เล่ม ๓๕ — อภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี ข้อ 723

เนื้อความทั้งข้อ

[๗๒๓] ทุติยฌาน เป็นไฉน ภิกษุในศาสนานี้ เจริญโลกุตตรฌาน อันเป็นเครื่องนำออกไปจากโลก ให้เข้าไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ บรรลุทุติยฌาน อันเป็น ไปในภายใน เป็นธรรมชาติผ่องใส เพราะวิตกวิจารสงบ เป็นธรรมเอกผุดขึ้น แก่ใจ ไม่มีวิตก ไม่มีวิจาร มีแต่ปีติและสุขอันเกิดแต่สมาธิ เป็นทุกขาปฏิปทา- *ทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยใด ฌานมีองค์ ๓ คือ ปีติ สุข เอกัคคตาแห่งจิต มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า ทุติยฌาน ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่ สัมปยุตด้วยฌาน

vb12:185.1 #

ตตฺถ กตมํ ทุติยํ ฌานํ✎ ร่าง

Tattha katamaṁ dutiyaṁ jhānaṁ?

vb12:172.2 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye tivaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

vb12:172.3 #

—

pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā.

vb12:172.4 #

—

Idaṁ vuccati “dutiyaṁ jhānaṁ”.

vb12:172.5 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:173.1 #

—

Tattha katamaṁ tatiyaṁ jhānaṁ?

อ้างอิงPTS 264 · สยามรัฐ 35.357

vb12:173.2 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti pītiyā ca virāgā …pe…

vb12:173.3 #

—

tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

vb12:173.4 #

—

sukhaṁ, cittassekaggatā.

vb12:173.5 #

—

Idaṁ vuccati “tatiyaṁ jhānaṁ”.

vb12:173.6 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:174.1 #

—

Tattha katamaṁ catutthaṁ jhānaṁ?

vb12:174.2 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

vb12:174.3 #

—

upekkhā, cittassekaggatā.

vb12:174.4 #

—

Idaṁ vuccati “catutthaṁ jhānaṁ”.

vb12:174.5 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:175.1 #

—

Catukkaṁ.

vb12:176.1 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye pañcaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 114.298

vb12:176.2 #

—

vitakko, vicāro, pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā.

vb12:176.3 #

—

Idaṁ vuccati “paṭhamaṁ jhānaṁ”.

vb12:176.4 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:177.1 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi avitakkaṁ vicāramattaṁ vivekajaṁ pītisukhaṁ dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye caturaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

vb12:177.2 #

—

vicāro, pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā.

vb12:177.3 #

—

Idaṁ vuccati “dutiyaṁ jhānaṁ”.

vb12:177.4 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:178.1 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… tatiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye tivaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

อ้างอิงสยามรัฐ 35.358

vb12:178.2 #

—

pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā.

vb12:178.3 #

—

Idaṁ vuccati “tatiyaṁ jhānaṁ”.

vb12:178.4 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:179.1 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti pītiyā ca virāgā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

vb12:179.2 #

—

sukhaṁ, cittassekaggatā.

vb12:179.3 #

—

Idaṁ vuccati “catutthaṁ jhānaṁ”.

vb12:179.4 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:180.1 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye rūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sukhassa ca pahānā …pe… pañcamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati pathavīkasiṇaṁ, tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

อ้างอิงพุทธชยันตี 43.66

vb12:180.2 #

—

upekkhā, cittassekaggatā.

vb12:180.3 #

—

Idaṁ vuccati “pañcamaṁ jhānaṁ”.

vb12:180.4 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:181.1 #

—

Pañcakaṁ.

vb12:182.0 #

—

2.2. Arūpāvacarakusala

vb12:182.1 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye arūpūpapattiyā maggaṁ bhāveti sabbaso ākiñcaññāyatanaṁ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanasaññāsahagataṁ sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati, tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

อ้างอิงPTS 265 · ฉัฏฐสังคายนา 114.299

vb12:182.2 #

—

upekkhā, cittassekaggatā.

vb12:182.3 #

—

Idaṁ vuccati “catutthaṁ jhānaṁ”.

vb12:182.4 #

—

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:183.0 #

—

2.3. Lokuttarakusala

vb12:183.1 #

—

Cattāri jhānāni—

อ้างอิงสยามรัฐ 35.359

vb12:183.2 #

—

paṭhamaṁ jhānaṁ, dutiyaṁ jhānaṁ, tatiyaṁ jhānaṁ, catutthaṁ jhānaṁ.

vb12:184.1 #

—

Tattha katamaṁ paṭhamaṁ jhānaṁ?

vb12:184.2 #

—

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vivicceva kāmehi …pe… paṭhamaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye pañcaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

vb12:184.3 #

—

vitakko, vicāro, pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā.

vb12:184.4 #

—

Idaṁ vuccati “paṭhamaṁ jhānaṁ”.

vb12:185.2 #

อิธ ภิกฺขุ ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา ฯเปฯ ทุติยํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขาปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ตสฺมึ สมเย ติวงฺคิกํ ฌานํ โหติ✎ ร่าง

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā vitakkavicārānaṁ vūpasamā …pe… dutiyaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye tivaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

vb12:185.3 #

ปีติ สุขํ จิตฺตสฺส เอกคฺคตา✎ ร่าง

pīti, sukhaṁ, cittassekaggatā.

vb12:185.4 #

อิทํ วุจฺจติ ทุติยํ ฌานํ✎ ร่าง

Idaṁ vuccati “dutiyaṁ jhānaṁ”.

vb12:185.5 #

อวเสสา ธมฺมา ฌานสมฺปยุตฺตา ฯ✎ ร่าง

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.