เล่ม ๔๑ — อภิธรรมปิฎก ยมก ๒ ข้อ 411

เนื้อความทั้งข้อ

[๔๑๑] อวิตักกอวิจารธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกสวิจารธรรม และอวิตักกวิจาร- *มัตตธรรม โดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาต ปุเรชาต ที่เป็น สหชาต ได้แก่ ในปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็น สวิตักกสวิจารธรรม และวิตก โดยอัตถิปัจจัย ที่เป็น ปุเรชาต ได้แก่ บุคคลพิจารณาเห็นจักขุ โดยความเป็นของไม่เที่ยง โดย ความเป็นทุกข์ โดยความเป็นอนัตตา ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะปรารภจักขุนั้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม และวิตก เกิดขึ้น โสตะ ฯลฯ ฆานะ ชิวหา กาย ฯลฯ บุคคลพิจารณาเห็นหทัยวัตถุ โดยความเป็น ของไม่เที่ยง โดยความเป็นทุกข์ โดยความเป็นอนัตตา ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะ ปรารภโสตะเป็นต้นนั้น ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม และวิตก โดยอัตถิปัจจัย

patthana1.7:575.1 #

อวิตกฺกอวิจาโร ธมฺโม สวิตกฺกสวิจารสฺส จ อวิตกฺกวิจารมตฺตสฺส จ ธมฺมสฺส อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย สหชาตํ ปุเรชาตํ ฯ สหชาตํ: ปฏิสนฺธิกฺขเณ วตฺถุ สวิตกฺกสวิจารานํ ขนฺธานํ วิตกฺกสฺส จ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ ปุเรชาตํ: จกฺขุํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต อนตฺตโต วิปสฺสติ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ อารพฺภ สวิตกฺกสวิจารา ขนฺธา จ วิตกฺโก จ อุปฺปชฺชนฺติ โสตํ ... ฆานํ ชิวฺหํ กายํ ... วตฺถุํ อนิจฺจโต ทุกฺขโต อนตฺตโต วิปสฺสติ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ อารพฺภ สวิตกฺกสวิจารา ขนฺธา จ วิตกฺโก จ อุปฺปชฺชนฺติ วตฺถุ สวิตกฺกสวิจารานํ ขนฺธานํ วิตกฺกสฺส จ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง

Avitakkaavicāro dhammo savitakkasavicārassa ca avitakkavicāramattassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo—sahajātaṁ, purejātaṁ. Sahajātaṁ—paṭisandhikkhaṇe vatthu savitakkasavicārānaṁ khandhānaṁ vitakkassa ca atthipaccayena paccayo. Purejātaṁ—cakkhuṁ aniccato dukkhato anattato vipassati assādeti abhinandati, taṁ ārabbha savitakkasavicārā khandhā ca vitakko ca uppajjanti. Sotaṁ … ghānaṁ … jivhaṁ … kāyaṁ …pe… vatthuṁ aniccato dukkhato anattato vipassati assādeti abhinandati, taṁ ārabbha savitakkasavicārā khandhā ca vitakko ca uppajjanti. Vatthu savitakkasavicārānaṁ khandhānaṁ vitakkassa ca atthipaccayena paccayo.