เล่ม ๓๑ — ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค ข้อ 185

เนื้อความทั้งข้อ

[๑๘๕] ปัญญาอันรู้ยิ่งเป็นญาตัฏฐญาณอย่างไร ปัญญาเครื่องกำหนด รู้เป็นติรณัฏฐญาณ ปัญญาเครื่องละเป็นปริจจาคัฏฐญาณ ปัญญาเครื่องเจริญเป็น เอกรสัฏฐญาณ ปัญญาเครื่องกระทำให้แจ้ง เป็นผัสสนัฏฐญาณ ฯ พระโยคาวจรรู้ยิ่งธรรมใดๆ แล้ว เป็นอันรู้ธรรมนั้นๆ แล้ว กำหนด รู้ธรรมใดๆ แล้ว เป็นอันพิจารณาธรรมนั้นๆ แล้ว ละธรรมใดๆ ได้แล้ว เป็นอันสละธรรมนั้นๆ แล้ว เจริญธรรมใดๆ แล้ว ธรรมนั้นๆ ย่อมมีกิจเป็น อันเดียวกัน กระทำให้แจ้งธรรมใดแล้ว เป็นอันถูกต้องธรรมนั้นๆ แล้ว ฯ ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะอรรถว่ารู้ชัด เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาอันรู้ยิ่งเป็นญาตัฏฐญาณ ปัญญาเครื่องกำหนด รู้เป็นติรณัฏฐญาณ ปัญญาเครื่องละเป็นปริจจาคัฏฐญาณ ปัญญเครื่องเจริญเป็น เอกรสัฏฐญาณ ปัญญาเครื่องกระทำให้แจ้งเป็นผัสสนัฏฐญาณ ฯ

ps1.1:422.1 #

กถํ อภิญฺญาปญฺญา ญาตฏฺเฐน ๑- ญาณํ ฯ ปริญฺญาปญฺญา ตีรณฏฺเฐน ๒- ญาณํ ปหานปญฺญา ปริจฺจาคฏฺเฐน ๓- ญาณํ ภาวนาปญฺญา เอกรสฏฺเฐน ๔- ญาณํ สจฺฉิกิริยาปญฺญา ผสฺสนฏฺเฐน ๕- ญาณํ✎ ร่าง

Kathaṁ abhiññāpaññā ñātaṭṭhe ñāṇaṁ, pariññāpaññā tīraṇaṭṭhe ñāṇaṁ, pahāne paññā pariccāgaṭṭhe ñāṇaṁ, bhāvanā paññā ekarasaṭṭhe ñāṇaṁ, sacchikiriyāpaññā phassanaṭṭhe ñāṇaṁ?

อ้างอิงสยามรัฐ 31.128

ps1.1:422.2 #

เย เย ธมฺมา อภิญฺญาตา โหนฺติ เต เต ธมฺมา @เชิงอรรถ: ๑-๒-๓-๔-๕ ม. ยุ. ญาตฏฺเฐ ... ผุสฺสนฏฺเฐ ฯ เอวมุปริปิ ฯ ญาตา โหนฺติ✎ ร่าง

Ye ye dhammā abhiññātā honti, te te dhammā ñātā honti.

ps1.1:422.3 #

เย เย ธมฺมา ปริญฺญาตา โหนฺติ เต เต ธมฺมา ตีริตา โหนฺติ✎ ร่าง

Ye ye dhammā pariññātā honti, te te dhammā tīritā honti.

ps1.1:422.4 #

เย เย ธมฺมา ปหีนา โหนฺติ เต เต ธมฺมา ปริจฺจตฺตา โหนฺติ✎ ร่าง

Ye ye dhammā pahīnā honti, te te dhammā pariccattā honti.

ps1.1:422.5 #

เย เย ธมฺมา ภาวิตา โหนฺติ เต เต ธมฺมา เอกรสา โหนฺติ✎ ร่าง

Ye ye dhammā bhāvitā honti, te te dhammā ekarasā honti.

ps1.1:422.6 #

เย เย ธมฺมา สจฺฉิกตา โหนฺติ เต เต ธมฺมา ผุสิตา โหนฺติ✎ ร่าง

Ye ye dhammā sacchikatā honti, te te dhammā phassitā honti.

ps1.1:422.7 #

ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา✎ ร่าง

Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.

ps1.1:422.8 #

เตน วุจฺจติ✎ ร่าง

Tena vuccati—

ps1.1:422.9 #

อภิญฺญาปญฺญา ญาตฏฺเฐน ญาณํ ปริญฺญาปญฺญา ตีรณฏฺเฐน ญาณํ ปหานปญฺญา ปริจฺจาคฏฺเฐน ญาณํ ภาวนาปญฺญา เอกรสฏฺเฐน ญาณํ สจฺฉิกิริยาปญฺญา ผสฺสนฏฺเฐน ญาณํ ฯ✎ ร่าง

“abhiññā paññā ñātaṭṭhe ñāṇaṁ, pariññā paññā tīraṇaṭṭhe ñāṇaṁ, pahāne paññā pariccāgaṭṭhe ñāṇaṁ, bhāvanā paññā ekarasaṭṭhe ñāṇaṁ, sacchikiriyā paññā phassanaṭṭhe ñāṇaṁ”.

ps1.1:422.10 #

—

Ñāṇapañcakaniddeso catuvīsatimo.

ps1.1:423.0 #

—

1.1.25–28 Paṭisambhidāñāṇaniddesa