เล่ม ๓๔ — ขุททกนิกาย พุทธวงส์–จริยาปิฎก ข้อ 549

เนื้อความทั้งข้อ

[๕๔๙] รูปเป็นจิตตสมุฏฐาน นั้น เป็นไฉน? กายวิญญัติ วจีวิญญัติ หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ที่เกิดแต่จิต มีจิตเป็นเหตุ มีจิตเป็น สมุฏฐาน ได้แก่รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปลหุตา รูปมุทุตา รูปกัมมัญญตา รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้ เรียกว่า รูปเป็นจิตตสมุฏฐาน. รูปไม่เป็นจิตตสมุฏฐาน นั้น เป็นไฉน? จักขายตนะ ฯลฯ กายายตนะ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ รูปชรตา รูปอนิจจตา หรือรูปแม้อื่นใด มีอยู่ ที่ไม่เกิดแต่จิต ไม่มีจิตเป็นเหตุ ไม่มีจิตเป็นสมุฏฐาน ได้แก่รูปายตนะ สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปลหุตา รูป มุทุตา รูปกัมมัญญตา รูปอุปจยะ รูปสันตติ กพฬิงการาหาร รูปทั้งนี้เรียกว่า รูปไม่เป็นจิต- *สมุฏฐาน.

ds2.2.3:73.1 #

กตมนฺตํ รูปํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ✎ ร่าง

Katamaṁ taṁ rūpaṁ cittasamuṭṭhānaṁ?

อ้างอิงสยามรัฐ 34.219

ds2.2.3:73.2 #

กายวิญฺญตฺติ วจีวิญฺญตฺติ ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ จิตฺตชํ จิตฺตเหตุกํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬึกาโร อาหาโร✎ ร่าง

Kāyaviññatti vacīviññatti, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ cittajaṁ cittahetukaṁ cittasamuṭṭhānaṁ rūpāyatanaṁ saddāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa lahutā rūpassa mudutā rūpassa kammaññatā rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro—

ds2.2.3:73.3 #

อิทนฺตํ รูปํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ ฯ✎ ร่าง

idaṁ taṁ rūpaṁ cittasamuṭṭhānaṁ.

ds2.2.3:74.1 #

กตมนฺตํ รูปํ นจิตฺตสมุฏฺฐานํ✎ ร่าง

Katamaṁ taṁ rūpaṁ na cittasamuṭṭhānaṁ?

อ้างอิงPTS 148 · พุทธชยันตี 41.310

ds2.2.3:74.2 #

จกฺขายตนํ ฯเปฯ กายายตนํ อิตฺถินฺทฺริยํ ปุริสินฺทฺริยํ ชีวิตินฺทฺริยํ รูปสฺส ชรตา รูปสฺส อนิจฺจตา ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ รูปํ น จิตฺตชํ น จิตฺตเหตุกํ น จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปายตนํ สทฺทายตนํ คนฺธายตนํ รสายตนํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อากาสธาตุ อาโปธาตุ รูปสฺส ลหุตา รูปสฺส มุทุตา รูปสฺส กมฺมญฺญตา รูปสฺส อุปจโย รูปสฺส สนฺตติ กพฬึกาโร อาหาโร✎ ร่าง

Cakkhāyatanaṁ …pe… kāyāyatanaṁ itthindriyaṁ purisindriyaṁ jīvitindriyaṁ rūpassa jaratā rūpassa aniccatā, yaṁ vā panaññampi atthi rūpaṁ na cittajaṁ na cittahetukaṁ na cittasamuṭṭhānaṁ rūpāyatanaṁ saddāyatanaṁ gandhāyatanaṁ rasāyatanaṁ phoṭṭhabbāyatanaṁ ākāsadhātu āpodhātu rūpassa lahutā rūpassa mudutā rūpassa kammaññatā rūpassa upacayo rūpassa santati kabaḷīkāro āhāro—

ds2.2.3:74.3 #

อิทนฺตํ รูปํ นจิตฺตสมุฏฺฐานํ ฯ✎ ร่าง

idaṁ taṁ rūpaṁ na cittasamuṭṭhānaṁ.