เล่ม ๔๑ — อภิธรรมปิฎก ยมก ๒ ข้อ 157

เนื้อความทั้งข้อ

[๑๕๗] อวิตักกวิจารมัตตธรรม เป็นปัจจัยแก่อวิตักกวิจารมัตตธรรม โดยอธิปติ- *ปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ที่เป็น อารัมมณาธิปติ ได้แก่บุคคล ออกจากฌาน ไม่มีวิตก มีเพียงวิจาร ฯลฯ ออกจากมรรค ฯลฯ ออกจากผล พิจารณาผล กระทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะกระทำ ฌานนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น วิตก เกิดขึ้น บุคคลย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง ซึ่งขันธ์ที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรมและวิตก กระ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น วิตก เกิดขึ้น ที่เป็น สหชาตาธิปติ ได้แก่อธิปติธรรมที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม เป็นปัจจัยแก่ สัมปยุตตขันธ์ โดยอธิปติปัจจัย

patthana1.7:310.1 #

อวิตกฺกวิจารมตฺโต ธมฺโม อวิตกฺกวิจารมตฺตสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ฯ อารมฺมณาธิปติ: อวิตกฺกวิจารมตฺตา ฌานา ... มคฺคา ... ผลา วุฏฺฐหิตฺวา ผลํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขติ ตํ ครุํ กตฺวา วิตกฺโก อุปฺปชฺชติ อวิตกฺกวิจารมตฺเต ขนฺเธ จ วิตกฺกญฺจ ครุํ กตฺวา อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ ครุํ กตฺวา วิตกฺโก อุปฺปชฺชติ ฯ สหชาตาธิปติ: อวิตกฺกวิจารมตฺตา อธิปติ สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง

Avitakkavicāramatto dhammo avitakkavicāramattassa dhammassa adhipatipaccayena paccayo—ārammaṇādhipati, sahajātādhipati. Ārammaṇādhipati—avitakkavicāramattā jhānā vuṭṭhahitvā, maggā vuṭṭhahitvā, phalā vuṭṭhahitvā phalaṁ garuṁ katvā paccavekkhati; taṁ garuṁ katvā vitakko uppajjati. Avitakkavicāramatte khandhe ca vitakkañca garuṁ katvā assādeti abhinandati; taṁ garuṁ katvā vitakko uppajjati. Sahajātādhipati—avitakkavicāramattā adhipati sampayuttakānaṁ khandhānaṁ adhipatipaccayena paccayo.

อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 121.55