เนื้อความทั้งข้อ
[๓๕๓] ทิฐิอันปฏิสังยุตด้วยวาทะปรารภตน ย่อมถือผิดด้วยอาการ ๒๐
เป็นไฉน ฯ
ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับในโลกนี้ ไม่ได้เห็นพระอริยเจ้า ... ไม่ได้รับแนะนำ
ในธรรมของสัปบุรุษ ย่อมเห็นรูปโดยความเป็นตน เห็นตนว่ามีรูปบ้าง เห็นรูป
ในตนบ้าง เห็นตนในรูปบ้าง ฯลฯ เห็นเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ
โดยความเป็นตน เห็นตนว่ามีวิญญาณบ้าง เห็นวิญญาณในตนบ้าง เห็นตนใน
วิญญาณบ้าง ฯลฯ
ปุถุชนมองเห็นรูปโดยความเป็นตนอย่างไร บุคคลบางคนในโลกนี้
ย่อมเห็นปฐวีกสิณ ฯลฯ โอทาตกสิณ โดยความเป็นตน คือ ย่อมเห็น
โอทาตกสิณและตนไม่เป็นสอง เปรียบเหมือนเมื่อประทีปน้ำมันลุกโพลงอยู่
บุคคลเห็นเปลวไฟ และแสงสว่างไม่เป็นสองฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้
ก็ฉันนั้นเหมือนกัน ย่อมเห็นโอทาตกสิณโดยความเป็นตน ฯลฯ นี้เป็นทิฐิ
อันปฏิสังยุตด้วยอัตตวาทะมีรูปเป็นวัตถุที่ ๑ ทิฐิอันปฏิสังยุตด้วยอัตตวาทะเป็น
มิจฉาทิฐิ ฯลฯ เหล่านี้เป็นสังโยชน์ แต่ไม่ใช่ทิฐิ ทิฐิอันปฏิสังยุตด้วยวาทะ
ปรารภตน ย่อมถือผิด ด้วยอาการ ๒๐ เหล่านี้ ฯ
อตฺตวาทปฏิสํยุตฺตาย ทิฏฺฐิยา กตเมหิ วีสติยา
อากาเรหิ อภินิเวโส โหติ ฯ✎ ร่าง
Attavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā katamehi vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti?
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 79.150 · พุทธชยันตี 35.1.298
อิธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ
อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต สปฺปุริสานํ
อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต รูปํ
อตฺตโต สมนุปสฺสติ รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ อตฺตนิ วา รูปํ
รูปสฺมึ วา อตฺตานํ ฯเปฯ✎ ร่าง
Idha assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ …pe…
วิญฺญาณํ
อตฺตโต สมนุปสฺสติ วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ อตฺตนิ วา
วิญฺญาณํ วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ ฯเปฯ ฯ✎ ร่าง
viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ …pe….
กถํ รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ ฯ✎ ร่าง
Kathaṁ rūpaṁ attato samanupassati?
อ้างอิงPTS 1.157 · สยามรัฐ 31.237
อิเธกจฺโจ ปฐวีกสิณํ
ฯเปฯ✎ ร่าง
Idhekacco pathavīkasiṇaṁ …pe…
โอทาตกสิณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ✎ ร่าง
odātakasiṇaṁ attato samanupassati.
ยํ โอทาตกสิณํ โส อหํ✎ ร่าง
“Yaṁ odātakasiṇaṁ, so ahaṁ;
โย อหํ ตํ โอทาตกสิณนฺติ✎ ร่าง
yo ahaṁ, taṁ odātakasiṇan”ti—
โอทาตกสิณญฺจ อตฺตญฺจ อทฺวยํ
สมนุปสฺสติ✎ ร่าง
odātakasiṇañca attañca advayaṁ samanupassati.
เสยฺยถาปิ เตลปฺปทีปสฺส ฌายโต ยา อจฺฉิ โส
วณฺโณ✎ ร่าง
Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato “yā acci, so vaṇṇo;
โย วณฺโณ สา อจฺฉีติ✎ ร่าง
yo vaṇṇo, sā accī”ti—
อจฺฉิญฺจ วณฺณญฺจ อทฺวยํ
สมนุปสฺสติ✎ ร่าง
acciñca vaṇṇañca advayaṁ samanupassati.
เอวเมว อิเธกจฺโจ โอทาตกสิณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ
ฯเปฯ✎ ร่าง
Evamevaṁ idhekacco odātakasiṇaṁ attato samanupassati …pe…
อยํ ปฐมา รูปวตฺถุกา อตฺตวาทปฏิสํยุตฺตา ทิฏฺฐิ✎ ร่าง
ayaṁ paṭhamā rūpavatthukā attavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi.
อตฺตวาทปฏิสํยุตฺตา ทิฏฺฐิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ฯเปฯ✎ ร่าง
Attavādapaṭisaṁyuttā diṭṭhi micchādiṭṭhi …pe…
อิมานิ สญฺโญชนานิ
น จ ทิฏฺฐิโย✎ ร่าง
imāni saññojanāni, na ca diṭṭhiyo.
—
Evaṁ rūpaṁ attato samanupassati …pe…
อตฺตวาทปฏิสํยุตฺตาย ทิฏฺฐิยา อิเมหิ วีสติยา
อากาเรหิ อภินิเวโส โหติ ฯ✎ ร่าง
attavādapaṭisaṁyuttāya diṭṭhiyā imehi vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti.
—
Attavādapaṭisaṁyuttadiṭṭhiniddeso terasamo.
—
1.2.14. Lokavādapaṭisaṁyuttadiṭṭhiniddesa