เล่ม ๔๑ — อภิธรรมปิฎก ยมก ๒ ข้อ 1987

เนื้อความทั้งข้อ

[๑๙๘๗] ปัจจุปปันนารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อตีตารัมมณธรรม โดยอธิปติ- *ปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ ได้แก่ บุคคลกระทำทิพพจักขุที่เป็นอตีตธรรม ให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้ว พิจารณา กระทำทิพพโสตธาตุให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้ว พิจารณา กระทำอิทธิวิธญาณที่เป็นอดีต ซึ่งเป็นปัจจุปปันนารัมมณธรรม ให้เป็นอารมณ์ อย่างหนักแน่น ฯลฯ กระทำเจโตปริยญาณให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ฯลฯ กระทำขันธ์ ทั้งหลายที่เป็นอดีต ซึ่งเป็นปัจจุปปันนารัมมณธรรมให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้ว ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะกระทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่เป็นอตีตารัมมณ- *ธรรม เกิดขึ้น ทิฏฐิ เกิดขึ้น

patthana1.20:46.1 #

ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมโณ ธมฺโม อตีตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ อารมฺมณาธิปติ: อตีตํ ทิพฺพํ จกฺขุํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขติ ทิพฺพํ โสตธาตุํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขติ ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมณํ อตีตํ อิทฺธิวิธญาณํ ครุํ กตฺวา ... เจโตปริยญาณํ ครุํ กตฺวา ... ปจฺจุปฺปนฺนารมฺมเณ อตีเต ขนฺเธ ครุํ กตฺวา อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ ครุํ กตฺวา อตีตารมฺมโณ ราโค อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ ฯ✎ ร่าง

Paccuppannārammaṇo dhammo atītārammaṇassa dhammassa adhipatipaccayena paccayo. Ārammaṇādhipati—atītaṁ dibbaṁ cakkhuṁ garuṁ katvā paccavekkhati, dibbaṁ sotadhātuṁ garuṁ katvā paccavekkhati, paccuppannārammaṇaṁ atītaṁ iddhividhañāṇaṁ garuṁ katvā …pe… cetopariyañāṇaṁ garuṁ katvā …pe… paccuppannārammaṇe atīte khandhe garuṁ katvā assādeti abhinandati; taṁ garuṁ katvā atītārammaṇo rāgo uppajjati, diṭṭhi uppajjati.

อ้างอิงพุทธชยันตี 51.695