เล่ม ๓๕ — อภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี ข้อ 725

เนื้อความทั้งข้อ

[๗๒๕] จตุตถฌาน เป็นไฉน ภิกษุในศาสนานี้ เจริญโลกุตตรฌาน อันเป็นเครื่องนำออกไปจากโลก ให้เข้าสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ บรรลุจตุตถฌาน ไม่มี ทุกข์ ไม่มีสุข เพราะละสุขและทุกข์ได้ เพราะโสมนัสและโทมนัสดับสนิท ในก่อน มีสติบริสุทธิ์เพราะอุเบกขา เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยใด ฌานมีองค์ ๒ คือ อุเบกขา เอกัคคตาแห่งจิต มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า จตุตถฌาน ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยฌาน

vb12:187.1 #

ตตฺถ กตมํ จตุตฺถํ ฌานํ✎ ร่าง

Tattha katamaṁ catutthaṁ jhānaṁ?

อ้างอิงสยามรัฐ 35.360 · ฉัฏฐสังคายนา 114.300

vb12:187.2 #

อิธ ภิกฺขุ ยสฺมึ สมเย โลกุตฺตรํ ฌานํ ภาเวติ นิยฺยานิกํ อปจยคามึ ทิฏฺฐิคตานํ ปหานาย ปฐมาย ภูมิยา ปตฺติยา สุขสฺส จ ปหานา ฯเปฯ จตุตฺถํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ ทุกฺขาปฏิปทํ ทนฺธาภิญฺญํ ตสฺมึ สมเย ทุวงฺคิกํ ฌานํ โหติ✎ ร่าง

Idha bhikkhu yasmiṁ samaye lokuttaraṁ jhānaṁ bhāveti niyyānikaṁ apacayagāmiṁ diṭṭhigatānaṁ pahānāya paṭhamāya bhūmiyā pattiyā sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati dukkhapaṭipadaṁ dandhābhiññaṁ, tasmiṁ samaye duvaṅgikaṁ jhānaṁ hoti—

vb12:187.3 #

อุเปกฺขา จิตฺตสฺส เอกคฺคตา✎ ร่าง

upekkhā, cittassekaggatā.

vb12:187.4 #

อิทํ วุจฺจติ จตุตฺถํ ฌานํ✎ ร่าง

Idaṁ vuccati “catutthaṁ jhānaṁ”.

vb12:187.5 #

อวเสสา ธมฺมา ฌานสมฺปยุตฺตา ฯ✎ ร่าง

Avasesā dhammā jhānasampayuttā.

vb12:188.1 #

—

Catukkaṁ.