เนื้อความทั้งข้อ
[๒๑๔] สนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนธรรม โดย-
*อัตถิปัจจัย
คือ รูปที่เป็นสนิทัสสนธรรม โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ
โทมนัส เกิดขึ้น
บุคคลเห็นรูปด้วยทิพจักขุ
รูปายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ โดยอัตถิปัจจัย
อนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนธรรม โดยอัตถิปัจจัย
มี ๕ อย่าง คือ สหชาต ปุเรชาต ปัจฉาชาต อาหาร อินทรีย์
ที่เป็นสหชาต ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัยแก่
ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย ที่เป็นอนิทัสสนธรรม โดยอัตถิปัจจัย
ขันธ์ ๒ ฯลฯ ตลอดถึงอสัญญสัตว์
ที่เป็นปุเรชาต ได้แก่ จักขุ ฯลฯ หทัยวัตถุ โดยความเป็นของ
ไม่เที่ยง ฯลฯ โทมนัส เกิดขึ้น
บุคคลฟังเสียงด้วยทิพโสตธาตุ
สัททายตนะ เป็นปัจจัยแก่โสตวิญญาณ โผฏฐัพพายตนะ เป็นปัจจัย
แก่กายวิญญาณ จักขายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ กายายตนะ เป็น
ปัจจัยแก่กายวิญญาณ หทัยวัตถุ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสน-
*ธรรม โดยอัตถิปัจจัย
ที่เป็นปัจฉาชาต ได้แก่ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนธรรม เป็น
ปัจจัยแก่กายที่เป็นอนิทัสสนธรรมนี้ ที่เกิดก่อน โดยอัตถิปัจจัย กวฬิงการาหาร
เป็นปัจจัยแก่กายที่เป็นอนิทัสสนธรรมนี้ โดยอัตถิปัจจัย รูปชีวิตินทรีย์ เป็น
ปัจจัยแก่ กฏัตตรูปทั้งหลาย ที่เป็นอนิทัสสนธรรม โดยอัตถิปัจจัย
อนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสนธรรม โดยอัตถิปัจจัย
มี ๔ อย่าง คือ สหชาต ปัจฉาชาต อาหาร อินทรีย์
ที่เป็นสหชาต ได้แก่ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัย
แก่จิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย ที่เป็นสนิทัสสนธรรม โดยอัตถิปัจจัย
ในปฏิสนธิขณะ มหาภูตรูปทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป
กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูปทั้งหลาย ที่เป็นสนิทัสสนธรรม โดยอัตถิปัจจัย
พาหิรรูป ฯลฯ อาหารสมุฏฐานรูป ฯลฯ อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
ส่วนพวกอสัญญสัตว์ทั้งหลาย มหาภูตรูปทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่
สนิทัสสนรูป โดยอัตถิปัจจัย
ที่เป็นปัจฉาชาต ได้แก่ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัย
แก่กายที่เป็นสนิทัสสนธรรมนี้ ที่เกิดก่อน โดยอัตถิปัจจัย กวฬิงการาหาร
เป็นปัจจัยแก่กายที่เป็นสนิทัสสนธรรมนี้ โดยอัตถิปัจจัย รูปชีวิตินทรีย์
เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลาย ที่เป็นสนิทัสสนธรรม โดยอัตถิปัจจัย
อนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัยแก่สนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม
โดยอัตถิปัจจัย
มี ๔ อย่าง คือ สหชาต ปัจฉาชาต อาหาร อินทรีย์
ที่เป็นสหชาต ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่เป็นอนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัย
แก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย ที่เป็นสนิทัสสนธรรม โดยอัตถิ
ปัจจัย ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ มหาภูตรูปทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป
กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูปทั้งหลาย ที่เป็นสนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม
โดยอัตถิปัจจัย พาหิรรูป ฯลฯ อาหารสมุฏฐานรูป ฯลฯ อุตุสมุฏฐานรูป ฯลฯ
ส่วนพวกอสัญญสัตว์ทั้งหลาย มหาภูตรูปทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่
กฏัตตารูป ที่เป็นอุปาทารูปทั้งหลาย ที่เป็นสนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม
โดยอัตถิปัจจัย
สนิทัสสนธรรม และอนิทัสสนธรรม เป็นปัจจัยแก่อนิทัสสนธรรม
โดยอัตถิปัจจัย
มีอย่างเดียว คือปุเรชาต ได้แก่รูปายตนะและหทัยวัตถุ เป็นปัจจัย
แก่ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอนิทัสสนธรรม โดยอัตถิปัจจัย
รูปายตนะ และจักขายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ โดยอัตถิ-
*ปัจจัย
ฯลฯ เป็นปัจจัย โดยนัตถิปัจจัย
ฯลฯ เป็นปัจจัย โดยวิคตปัจจัย
ฯลฯ เป็นปัจจัย โดยอวิคตปัจจัย
สนิทสฺสโน ธมฺโม อนิทสฺสนสฺส ธมฺมสฺส อตฺถิปจฺจเยน
ปจฺจโย: สนิทสฺสนํ รูปํ อนิจฺจโต ... โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ ทิพฺเพน
จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ รูปายตนํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อตฺถิปจฺจเยน
ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Sanidassano dhammo anidassanassa dhammassa atthipaccayena paccayo— sanidassanaṁ rūpaṁ aniccato …pe… domanassaṁ uppajjati, dibbena cakkhunā rūpaṁ passati, rūpāyatanaṁ cakkhuviññāṇassa atthipaccayena paccayo.
