความสละคืนอุปธิทั้งปวง ความสิ้นตัณหา ความคลายกำหนัด ความดับ
ความออกจากตัณหาเป็นเครื่องร้อยรัด.
โดยอาการอีกอย่างหนึ่ง ธรรมเหล่าใด ย่อมเป็นไปเพื่อบรรลุความสงบ เพื่อถูกต้อง
ความสงบ เพื่อทำให้แจ้งความสงบ ธรรมเหล่านั้น คือ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔
อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ ธรรมเหล่านี้ท่านกล่าวว่า
สันติบท. ขอพระองค์จงตรัสบอก ... ขอจงประกาศซึ่งสันติบท คือ บทที่ต้านทาน บทที่ซ่อนเร้น
บทเป็นสรณะ บทที่ไม่มีภัย บทที่ไม่มีความเคลื่อน บทอมตะ บทนิพพาน. สัพพัญญุตญาณ
ท่านกล่าวว่า ญาณเป็นดังดวงตา ในคำว่า สหาชเนตฺต ดังนี้. ญาณเป็นดังดวงตาและความ
เป็นพระชินเจ้า เกิดขึ้นแล้วแก่พระผู้มีพระภาคผู้ตรัสรู้แล้ว ในขณะเดียวกัน ไม่ก่อนไม่หลังกัน
ที่ควงไม้โพธิพฤกษ์ เพราะเหตุนั้น พระพุทธเจ้า จึงชื่อว่า มีญาณเป็นดังดวงตาอันเกิดพร้อมกับ
ความตรัสรู้ เพราะฉะนั้นจึงชื่อว่า ข้าแต่พระองค์ผู้มีญาณเป็นดังดวงตาอันเกิดพร้อมกับความตรัสรู้
ขอพระองค์จงตรัสบอกสันติบท.
สนฺติปทํ พฺรูหิ สหาชเนตฺตาติ✎ ร่าง
Santipadaṁ brūhi sahajanettāti.
อ้างอิงสยามรัฐ 30.189 · ฉัฏฐสังคายนา 87.129
สนฺตีติ เอเกน อากาเรน
สนฺติปิ สนฺติปทํปิ ตญฺเญว อมตํ นิพฺพานํ✎ ร่าง
Santīti ekena ākārena santipi santipadampi taṁyeva amataṁ nibbānaṁ.
โย โส สพฺพสงฺขารสมโถ
สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค นิโรโธ
@เชิงอรรถ: ๑-๒ ม. อิเม ปาฐา นตฺถิ ฯ เอตฺถนฺตเร น กาเม ปตฺเถติ น กาเม ปิเหติ น กาเม@อภิชปฺปติ ฯ เย กาเม กาเมนฺติ กาเม ปตฺเถนฺติ กาเม ปิเหนฺติ กาเม อภิชปฺปนฺติ ฯ@เต กามกามิโน ราคราคิโน สญฺญาสญฺญิโน ฯ ภควา น กาเม กาเมติ น กาเม ปตฺเถติ น@กาเม ปิเหติ น กาเม อภิชปฺปติ ฯ ๓ ม. วิคตราคํ ฯ
นิพฺพานํ ฯ✎ ร่าง
Yo so sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānaṁ.
วุตฺตเญฺหตํ ภควตา✎ ร่าง
Vuttañhetaṁ bhagavatā—
สนฺตเมตํ ปทํ ปณีตเมตํ ปทํ
ยทิทํ สพฺพสงฺขารสมโถ สพฺพูปธิปฏินิสฺสคฺโค ตณฺหกฺขโย วิราโค
นิโรโธ นิพฺพานนฺติ ฯ✎ ร่าง
“santametaṁ padaṁ, paṇītametaṁ padaṁ, yadidaṁ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānan”ti.
อถาปเรนากาเรน เย ธมฺมา สนฺตาธิคมาย สนฺติผุสนาย
สจฺฉิกิริยาย ๑- สํวตฺตนฺติ เสยฺยถีทํ✎ ร่าง
Athāparenākārena ye dhammā santādhigamāya santiphusanāya santisacchikiriyāya saṁvattanti, seyyathidaṁ—
จตฺตาโร สติปฏฺฐานา จตฺตาโร
สมฺมปฺปธานา จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ปญฺจินฺทฺริยานิ ปญฺจ พลานิ
สตฺต โพชฺฌงฺคา อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค✎ ร่าง
cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhipādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo—
อิเม วุจฺจนฺติ สนฺติปทา ฯ✎ ร่าง
ime vuccanti santipadā.
สนฺติปทํ ตาณปทํ เลณปทํ สรณปทํ อภยปทํ อจฺจุตปทํ อมตปทํ
นิพฺพานปทํ พฺรูหิ อาจิกฺขาหิ เทเสหิ ปญฺญเปหิ ปฏฺฐเปหิ วิวราหิ
วิภชาหิ อุตฺตานีกโรหิ ปกาเสหิ ฯ✎ ร่าง
Santipadaṁ tāṇapadaṁ leṇapadaṁ saraṇapadaṁ abhayapadaṁ accutapadaṁ amatapadaṁ nibbānapadaṁ brūhi ācikkhāhi desehi paññapehi paṭṭhapehi vivarāhi vibhajāhi uttānīkarohi pakāsehi.
สหาชเนตฺตาติ เนตฺตํ วุจฺจติ
สพฺพญฺญุตญาณํ ฯ✎ ร่าง
Sahajanettāti nettaṁ vuccati sabbaññutañāṇaṁ.
พุทฺธสฺส ภควโต เนตฺตญฺจ ชินภาโว จ โพธิยา
มูเล อปุพฺพํ อจริมํ เอกสฺมึ ขเณ อุปฺปนฺโน ตสฺมา พุทฺโธ
สหาชเนตฺโตติ✎ ร่าง
Buddhassa bhagavato nettañca jinabhāvo ca bodhiyā mūle apubbaṁ acarimaṁ ekasmiṁ khaṇe uppanno, tasmā buddho sahajanettoti—
สนฺติปทํ พฺรูหิ สหาชเนตฺต ฯ✎ ร่าง
santipadaṁ brūhi sahajanetta.