เนื้อความทั้งข้อ
[๙๘] ในกรรมภพก่อน ความหลงเป็นอวิชชา กรรมที่ประมวลมาเป็น
สังขาร ความพอใจเป็นตัณหา ความเข้าถึงเป็นอุปาทาน ความคิดอ่านเป็นภพ
ธรรม ๕ ประการในกรรมภพก่อน เหล่านี้ เป็นปัจจัยแห่งปฏิสนธิในอุปปัตติภพนี้
ปฏิสนธิเป็นวิญญาณ ความก้าวลงเป็นนามรูป ประสาท (ภาวะที่ผ่องใสใจ) เป็น
อายตนะ ส่วนที่ถูกต้องเป็นผัสสะ ความเสวยอารมณ์เป็นเวทนาในอุปปัตติภพนี้
ธรรม ๕ ประการในอุปปัตติภพนี้เหล่านี้ เป็นปัจจัยแห่งกรรมที่ทำไว้ในปุเรภพ
ความหลงเป็นอวิชชา กรรมที่ประมวลมาเป็นสังขาร ความพอใจเป็นตัณหา
ความเข้าถึงเป็นอุปาทาน ความคิดอ่านเป็นภพ (ย่อมมี) เพราะอายตนะทั้งหลาย
ในภพนี้สุดรอบ ธรรม ๕ ประการในกรรมภพนี้เหล่านี้ เป็นปัจจัยแห่งปฏิสนธิ
ในอนาคต ปฏิสนธิในอนาคตเป็นวิญญาณ ความก้าวลงเป็นนามรูป ประสาทเป็น
อายตนะ ส่วนที่ถูกต้องเป็นผัสสะ ความเสวยอารมณ์เป็นเวทนา ธรรม ๕ ประ-
*การในอุปปัตติภพในอนาคตเหล่านี้ เป็นปัจจัยแห่งกรรมที่ทำไว้ในภพนี้ พระ-
*โยคาวจร ย่อมรู้ ย่อมเห็น ย่อมทราบชัด ย่อมแทงตลอด ซึ่งปฏิจจสมุปบาท
มีสังเขป ๔ กาล ๓ ปฏิสนธิ ๓ เหล่านี้ โดยอาการ ๒๐ ด้วยประการดังนี้
ชื่อว่าญาณ เพราะอรรถว่ารู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะอรรถว่ารู้ชัด
เพราะเหตุนั้นท่านจึงกล่าวว่า ปัญญาในการกำหนดปัจจัย เป็นธรรมฐิติญาณ ฯ
ปุริมกมฺมภวสฺมึ โมโห อวิชฺชา อายุหนา สงฺขารา นิกนฺติ ตณฺหา
อุปคมนํ อุปาทานํ เจตนา ภโว✎ ร่าง
Purimakammabhavasmiṁ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā, upagamanaṁ upādānaṁ, cetanā bhavo.
อ้างอิงสยามรัฐ 31.76 · พุทธชยันตี 35.1.100
อิเม ปญฺจ ธมฺมา ปุริมกมฺมภวสฺมึ
อิธ ปฏิสนฺธิยา ปจฺจยา✎ ร่าง
Ime pañca dhammā purimakammabhavasmiṁ idha paṭisandhiyā paccayā.
อิธ ปฏิสนฺธิ วิญฺญาณํ โอกฺกนฺติ นามรูปํ
ปสาโท อายตนํ ผุฏฺโฐ ผสฺโส เวทยิตํ เวทนา✎ ร่าง
Idha paṭisandhi viññāṇaṁ, okkanti nāmarūpaṁ, pasādo āyatanaṁ, phuṭṭho phasso, vedayitaṁ vedanā.
อิเม ปญฺจ ธมฺมา
อิธุปปตฺติภวสฺมึ ปุเร กตสฺส กมฺมสฺส ปจฺจยา✎ ร่าง
Ime pañca dhammā idhupapattibhavasmiṁ purekatassa kammassa paccayā.
อิธ ปริปกฺกตฺตา
อายตนานํ โมโห อวิชฺชา อายุหนา สงฺขารา นิกนฺติ ตณฺหา
อุปคมนํ อุปาทานํ เจตนา ภโว✎ ร่าง
Idha paripakkattā āyatanānaṁ moho avijjā, āyūhanā saṅkhārā, nikanti taṇhā upagamanaṁ upādānaṁ, cetanā bhavo.
อิเม ปญฺจ ธมฺมา อิธ
กมฺมภวสฺมึ อายติปฏิสนฺธิยา ๑- ปจฺจยา✎ ร่าง
Ime pañca dhammā idha kammabhavasmiṁ āyatiṁ paṭisandhiyā paccayā.
อายติปฏิสนฺธิ วิญฺญาณํ
โอกฺกนฺติ นามรูปํ ปสาโท อายตนํ ผุฏฺโฐ ผสฺโส เวทยิตํ
เวทนา✎ ร่าง
Āyatiṁ paṭisandhi viññāṇaṁ, okkanti nāmarūpaṁ, pasādo āyatanaṁ, phuṭṭho phasso, vedayitaṁ vedanā.
อิเม ปญฺจ ธมฺมา อายตึ อุปปตฺติภวสฺมึ อิธ กตสฺส
กมฺมสฺส ปจฺจยา✎ ร่าง
Ime pañca dhammā āyatiṁ upapattibhavasmiṁ idha katassa kammassa paccayā.
อิติ อิเม จตุสงฺเขเป ตโย อทฺเธ วีสติยา
อากาเรหิ ติสนฺธึ ปฏิจฺจ สมุปฺปาทํ ชานาติ ปสฺสติ อญฺญาติ
ปฏิวิชฺฌติ✎ ร่าง
Itime catusaṅkhepe tayo addhe tisandhiṁ vīsatiyā ākārehi paṭiccasamuppādaṁ jānāti passati aññāti paṭivijjhati.
ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา✎ ร่าง
Taṁ ñātaṭṭhena ñāṇaṁ, pajānanaṭṭhena paññā.
เตน
วุจฺจติ✎ ร่าง
Tena vuccati—
ปจฺจยปริคฺคเห ปญฺญา ธมฺมฏฺฐิติญาณํ ฯ✎ ร่าง
“paccayapariggahe paññā dhammaṭṭhitiñāṇaṁ”.
—
Dhammaṭṭhitiñāṇaniddeso catuttho.
—
1.1.5. Sammasanañāṇaniddesa