เล่ม ๔๑ — อภิธรรมปิฎก ยมก ๒ ข้อ 1983

เนื้อความทั้งข้อ

[๑๙๘๓] อตีตารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อนาคตารัมมณธรรม โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ ได้แก่ บุคคลกระทำวิญญาณัญจายตนะที่เป็นอนาคต ธรรมให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ฯลฯ เนวสัญญานาสัญญายตนะ ฯลฯ กระทำอิทธิวิธญาณ ที่เป็นอนาคต ซึ่งเป็นอตีตารัมมณธรรมให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ฯลฯ เจโตปริยญาณ ฯลฯ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ฯลฯ ยถากัมมุปคญาณ ฯลฯ กระทำขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนาคต ซึ่ง เป็นอตีตารัมมณธรรมให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้ว ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะ กระทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่เป็นอนาคตารัมมณธรรม เกิดขึ้น ทิฏฐิ เกิดขึ้น

patthana1.20:42.1 #

อตีตารมฺมโณ ธมฺโม อนาคตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ อารมฺมณาธิปติ: อนาคตํ วิญฺญาณญฺจายตนํ ครุํ กตฺวา ... เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ ... อตีตารมฺมณํ อนาคตํ อิทฺธิวิธญาณํ ครุํ กตฺวา ... เจโตปริยญาณํ ... ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ- ญาณํ ... ยถากมฺมูปคญาณํ ... อตีตารมฺมเณ อนาคเต ขนฺเธ ครุํ กตฺวา อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ ครุํ กตฺวา อนาคตารมฺมโณ ราโค อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ ฯ✎ ร่าง

Atītārammaṇo dhammo anāgatārammaṇassa dhammassa adhipatipaccayena paccayo. Ārammaṇādhipati—anāgataṁ viññāṇañcāyatanaṁ garuṁ katvā …pe… nevasaññānāsaññāyatanaṁ …pe… atītārammaṇaṁ anāgataṁ iddhividhañāṇaṁ garuṁ katvā …pe… cetopariyañāṇaṁ …pe… pubbenivāsānussatiñāṇaṁ …pe… yathākammūpagañāṇaṁ …pe… atītārammaṇe anāgate khandhe garuṁ katvā assādeti abhinandati; taṁ garuṁ katvā anāgatārammaṇo rāgo uppajjati, diṭṭhi uppajjati.

อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 121.498