อนิทสฺสโน ธมฺโม อนิทสฺสนสฺส ธมฺมสฺส อตฺถิปจฺจเยน
ปจฺจโย: สหชาตํ ปุเรชาตํ ปจฺฉาชาตํ อาหารํ อินฺทฺริยํ ฯ สหชาโต:
อนิทสฺสโน เอโก ขนฺโธ ติณฺณนฺนํ ขนฺธานํ อนิทสฺสนานญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานานํ
รูปานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย เทฺว ขนฺธา ... สงฺขิตฺตํ
ยาว อสญฺญสตฺตา ฯ ปุเรชาตํ: จกฺขุํ ... วตฺถุํ อนิจฺจโต ...
โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ ทิพฺพาย โสตธาตุยา สทฺทํ สุณาติ
สทฺทายตนํ โสตวิญฺญาณสฺส โผฏฺฐพฺพายตนํ กายวิญฺญาณสฺส
จกฺขายตนํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส กายายตนํ กายวิญฺญาณสฺส วตฺถุ
อนิทสฺสนานํ ขนฺธานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ ปจฺฉาชาตา:
อนิทสฺสนา ขนฺธา ปุเรชาตสฺส อิมสฺส อนิทสฺสนสฺส กายสฺส
อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย กพฬึกาโร อาหาโร อิมสฺส อนิทสฺสนสฺส
กายสฺส อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย รูปชีวิตินฺทฺริยํ อนิทสฺสนานํ
กฏตฺตารูปานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Anidassano dhammo anidassanassa dhammassa atthipaccayena paccayo—sahajātaṁ, purejātaṁ, pacchājātaṁ, āhāraṁ, indriyaṁ. Sahajāto—anidassano eko khandho tiṇṇannaṁ khandhānaṁ anidassanānañca cittasamuṭṭhānānaṁ rūpānaṁ atthipaccayena paccayo …pe… dve khandhe …pe…. (Saṅkhittaṁ. Yāva asaññasattā.) Purejātaṁ—cakkhuṁ …pe… vatthuṁ aniccato …pe… domanassaṁ uppajjati, dibbāya sotadhātuyā saddaṁ suṇāti, saddāyatanaṁ sotaviññāṇassa …pe… phoṭṭhabbāyatanaṁ kāyaviññāṇassa …pe… cakkhāyatanaṁ cakkhuviññāṇassa …pe… kāyāyatanaṁ kāyaviññāṇassa …pe… vatthu anidassanānaṁ khandhānaṁ atthipaccayena paccayo. Pacchājātā—anidassanā khandhā purejātassa imassa anidassanassa kāyassa atthipaccayena paccayo. Kabaḷīkāro āhāro—imassa anidassanassa kāyassa atthipaccayena paccayo. Rūpajīvitindriyaṁ—anidassanānaṁ kaṭattārūpānaṁ atthipaccayena paccayo.
