เนื้อความทั้งข้อ
[๑๑๖] อาโปธาตุ เป็นไฉน
อาโปธาตุมี ๒ อย่าง คือ อาโปธาตุภายใน อาโปธาตุภายนอก
ในอาโปธาตุ ๒ อย่างนั้น อาโปธาตุภายใน เป็นไฉน
ความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว
ธรรมชาติที่เกาะกุมรูป เป็นภายใน เฉพาะตน เป็นอุปาทินนรูปข้างใน ได้แก่
ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก
ไขข้อ มูตร หรือ ความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติ
ที่เหนียว ธรรมชาติที่เกาะกุมรูป เป็นภายใน เฉพาะตน เป็นอุปาทินนรูปข้างใน
แม้อื่นใดมีอยู่ นี้เรียกว่า อาโปธาตุภายใน
อาโปธาตุภายนอก เป็นไฉน
ความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว
ธรรมชาติที่เกาะกุมรูป เป็นภายนอก เป็นอนุปาทินนรูปข้างนอก ได้แก่ รสรากไม้
รสลำต้น รสเปลือกไม้ รสใบไม้ รสดอกไม้ รสผลไม้ นมสด นมส้ม
เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย น้ำที่อยู่ในพื้นดิน หรือน้ำที่อยู่ในอากาศ
หรือ ความเอิบอาบ ธรรมชาติที่เอิบอาบ ความเหนียว ธรรมชาติที่เหนียว
ธรรมชาติที่เกาะกุมรูป เป็นภายนอก เป็นอนุปาทินนรูปข้างนอก แม้อื่นใดมีอยู่
นี้เรียกว่า อาโปธาตุภายนอก
อาโปธาตุภายใน อาโปธาตุภายนอก ประมวลทั้ง ๒ อย่างนั้น เข้าเป็น
หมวดเดียวกัน นี้เรียกว่า อาโปธาตุ
ตตฺถ กตมา อาโปธาตุ✎ ร่าง
Tattha katamā āpodhātu?
อ้างอิงPTS 83 · ฉัฏฐสังคายนา 114.93
อาโปธาตุทฺวยํ✎ ร่าง
Āpodhātudvayaṁ—
อตฺถิ อชฺฌตฺติกา
อตฺถิ พาหิรา ฯ✎ ร่าง
atthi ajjhattikā, atthi bāhirā.
ตตฺถ กตมา อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ✎ ร่าง
Tattha katamā ajjhattikā āpodhātu?
ยํ อชฺฌตฺตํ
ปจฺจตฺตํ อาโป อาโปคตํ เสฺนโห เสฺนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส
อชฺฌตฺตํ อุปาทินฺนํ เสยฺยถีทํ✎ ร่าง
Yaṁ ajjhattaṁ paccattaṁ āpo āpogataṁ sineho sinehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa ajjhattaṁ upādinnaṁ, seyyathidaṁ—
ปิตฺตํ เสมฺหํ ปุพฺโพ โลหิตํ เสโท
เมโท อสฺสุ วสา เขโฬ สิงฺฆาณิกา ลสิกา มุตฺตํ ยํ วา
ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ อชฺฌตฺตํ ปจฺจตฺตํ อาโป อาโปคตํ เสฺนโห
เสฺนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส อชฺฌตฺตํ อุปาทินฺนํ✎ ร่าง
pittaṁ semhaṁ pubbo lohitaṁ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttaṁ, yaṁ vā panaññampi atthi ajjhattaṁ paccattaṁ āpo āpogataṁ sineho sinehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa ajjhattaṁ upādinnaṁ—
อยํ วุจฺจติ
อชฺฌตฺติกา อาโปธาตุ ฯ✎ ร่าง
ayaṁ vuccati “ajjhattikā āpodhātu”.
ตตฺถ กตมา พาหิรา อาโปธาตุ✎ ร่าง
Tattha katamā bāhirā āpodhātu?
อ้างอิงสยามรัฐ 35.103
ยํ
พาหิรํ อาโป อาโปคตํ เสนฺโห เสฺนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส
พหิทฺธา อนุปาทินฺนํ เสยฺยถีทํ✎ ร่าง
Yaṁ bāhiraṁ āpo āpogataṁ sineho sinehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa bahiddhā anupādinnaṁ, seyyathidaṁ—
มูลรโส ขนฺธรโส ตจรโส ปตฺตรโส
ปุปฺผรโส ผลรโส ขีรํ ทธิ สปฺปิ นวนีตํ เตลํ มธุ ผาณิตํ ภุมฺมานิ
วา อุทกานิ อนฺตลิกฺขานิ วา ยํ วา ปนญฺญมฺปิ อตฺถิ พาหิรํ
อาโป อาโปคตํ เสฺนโห เสฺนหคตํ พนฺธนตฺตํ รูปสฺส พหิทฺธา
อนุปาทินฺนํ✎ ร่าง
mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso khīraṁ dadhi sappi navanītaṁ telaṁ madhu phāṇitaṁ bhummāni vā udakāni antalikkhāni vā, yaṁ vā panaññampi atthi bāhiraṁ āpo āpogataṁ sineho sinehagataṁ bandhanattaṁ rūpassa bahiddhā anupādinnaṁ—
อยํ วุจฺจติ พาหิรา อาโปธาตุ ฯ✎ ร่าง
ayaṁ vuccati “bāhirā āpodhātu”.
ยา จ อชฺฌตฺติกา
อาโปธาตุ ยา จ พาหิรา อาโปธาตุ ตเทกชฺฌํ อภิสญฺญูหิตฺวา
อภิสงฺขิปิตฺวา✎ ร่าง
Yā ca ajjhattikā āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu, tadekajjhaṁ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā—
อยํ วุจฺจติ อาโปธาตุ ฯ✎ ร่าง
ayaṁ vuccati “āpodhātu”.