เนื้อความทั้งข้อ
[๑๓๗๖] วิปากธรรม เป็นปัจจัยแก่วิปากธรรม โดยอุปนิสสยปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยะ ปกตูปนิสสยะ
ที่เป็น ปกตูปนิสสยะ ได้แก่ กายิกสุข เป็นปัจจัยแก่กายิกสุข แก่กายิกทุกข์ แก่ผล
สมาบัติ โดยอุปนิสสยปัจจัย กายิกทุกข์ เป็นปัจจัยแก่กายิกสุข แก่กายิกทุกข์ แก่ผลสมาบัติ
โดยอุปนิสสยปัจจัย สมาบัติ เป็นปัจจัยแก่กายิกสุข โดยอุปนิสสยปัจจัย
วิปากธรรม เป็นปัจจัยแก่วิปากธัมมธรรม โดยอุปนิสสยปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยะ ปกตูปนิสสยะ
ที่เป็น ปกตูปนิสสยะ ได้แก่ บุคคลอาศัยกายิกสุข ให้ทาน สมาทานศีล ฯลฯ
ทำลายสงฆ์ อาศัยกายิกทุกข์ ให้ทาน สมาทานศีล ฯลฯ ทำลายสงฆ์ กายิกสุข ฯลฯ กายิกทุกข์
เป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ฯลฯ แก่ความปรารถนา โดยอุปนิสสยปัจจัย
วิปากธรรม เป็นปัจจัยแก่เนววิปากนวิปากธัมมธรรม โดยอุปนิสสยปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ ปกตูปนิสสยะ
ที่เป็น ปกตูปนิสสยะ ได้แก่ พระอรหันต์ อาศัยกายิกสุข ทำกิริยาสมาบัติที่ยังไม่เกิด
ให้เกิดขึ้นได้ เข้าสมาบัติที่เกิดขึ้นแล้ว พิจารณาเห็นสังขาร โดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์
เป็นอนัตตา อาศัยกายิกทุกข์ ทำกิริยาสมาบัติที่ยังไม่เกิด ให้เกิดขึ้น เข้าสมาบัติที่เกิดขึ้นแล้ว
วิปาโก ธมฺโม วิปากสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน
ปจฺจโย อนนฺตรูปนิสฺสโย ปกตูปนิสฺสโย ฯ✎ ร่าง
Vipāko dhammo vipākassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo— anantarūpanissayo, pakatūpanissayo …pe….
ปกตูปนิสฺสโย: กายิกํ
สุขํ กายิกสฺส สุขสฺส กายิกสฺส ทุกฺขสฺส ผลสมาปตฺติยา อุปนิสฺสยปจฺจเยน
ปจฺจโย กายิกํ ทุกฺขํ กายิกสฺส สุขสฺส กายิกสฺส ทุกฺขสฺส
ผลสมาปตฺติยา อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ผลสมาปตฺติ กายิกสฺส
สุขสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Pakatūpanissayo—kāyikaṁ sukhaṁ kāyikassa sukhassa, kāyikassa dukkhassa, phalasamāpattiyā upanissayapaccayena paccayo. Kāyikaṁ dukkhaṁ kāyikassa sukhassa, kāyikassa dukkhassa, phalasamāpattiyā upanissayapaccayena paccayo. Phalasamāpatti kāyikassa sukhassa upanissayapaccayena paccayo.
อ้างอิงสยามรัฐ 40.458
วิปาโก ธมฺโม วิปากธมฺมธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน
ปจฺจโย อารมฺมณูปนิสฺสโย ปกตูปนิสฺสโย ฯ✎ ร่าง
Vipāko dhammo vipākadhammadhammassa upanissayapaccayena paccayo— ārammaṇūpanissayo, pakatūpanissayo …pe….
ปกตูปนิสฺสโย: กายิกํ
สุขํ อุปนิสฺสาย ทานํ เทติ สีลํ สมาทิยติ ฯเปฯ สงฺฆํ ภินฺทติ กายิกํ
ทุกฺขํ อุปนิสฺสาย ทานํ เทติ สีลํ สมาทิยติ ฯเปฯ สงฺฆํ ภินฺทติ กายิกํ สุขํ ...
กายิกํ ทุกฺขํ สทฺธาย ฯเปฯ ปตฺถนาย อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Pakatūpanissayo—kāyikaṁ sukhaṁ upanissāya dānaṁ deti, sīlaṁ samādiyati …pe… saṅghaṁ bhindati. Kāyikaṁ dukkhaṁ upanissāya dānaṁ deti, sīlaṁ samādiyati …pe… saṅghaṁ bhindati. Kāyikaṁ sukhaṁ kāyikaṁ dukkhaṁ saddhāya …pe… patthanāya upanissayapaccayena paccayo.
วิปาโก ธมฺโม เนววิปากนวิปากธมฺมธมฺมสฺส
อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย อารมฺมณูปนิสฺสโย อนนฺตรูปนิสฺสโย
ปกตูปนิสฺสโย ฯ✎ ร่าง
Vipāko dhammo nevavipākanavipākadhammadhammassa upanissayapaccayena paccayo— ārammaṇūpanissayo, anantarūpanissayo, pakatūpanissayo …pe….
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 120.424
ปกตูปนิสฺสโย: อรหา กายิกํ สุขํ อุปนิสฺสาย อนุปฺปนฺนํ
กิริยสมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ อุปฺปนฺนํ สมาปชฺชติ สงฺขาเร อนิจฺจโต
ทุกฺขโต อนตฺตโต วิปสฺสติ กายิกํ ทุกฺขํ อุปนิสฺสาย อนุปฺปนฺนํ
กิริยสมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ อุปฺปนฺนํ สมาปชฺชติ ฯ✎ ร่าง
Pakatūpanissayo—arahā kāyikaṁ sukhaṁ upanissāya anuppannaṁ kiriyasamāpattiṁ uppādeti, uppannaṁ samāpajjati, saṅkhāre aniccato dukkhato anattato vipassati, kāyikaṁ dukkhaṁ upanissāya anuppannaṁ kiriyasamāpattiṁ uppādeti, uppannaṁ samāpajjati …pe….