เนื้อความทั้งข้อ
[๖๖] ดูกรภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงควรละ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็สิ่ง
ทั้งปวงควรละคืออะไร คือ จักษุ รูป จักษุวิญญาณ จักษุสัมผัส สุขเวทนา
ทุกขเวทนา หรือแม้อทุกขมสุขเวทนา ที่เกิดขึ้นเพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย
ควรละทุกอย่าง
หู เสียง ฯลฯ จมูก กลิ่น ฯลฯ ลิ้น รส ฯลฯ กาย โผฏฐัพพะ
ฯลฯ ใจ ธรรมารมณ์ ฯลฯ มโนวิญญาณ ฯลฯ มโนสัมผัส ฯลฯ สุขเวทนา
ทุกขเวทนา หรือแม้อทุกขมสุขเวทนาที่เกิดขึ้นเพราะมโนสัมผัสเป็น ปัจจัย
ควรละทุกอย่าง ฯ
เมื่อพิจารณาเห็นรูปโดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น ย่อมละกิเลสที่ควร
ละได้ เมื่อพิจารณาเห็นเวทนา ... สัญญา ... สังขาร ... วิญญาณ ... จักษุ ...
ชราและมรณะ โดยความเป็นของไม่เที่ยงเป็นต้น ย่อมละกิเลสที่ควรละได้ เมื่อ
พิจารณาเห็นนิพพานอันหยั่งลงสู่อมตะ [ด้วยความเป็นอนัตตา] ด้วยความว่าเป็น
ที่สุด ย่อมละกิเลสที่ควรละได้ ธรรมใดๆ เป็นธรรมที่ละได้แล้วธรรมนั้นๆ เป็น
อันสละได้แล้ว ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะอรรถว่า
รู้ชัด เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาเครื่องทรงจำธรรมที่ได้สดับมาแล้ว คือ
เครื่องรู้ชัดธรรมที่ได้สดับมาแล้วนั้นว่า ธรรมเหล่านี้ควรละ ชื่อว่าสุตมยญาณ ฯ
สพฺพํ ภิกฺขเว ปหาตพฺพํ✎ ร่าง
“Sabbaṁ, bhikkhave, pahātabbaṁ.
อ้างอิงสยามรัฐ 31.40 · ฉัฏฐสังคายนา 79.25 · พุทธชยันตี 35.1.50
กิญฺจ ภิกฺขเว สพฺพํ ปหาตพฺพํ✎ ร่าง
Kiñca, bhikkhave, sabbaṁ pahātabbaṁ?
จกฺขุํ ภิกฺขเว ปหาตพฺพํ✎ ร่าง
Cakkhu, bhikkhave, pahātabbaṁ;
รูปา ปหาตพฺพา✎ ร่าง
rūpā pahātabbā;
จกฺขุวิญฺญาณํ ปหาตพฺพํ✎ ร่าง
cakkhuviññāṇaṁ pahātabbaṁ;
จกฺขุสมฺผสฺโส ปหาตพฺโพ✎ ร่าง
cakkhusamphasso pahātabbo;
ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ
เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ปหาตพฺพํ✎ ร่าง
yampidaṁ cakkhusamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, tampi pahātabbaṁ.
โสตํ
ปหาตพฺพํ✎ ร่าง
Sotaṁ pahātabbaṁ;
สทฺทา ปหาตพฺพา ฯเปฯ✎ ร่าง
saddā pahātabbā …pe…
ฆานํ ปหาตพฺพํ✎ ร่าง
ghānaṁ pahātabbaṁ;
คนฺธา
ปหาตพฺพา✎ ร่าง
gandhā pahātabbā …
ชิวฺหา ปหาตพฺพา✎ ร่าง
jivhā pahātabbā;
รสา ปหาตพฺพา✎ ร่าง
rasā pahātabbā …
กาโย ปหาตพฺโพ✎ ร่าง
kāyo pahātabbo;
โผฏฺฐพฺพา ปหาตพฺพา✎ ร่าง
phoṭṭhabbā pahātabbā …
มโน ปหาตพฺโพ✎ ร่าง
mano pahātabbo;
ธมฺมา ปหาตพฺพา✎ ร่าง
dhammā pahātabbā …
มโนวิญฺญาณํ ปหาตพฺพํ✎ ร่าง
manoviññāṇaṁ pahātabbaṁ;
มโนสมฺผสฺโส ปหาตพฺโพ✎ ร่าง
manosamphasso pahātabbo;
ยมฺปิทํ
มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา
อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ ปหาตพฺพํ ฯ✎ ร่าง
yampidaṁ manosamphassapaccayā uppajjati vedayitaṁ sukhaṁ vā dukkhaṁ vā adukkhamasukhaṁ vā, tampi pahātabbaṁ”.
รูปํ ปสฺสนฺโต ปชหติ เวทนํ ปสฺสนฺโต ปชหติ สญฺญํ
ปสฺสนฺโต ปชหติ สงฺขาเร ปสฺสนฺโต ปชหติ วิญฺญาณํ
ปสฺสนฺโต ปชหติ✎ ร่าง
Rūpaṁ passanto pajahati, vedanaṁ passanto pajahati, saññaṁ passanto pajahati, saṅkhāre passanto pajahati, viññāṇaṁ passanto pajahati.
จกฺขุํ ฯเปฯ✎ ร่าง
Cakkhuṁ …pe…
ชรามรณํ✎ ร่าง
jarāmaraṇaṁ …pe…
อมโตคธํ นิพฺพานํ
ปริโยสานฏฺเฐน ปสฺสนฺโต ปชหติ✎ ร่าง
amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena passanto pajahati.
เย เย ธมฺมา ปหีนา โหนฺติ
เต เต ธมฺมา ปริจฺจตฺตา โหนฺติ✎ ร่าง
Ye ye dhammā pahīnā honti te te dhammā pariccattā honti.
ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ
ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา✎ ร่าง
Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.
เตน วุจฺจติ✎ ร่าง
Tena vuccati—
อิเม ธมฺมา ปหาตพฺพาติ
โสตาวธานํ ตํปชานนา ปญฺญา สุตมเย ญาณํ ฯ✎ ร่าง
“ime dhammā pahātabbāti sotāvadhānaṁ, taṁ pajānanā paññā sutamaye ñāṇan”ti. [3]
ตติยภาณวารํ ฯ✎ ร่าง
Tatiyabhāṇavāro.