เนื้อความทั้งข้อ
[๑๗๐] คำว่า ญาณจริยา ความว่า ชื่อว่าญาณจริยา เพราะอรรถว่า
กระไร ฯ
ชื่อว่าญาณจริยา เพราะอรรถว่าประพฤติไม่มีราคะ ประพฤติไม่โทสะ
ฯลฯ ประพฤติไม่มีอนุสัย ประพฤติไม่ประกอบด้วยราคะ ประพฤติไม่ประกอบ
ด้วยโทสะ ประพฤติไม่ประกอบด้วยโมหะ ประพฤติไม่ประกอบด้วยมานะ ฯลฯ
ไม่ประกอบด้วยทิฐิ ไม่ประกอบด้วยอุทธัจจะ ไม่ประกอบด้วยวิจิกิจฉา ไม่
ประกอบด้วยอนุสัย ประกอบด้วยกุศลธรรม ไม่ประกอบด้วยอกุศลกรรม
ไม่ประกอบด้วยกรรมมีโทษ ประกอบด้วยกรรมไม่มีโทษ ไม่ประกอบด้วยกรรม
ดำ ประกอบด้วยกรรมขาว ประกอบด้วยกรรมมีสุขเป็นกำไร ไม่ประกอบด้วย
กรรมมีทุกข์เป็นกำไร ประพฤติประกอบด้วยกรรมมีสุขเป็นวิบาก ประพฤติไม่
ประกอบด้วยกรรมมีทุกข์เป็นวิบาก ประพฤติในญาณ ญาณมีจริยาเห็นปานนี้
เพราะเหตุนั้นจึงชื่อว่า ญาณจริยา นี้ชื่อว่าญาณจริยา วิญญาณจริยา อัญญาณ-
*จริยา ญาณจริยา ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะ
อรรถว่ารู้ชัด เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาในการกำหนดจริยา เป็นจริยา
นานัตตญาณ ฯ
ญาณจริยาติ เกนตฺเถน ญาณจริยา ฯ✎ ร่าง
Ñāṇacariyāti kenaṭṭhena ñāṇacariyā?
อ้างอิงPTS 1.83 · สยามรัฐ 31.122 · ฉัฏฐสังคายนา 79.77
นิราคา
จรตีติ✎ ร่าง
Nīrāgā caratīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
นิทฺโทสา จรตีติ✎ ร่าง
Niddosā caratīti—
ญาณจริยา ฯเปฯ✎ ร่าง
ñāṇacariyā …pe…
นานุสยา
จรตีติ✎ ร่าง
nānusayā caratīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
ราควิปฺปยุตฺตา จรตีติ✎ ร่าง
Rāgavippayuttā caratīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
โทสวิปฺปยุตฺตา จรตีติ✎ ร่าง
Dosavippayuttā caratīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
โมหวิปฺปยุตฺตา จรตีติ✎ ร่าง
Mohavippayuttā caratīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
มานวิปฺปยุตฺตา ฯเปฯ✎ ร่าง
Mānavippayuttā …pe…
ทิฏฺฐิวิปฺปยุตฺตา✎ ร่าง
diṭṭhivippayuttā …
อุทฺธจฺจวิปฺปยุตฺตา✎ ร่าง
uddhaccavippayuttā …
วิจิกิจฺฉาวิปฺปยุตฺตา✎ ร่าง
vicikicchāvippayuttā …
อนุสยวิปฺปยุตฺตา✎ ร่าง
anusayavippayuttā …
กุสเลหิ กมฺเมหิ
สมฺปยุตฺตา✎ ร่าง
kusalehi kammehi sampayuttā …
อกุสเลหิ กมฺเมหิ วิปฺปยุตฺตา✎ ร่าง
akusalehi kammehi vippayuttā …
สาวชฺเชหิ กมฺเมหิ
วิปฺปยุตฺตา✎ ร่าง
sāvajjehi kammehi vippayuttā …
อนวชฺเชหิ กมฺเมหิ สมฺปยุตฺตา✎ ร่าง
anavajjehi kammehi sampayuttā …
กเณฺหหิ
กมฺเมหิ วิปฺปยุตฺตา✎ ร่าง
kaṇhehi kammehi vippayuttā …
สุกฺเกหิ กมฺเมหิ สมฺปยุตฺตา✎ ร่าง
sukkehi kammehi sampayuttā …
สุขุทฺรเยหิ
กมฺเมหิ สมฺปยุตฺตา✎ ร่าง
sukhudrayehi kammehi sampayuttā …
ทุกฺขุทฺรเยหิ กมฺเมหิ วิปฺปยุตฺตา✎ ร่าง
dukkhudrayehi kammehi vippayuttā …
สุขวิปาเกหิ
กมฺเมหิ สมฺปยุตฺตา จรตีติ✎ ร่าง
sukhavipākehi kammehi sampayuttā caratīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
ทุกฺขวิปาเกหิ
กมฺเมหิ วิปฺปยุตฺตา จรตีติ✎ ร่าง
Dukkhavipākehi kammehi vippayuttā caratīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
ญาเณ ๑- จรตีติ✎ ร่าง
Ñāte caratīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
ญาณสฺส เอวรูปา จริยา โหตีติ✎ ร่าง
Ñāṇassa evarūpā cariyā hotīti—
ญาณจริยา✎ ร่าง
ñāṇacariyā.
อยํ ญาณจริย✎ ร่าง
Ayaṁ ñāṇacariyā.
า
วิญฺญาณจริยา อญฺญาณจริยา ญาณจริยา✎ ร่าง
Aññā viññāṇacariyā, aññā aññāṇacariyā, aññā ñāṇacariyāti.
ตํ ญาตฏฺเฐน
ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา✎ ร่าง
Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.
เตน วุจฺจติ✎ ร่าง
Tena vuccati—
จริยาววตฺถาเน
ปญฺญา จริยานานตฺเต ญาณํ ฯ✎ ร่าง
“cariyāvavatthāne paññā cariyānānatte ñāṇaṁ”.
—
Cariyānānattañāṇaniddeso sattarasamo.
—
1.1.18. Bhūminānattañāṇaniddesa