เนื้อความทั้งข้อ
[๔๘๖] ผัสสะ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
การกระทบ กิริยาที่กระทบ กิริยาที่ถูกต้อง ความถูกต้อง ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า
ผัสสะ มีในสมัยนั้น ฯลฯ
เอกัคคตา มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่แห่งจิต ความมั่นอยู่แห่งจิต ความไม่ส่ายไปแห่งจิต
ความไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิต ภาวะที่จิตส่ายไป ความสงบ สมาธินทรีย์ สมาธิพละ ในสมัยนั้น
อันใด นี้ชื่อว่า เอกัคคตา มีในสมัยนั้น ฯลฯ
วิริยินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
การปรารภความเพียรทางใจ ความขะมักเขม้น ความบากบั่น ความตั้งหน้า ความ
พยายาม ความอุตสาหะ ความทนทาน ความเข้มแข็ง ความหมั่น ความก้าวไปอย่างไม่ท้อถอย
ความไม่ทอดทิ้งฉันทะ ความไม่ทอดทิ้งธุระ ความประคับประคองธุระ วิริยะ อินทรีย์คือวิริยะ
วิริยพละ ในสมัยนั้น อันใด นี้ชื่อว่า วิริยินทรีย์ มีในสมัยนั้น.
สมาธินทรีย์ มีในสมัยนั้น เป็นไฉน?
ความตั้งอยู่แห่งจิต ความดำรงอยู่แห่งจิต ความมั่นอยู่แห่งจิต ความไม่ส่ายไปแห่งจิต
ความไม่ฟุ้งซ่านแห่งจิต ภาวะที่จิตไม่ส่ายไป ความสงบ อินทรีย์คือสมาธิ สมาธิพละ ในสมัยนั้น
อันใด นี้ชื่อว่า สมาธินทรีย์ มีในสมัยนั้น ฯลฯ หรือนามธรรมที่อิงอาศัยเกิดขึ้นแม้อื่นใด มี
อยู่ในสมัยนั้น
สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่า ธรรมเป็นอัพยากฤต.
กตโม ตสฺมึ สมเย ผสฺโส โหติ✎ ร่าง
Katamo tasmiṁ samaye phasso hoti?
อ้างอิงพุทธชยันตี 41.248
โย ตสฺมึ สมเย
ผสฺโส ผุสนา สมฺผุสนา สมฺผุสิตตฺตํ✎ ร่าง
Yo tasmiṁ samaye phasso phusanā samphusanā samphusitattaṁ—
อยํ ตสฺมึ สมเย ผสฺโส
โหติ ฯเปฯ✎ ร่าง
ayaṁ tasmiṁ samaye phasso hoti …pe….
กตมา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ✎ ร่าง
Katamā tasmiṁ samaye cittassekaggatā hoti?
ยา
ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป
อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ สมาธิพลํ✎ ร่าง
Yā tasmiṁ samaye cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ—
อยํ ตสฺมึ สมเย
จิตฺตสฺเสกคฺคตา โหติ ฯเปฯ✎ ร่าง
ayaṁ tasmiṁ samaye cittassekaggatā hoti.
กตมํ ตสฺมึ สมเย วิริยินฺทฺริยํ
โหติ✎ ร่าง
Katamaṁ tasmiṁ samaye vīriyindriyaṁ hoti?
อ้างอิงสยามรัฐ 34.179 · ฉัฏฐสังคายนา 113.151
โย ตสฺมึ สมเย เจตสิโก วิริยารมฺโภ นิกฺกโม ปรกฺกโม
อุยฺยาโม วายาโม อุสฺสาโห อุสฺโสฬฺหี ถาโม ธิติ อสิถิลปรกฺกมตา
อนิกฺขิตฺตจฺฉนฺทตา อนิกฺขิตฺตธุรตา ธุรสมฺปคฺคาโห วิริยํ วิริยินฺทฺริยํ
วิริยพลํ✎ ร่าง
Yo tasmiṁ samaye cetasiko vīriyārambho nikkamo parakkamo uyyāmo vāyāmo ussāho ussoḷhī thāmo dhiti asithilaparakkamatā anikkhittachandatā anikkhittadhuratā dhurasampaggāho vīriyaṁ vīriyindriyaṁ vīriyabalaṁ—
อิทํ ตสฺมึ สมเย วิริยินฺทฺริยํ โหติ ฯ✎ ร่าง
idaṁ tasmiṁ samaye vīriyindriyaṁ hoti.
กตมํ ตสฺมึ
สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ✎ ร่าง
Katamaṁ tasmiṁ samaye samādhindriyaṁ hoti?
ยา ตสฺมึ สมเย จิตฺตสฺส ฐิติ สณฺฐิติ
อวฏฺฐิติ อวิสาหาโร อวิกฺเขโป อวิสาหฏมานสตา สมโถ สมาธินฺทฺริยํ
สมาธิพลํ✎ ร่าง
Yā tasmiṁ samaye cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhaṭamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ—
อิทํ ตสฺมึ สมเย สมาธินฺทฺริยํ โหติ ฯเปฯ✎ ร่าง
idaṁ tasmiṁ samaye samādhindriyaṁ hoti …pe…
เย วา
ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา✎ ร่าง
ye vā pana tasmiṁ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā—
อิเม ธมฺมา อพฺยากตา ฯ✎ ร่าง
ime dhammā abyākatā.