เนื้อความทั้งข้อ
[๖๕๘] การครอบงำความเป็นไปแห่งสัมปชานบุคคล สูญมีประโยชน์
อย่างยิ่งกว่าความสูญทั้งปวงเป็นไฉน สัมปชานบุคคลครอบงำความเป็นไปแห่ง
กามฉันทะด้วยเนกขัมมะ ครอบงำความเป็นไปแห่งพยาบาทด้วยความไม่พยาบาท
ครอบงำความเป็นไปแห่งถีนมิทธะด้วยอาโลกสัญญา ครอบงำความเป็นไปแห่ง
อุทธัจจะด้วยความไม่ฟุ้งซ่าน ครอบงำความเป็นไปแห่งวิจิกิจฉาด้วยการกำหนด
ธรรม ครอบงำความเป็นไปแห่งอวิชชาด้วยญาณ ครอบงำความเป็นไปแห่งอรติ
ด้วยความปราโมทย์ ครอบงำความเป็นไปแห่งนิวรณ์ด้วยปฐมฌาน ฯลฯ ครอบงำ
กิเลสทั้งปวงด้วยอรหัตมรรค ฯ
อีกประการหนึ่ง เมื่อสัมปชานบุคคลปรินิพพานด้วยอนุปาทิเสส-
*นิพพานธาตุ ความเป็นไปแห่งจักษุนี้ย่อมหมดสิ้นไป และความเป็นไปแห่งจักษุ
อื่นก็ไม่เกิดขึ้น ความเป็นไปแห่งหู ฯลฯ ความเป็นไปแห่งจมูก ความเป็นไป
แห่งลิ้น ความเป็นไปแห่งกาย ความเป็นไปแห่งใจนี้ย่อมหมดสิ้นไป และความ
เป็นไปแห่งใจอื่นก็ไม่เกิดขึ้น นี้ความครอบงำความเป็นไปแห่งสัมปชานบุคคล
สูญมีประโยชน์อย่างยิ่งกว่าความสูญทั้งปวง ฉะนี้แล ฯ
๑. ยุคนัทธกถา ๒. สัจจกถา ๓. โพชฌงคกถา ๔. เมตตากถา
๕. วิราคกถา ๖. ปฏิสัมภิทากถา ๗. ธรรมจักรกถา ๘. โลกุตรกถา
๙. พลกถา ๑๐. สุญกถา นิกายอันประเสริฐนี้ท่านตั้งไว้แล้ว เป็นวรมรรค
อันประเสริฐที่ ๒ ไม่มีวรรคอื่นเสมอ ฉะนี้แล ฯ
กตมํ สมฺปชานสฺส ปวตฺตปริยาทานํ สพฺพสุญฺญตานํ
ปรมฏฺฐสุญฺญํ ฯ✎ ร่าง
Katamaṁ sampajānassa pavattapariyādānaṁ sabbasuññatānaṁ paramatthasuññaṁ?
อ้างอิงPTS 2.184 · สยามรัฐ 31.562 · ฉัฏฐสังคายนา 79.359
สมฺปชาโน เนกฺขมฺเมน กามจฺฉนฺทสฺส ปวตฺตํ
ปริยาทิยติ อพฺยาปาเทน พฺยาปาทสฺส ปวตฺตํ ปริยาทิยติ
อาโลกสญฺญาย ถีนมิทฺธสฺส ปวตฺตํ ปริยาทิยติ อวิกฺเขเปน
อุทฺธจฺจสฺส ปวตฺตํ ปริยาทิยติ ธมฺมววตฺถาเนน วิจิกิจฺฉาย ปวตฺตํ
ปริยาทิยติ ญาเณน อวิชฺชาย ปวตฺตํ ปริยาทิยติ ปามุชฺเชน
อรติยา ปวตฺตํ ปริยาทิยติ ปฐมชฺฌาเนน นีวรณานํ ปวตฺตํ
ปริยาทิยติ ฯเปฯ✎ ร่าง
Idha sampajāno nekkhammena kāmacchandassa pavattaṁ pariyādiyati, abyāpādena byāpādassa pavattaṁ pariyādiyati, ālokasaññāya thinamiddhassa pavattaṁ pariyādiyati, avikkhepena uddhaccassa pavattaṁ pariyādiyati, dhammavavatthānena vicikicchāya pavattaṁ pariyādiyati, ñāṇena avijjāya pavattaṁ pariyādiyati, pāmojjena aratiyā pavattaṁ pariyādiyati, paṭhamena jhānena nīvaraṇānaṁ pavattaṁ pariyādiyati …pe…
อรหตฺตมคฺเคน สพฺพกิเลสานํ ปวตฺตํ ปริยาทิยติ✎ ร่าง
arahattamaggena sabbakilesānaṁ pavattaṁ pariyādiyati.
อถ วา ปน สมฺปชานสฺส อนุปาทิเสสาย นิพฺพานธาตุยา
ปรินิพฺพายนฺตสฺส อิทญฺเจว จกฺขุปวตฺตํ ปริยาทิยติ อญฺญญฺจ
จกฺขุปวตฺตํ น อุปฺปชฺชติ✎ ร่าง
Atha vā pana sampajānassa anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyantassa idaṁ ceva cakkhupavattaṁ pariyādiyati, aññañca cakkhupavattaṁ na uppajjati.
อิทญฺเจว โสตปวตฺตํ ฯเปฯ✎ ร่าง
Idañceva sotapavattaṁ …pe…
ฆานปวตฺตํ✎ ร่าง
ghānapavattaṁ …
ชิวฺหาปวตฺตํ✎ ร่าง
jivhāpavattaṁ …
กายปวตฺตํ✎ ร่าง
kāyapavattaṁ …
มโนปวตฺตํ ปริยาทิยติ
อญฺญญฺจ มโนปวตฺตํ น อุปฺปชฺชติ✎ ร่าง
manopavattaṁ pariyādiyati, aññañca manopavattaṁ na uppajjati.
อิทํ สมฺปชานสฺส ปวตฺตปริยาทานํ
สพฺพสุญฺญตานํ ปรมฏฺฐสุญฺญนฺติ ฯ✎ ร่าง
Idaṁ sampajānassa pavattapariyādānaṁ sabbasuññatānaṁ paramatthasuññanti.
สุญฺญกถา ฯ✎ ร่าง
Suññakathā niṭṭhitā.
ยุคนทฺธวคฺโค ทุติโย ฯ✎ ร่าง
Yuganaddhavaggo dutiyo.
ตสฺส วคฺคสฺส อุทฺทานํ ภวติ✎ ร่าง
Tassuddānaṁ
ยุคนทฺธา ๑- สจฺจโพชฺฌงฺคา✎ ร่าง
Yuganaddhā saccabojjhaṅgā,
เมตฺตา วิราคปญฺจมํ✎ ร่าง
mettā virāgapañcamā;
ปฏิสมฺภิทา ธมฺมจกฺกํ✎ ร่าง
Paṭisambhidā dhammacakkaṁ,
โลกุตฺตรพลา สุญฺญา ๒- เต ทสาติ ฯ✎ ร่าง
lokuttarabalasuññāti.
เอส นิกายวโร ฐปิโต อสโม ทุติโย ปวโร วรมคฺโคติ ฯ✎ ร่าง
Esa nikāyadharehi ṭhapito, asamo dutiyo pavaro varavaggoti.
ปญฺญาวคฺเค✎ ร่าง
3 Paññāvagga
มหาปญฺญากถา✎ ร่าง
3.1. Mahāpaññākathā