เนื้อความทั้งข้อ
[๗๖] ชื่อว่าภาวนา ด้วยอรรถว่าเสพเป็นอันมาก อย่างไร ฯ
เมื่อพระโยคาวจรละกามฉันทะ ย่อมเสพเป็นอันมากซึ่งเนกขัมมะ
เพราะฉะนั้น ชื่อว่าภาวนา ด้วยอรรถว่าเสพเป็นอันมาก เมื่อละพยาบาท
ย่อมเสพเป็นอันมากซึ่งความไม่พยาบาท ฯลฯ เมื่อละกิเลสทั้งปวง ย่อมเสพ
เป็นอันมากซึ่งอรหัตมรรค เพราะฉะนั้น ชื่อว่าภาวนา ด้วยอรรถว่าเสพเป็นอันมาก
ชื่อว่าภาวนา ด้วยอรรถว่าเสพเป็นอันมากอย่างนี้ ภาวนา ๔ ประการนี้ ฯ
พระโยคาวจรพิจารณาเห็นรูป ชื่อว่าเจริญภาวนา พิจารณาเห็นเวทนา ...
พิจารณาเห็นสัญญา ... พิจารณาเห็นสังขาร ... พิจารณาเห็นวิญญาณ ... พิจารณา
เห็นจักษุ ฯลฯ พิจารณาเห็นชราและมรณะ ... พิจารณาเห็นนิพพานอันหยั่งลงใน
อมตะด้วยอรรถว่าเป็นที่สุด ชื่อว่าเจริญภาวนา ธรรมใดๆ เป็นธรรมอันเจริญแล้ว
ธรรมนั้นๆ ย่อมมีกิจเป็นอย่างเดียวกัน ชื่อว่าญาณ ด้วยอรรถว่ารู้ธรรมนั้นๆ
ชื่อว่าปัญญา ด้วยอรรถว่ารู้ชัด เพราะฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาเครื่องทรงจำ
ธรรมที่ได้สดับมาแล้ว คือ เครื่องรู้ชัดซึ่งธรรมที่ได้สดับมาแล้วว่า ธรรมเหล่านี้
ควรเจริญ ชื่อว่าสุตมยญาณ ฯ
กถํ อาเสวนฏฺเฐน ภาวนา✎ ร่าง
Kathaṁ āsevanaṭṭhena bhāvanā?
กามจฺฉนฺทํ ปชหนฺโต
เนกฺขมฺมํ อาเสวตีติ✎ ร่าง
Kāmacchandaṁ pajahanto nekkhammaṁ āsevatīti—
อาเสวนฏฺเฐน ภาวนา✎ ร่าง
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
พฺยาปาทํ ปชหนฺโต
อพฺยาปาทํ อาเสวตีติ✎ ร่าง
Byāpādaṁ pajahanto abyāpādaṁ āsevatīti—
อาเสวนฏฺเฐน ภาวนา ฯเปฯ✎ ร่าง
āsevanaṭṭhena bhāvanā …pe…
สพฺพกิเลเส
ปชหนฺโต อรหตฺตมคฺคํ อาเสวตีติ✎ ร่าง
sabbakilese pajahanto arahattamaggaṁ āsevatīti—
อาเสวนฏฺเฐน ภาวนา✎ ร่าง
āsevanaṭṭhena bhāvanā.
เอวํ
อาเสวนฏฺเฐน ภาวนา✎ ร่าง
Evaṁ āsevanaṭṭhena bhāvanā.
อิมา จตสฺโส ภาวนา รูปํ ปสฺสนฺโต
ภาเวติ เวทนํ ปสฺสนฺโต ภาเวติ สญฺญํ ปสฺสนฺโต ภาเวติ
สงฺขาเร ปสฺสนฺโต ภาเวติ วิญฺญาณํ ปสฺสนฺโต ภาเวติ จกฺขุํ ฯเปฯ✎ ร่าง
Imā catasso bhāvanā rūpaṁ passanto bhāveti, vedanaṁ passanto bhāveti, saññaṁ passanto bhāveti, saṅkhāre passanto bhāveti, viññāṇaṁ passanto bhāveti, cakkhuṁ …pe…
อ้างอิงสยามรัฐ 31.50
ชรามรณํ✎ ร่าง
jarāmaraṇaṁ …pe…
อมโตคธํ นิพฺพานํ ปริโยสานฏฺเฐน ปสฺสนฺโต
ภาเวติ✎ ร่าง
amatogadhaṁ nibbānaṁ pariyosānaṭṭhena passanto bhāveti.
เย เย ธมฺมา ภาวิตา โหนฺติ เต เต ธมฺมา เอกรสา
โหนฺติ✎ ร่าง
Ye ye dhammā bhāvitā honti te te dhammā ekarasā honti.
ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา✎ ร่าง
Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.
เตน
วุจฺจติ✎ ร่าง
Tena vuccati—
อิเม ธมฺมา ภาเวตพฺพาติ โสตาวธานํ ตํปชานนา
ปญฺญา สุตมเย ญาณํ✎ ร่าง
“ime dhammā bhāvetabbāti sotāvadhānaṁ, taṁpajānanā paññā sutamaye ñāṇan”ti. [4]
ฯ✎ ร่าง
Bhāvetabbaniddeso.
จตุตฺถภาณวารํ ฯ✎ ร่าง
Catutthabhāṇavāro.