เล่ม ๔๑ — อภิธรรมปิฎก ยมก ๒ ข้อ 408

เนื้อความทั้งข้อ

[๔๐๘] อวิตักกอวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกสวิจารธรรม โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาต ปุเรชาต ที่เป็น สหชาต ได้แก่ ในปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็น สวิตักกสวิจารธรรม โดยอัตถิปัจจัย ที่เป็น ปุเรชาต ได้แก่ บุคคลพิจารณาเห็นจักขุ โดยความเป็นของไม่เที่ยง โดยความ เป็นทุกข์ โดยความเป็นอนัตตา ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะเกิดขึ้น โทมนัสเกิดขึ้น รูป ฯลฯ เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ฯลฯ บุคคลพิจารณาเห็นหทัยวัตถุ โดยความ เป็นของไม่เที่ยง โดยความเป็นทุกข์ โดยความเป็นอนัตตา ฯลฯ โทมนัสเกิดขึ้น หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม โดยอัตถิปัจจัย

patthana1.7:572.1 #

อวิตกฺกอวิจาโร ธมฺโม สวิตกฺกสวิจารสฺส ธมฺมสฺส อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย สหชาตํ ปุเรชาตํ ฯ สหชาตํ: ปฏิสนฺธิกฺขเณ วตฺถุ สวิตกฺกสวิจารานํ ขนฺธานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ ปุเรชาตํ: จกฺขุํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต อนตฺตโต วิปสฺสติ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ อารพฺภ ราโค อุปฺปชฺชติ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ รูเป ... สทฺเท คนฺเธ รเส โผฏฺฐพฺเพ ... วตฺถุํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต อนตฺตโต วิปสฺสติ ... โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ วตฺถุ สวิตกฺกสวิจารานํ ขนฺธานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง

Avitakkaavicāro dhammo savitakkasavicārassa dhammassa atthipaccayena paccayo— sahajātaṁ, purejātaṁ. Sahajātaṁ—paṭisandhikkhaṇe vatthu savitakkasavicārānaṁ khandhānaṁ atthipaccayena paccayo. Purejātaṁ—cakkhuṁ aniccato dukkhato anattato vipassati assādeti abhinandati, taṁ ārabbha rāgo uppajjati …pe… domanassaṁ uppajjati. Sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ … rūpe … sadde … gandhe … rase … phoṭṭhabbe … vatthuṁ aniccato dukkhato anattato vipassati …pe… domanassaṁ uppajjati. Vatthu savitakkasavicārānaṁ khandhānaṁ atthipaccayena paccayo.

อ้างอิงสยามรัฐ 41.137 · พุทธชยันตี 50.469