อ้างอิงสยามรัฐ 42.118 · พุทธชยันตี 51.799
อนิทสฺสโน ธมฺโม สนิทสฺสนสฺส ธมฺมสฺส อตฺถิปจฺจเยน
ปจฺจโย: สหชาตํ ปจฺฉาชาตํ อาหารํ อินฺทฺริยํ ฯ สหชาตา: อนิทสฺสนา
ขนฺธา สนิทสฺสนานํ จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ อตฺถิปจฺจเยน
ปจฺจโย ปฏิสนฺธิกฺขเณ มหาภูตา สนิทสฺสนานํ จิตฺตสมุฏฺฐานานํ
รูปานํ กฏตฺตารูปานํ อุปาทารูปานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย
พาหิรํ ... อาหารสมุฏฺฐานํ ... อุตุสมุฏฺฐานํ ... อสญฺญสตฺตานํ
มหาภูตา สนิทสฺสนสฺส อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ ปจฺฉาชาตา:
อนิทสฺสนา ขนฺธา ปุเรชาตสฺส อิมสฺส สนิทสฺสนสฺส กายสฺส
อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย กพฬึกาโร อาหาโร อิมสฺส
สนิทสฺสนสฺส กายสฺส อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย รูปชีวิตินฺทฺริยํ
สนิทสฺสนานํ กฏตฺตารูปานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Anidassano dhammo sanidassanassa dhammassa atthipaccayena paccayo—sahajātaṁ, pacchājātaṁ, āhāraṁ, indriyaṁ. Sahajātā—anidassanā khandhā sanidassanānaṁ cittasamuṭṭhānānaṁ rūpānaṁ atthipaccayena paccayo; paṭisandhikkhaṇe …pe… mahābhūtā sanidassanānaṁ cittasamuṭṭhānānaṁ rūpānaṁ kaṭattārūpānaṁ upādārūpānaṁ atthipaccayena paccayo … bāhirā … āhārasamuṭṭhānā … utusamuṭṭhānā … asaññasattānaṁ mahābhūtā sanidassanānaṁ kaṭattārūpānaṁ, upādārūpānaṁ atthipaccayena paccayo. Pacchājātā—anidassanā khandhā purejātassa imassa sanidassanassa kāyassa atthipaccayena paccayo. Kabaḷīkāro āhāro—imassa sanidassanassa kāyassa atthipaccayena paccayo. Rūpajīvitindriyaṁ—sanidassanānaṁ kaṭattārūpānaṁ atthipaccayena paccayo.
อ้างอิงสยามรัฐ 42.119 · ฉัฏฐสังคายนา 122.122
อนิทสฺสโน ธมฺโม สนิทสฺสนสฺส จ อนิทสฺสนสฺส จ
ธมฺมสฺส อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตํ ปจฺฉาชาตํ อาหารํ อินฺทฺริยํ ฯ
สหชาโต: อนิทสฺสโน เอโก ขนฺโธ ติณฺณนฺนํ ขนฺธานํ สนิทสฺสนานญฺจ
อนิทสฺสนานญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย: เทฺว
ขนฺธา ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ มหาภูตา สนิทสฺสนานญฺจ อนิทสฺสนานญฺจ
จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ กฏตฺตารูปานํ อุปาทารูปานํ อตฺถิปจฺจเยน
ปจฺจโย: พาหิรํ ... อาหารสมุฏฺฐานํ ... อุตุสมุฏฺฐานํ ... อสญฺญสตฺตานํ
มหาภูตา สนิทสฺสนานญฺจ อนิทสฺสนานญฺจ กฏตฺตารูปานํ
อุปาทารูปานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Anidassano dhammo sanidassanassa ca anidassanassa ca dhammassa atthipaccayena paccayo—sahajātaṁ, pacchājātaṁ, āhāraṁ, indriyaṁ. Sahajāto—anidassano eko khandho tiṇṇannaṁ khandhānaṁ sanidassanānañca anidassanānañca cittasamuṭṭhānānaṁ rūpānaṁ atthipaccayena paccayo …pe… dve khandhā …pe… paṭisandhikkhaṇe …pe… mahābhūtā sanidassanānañca anidassanānañca cittasamuṭṭhānānaṁ rūpānaṁ, kaṭattārūpānaṁ, upādārūpānaṁ atthipaccayena paccayo; bāhirā … āhārasamuṭṭhānā … utusamuṭṭhānā … asaññasattānaṁ mahābhūtā sanidassanānañca anidassanānañca kaṭattārūpānaṁ upādārūpānaṁ atthipaccayena paccayo.
สนิทสฺสโน จ อนิทสฺสโน จ ธมฺมา อนิทสฺสนสฺส
ธมฺมสฺส อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย: ปุเรชาตํ รูปายตนญฺจ วตฺถุ จ
อนิทสฺสนานํ ขนฺธานํ อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย รูปายตนญฺจ
จกฺขายตนญฺจ จกฺขุวิญฺญาณสฺส อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Sanidassano ca anidassano ca dhammā anidassanassa dhammassa atthipaccayena paccayo. Purejātaṁ—rūpāyatanañca vatthu ca anidassanānaṁ khandhānaṁ atthipaccayena paccayo; rūpāyatanañca cakkhāyatanañca cakkhuviññāṇassa atthipaccayena paccayo.
นตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย: วิคตปจฺจเยน ปจฺจโย: อวิคตปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ✎ ร่าง
Natthipaccayena paccayo … vigatapaccayena paccayo … avigatapaccayena paccayo.