เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๔๐๓] ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและสาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้ง
อาสวธรรมและสาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ อาศัยกามาสวะ
ธรรมที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสว-
*ธรรมและอาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย อาศัยอาสวธรรม
ทั้งหลาย
ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและสาสวธรรม และธรรมที่เป็นสาสวธรรม
แต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและสาสวธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูป
ทั้งหลาย อาศัยกามาสวะ ภวาสวะ ฯลฯ
ธรรมที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นสาสวธรรม
แต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสาสวธรรม
แต่ไม่ใช่อาสวธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ในปฏิสนธิขณะ หทัยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย ขันธ์ทั้งหลาย อาศัย
หทัยวัตถุ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ
ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและสาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นสาสวธรรม
แต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ อาสวธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสาสวธรรม แต่ไม่ใช่
อาสวธรรม
ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและสาสวธรรม และธรรมที่เป็นสาสวธรรม
แต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และอาสวธรรมทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัย
ขันธ์ ๑ ที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและสาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรม
และสาสวธรรม และธรรมที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ อาศัยกามาสวะ และสัมปยุตตขันธ์
ทั้งหลาย
ธรรมที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรม
และสาสวธรรม และธรรมที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสาสวธรรม
แต่ไม่ใช่อาสวธรรม และอาสวธรรมทั้งหลาย ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและสาสวธรรม และธรรมที่เป็นสาสวธรรม
แต่ไม่ใช่อาสวธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอาสวธรรมและสาสวธรรม และธรรม
ที่เป็นสาสวธรรมแต่ไม่ใช่อาสวธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ และจิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสาสวธรรม แต่ไม่ใช่อาสวธรรม และกามาสวะ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ปฏิจจวารก็ดี สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวาร
ก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงกระทำอย่างที่กล่าวมาแล้ว
อาสวทุกะ ฉันใด พึงกระทำฉันนั้น ไม่มีแตกต่างกัน
ในปัญหาวาร ในเหตุปัจจัยก็ดี ในอารัมมณปัจจัยก็ดี ไม่พึงกระทำ
โลกุตตระ ควรกระทำว่า "พระเสกขะทั้งหลาย" ย่อมพิจารณาโคตรภู ย่อม
พิจารณาโวทาน แม้ในอธิปติปัจจัย ผู้ที่รู้ปัจจัยทุกอย่างแล้ว พึงกระทำ
▴ ย่อ
อาสวญฺเจวสาสวญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อาสโวเจวสาสโวจ
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: กามาสวํ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐาสโว
อวิชฺชาสโว จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ภวาสวํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสโว
จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ทิฏฺฐาสวํ ปฏิจฺจ อวิชฺชาสโว ฯ อาสวญฺเจวสาสวญฺจ
ธมฺมํ ปฏิจฺจ สาสโวเจวโนจอาสโว ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
เหตุปจฺจยา: อาสเว ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ
รูปํ ฯ✎ ร่าง
Āsavañceva sāsavañca dhammaṁ paṭicca sāsavo ceva no ca āsavo dhammo uppajjati hetupaccayā—āsave paṭicca sampayuttakā khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ.
อ้างอิง สยามรัฐ 42.231
อาสวญฺเจวสาสวญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อาสโวเจวสาสโวจ
สาสโวเจวโนจอาสโว จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: กามาสวํ
ปฏิจฺจ ทิฏฺฐาสโว อวิชฺชาสโว สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ
รูปํ ภวาสวํ ... จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ✎ ร่าง
Āsavañceva sāsavañca dhammaṁ paṭicca āsavo ceva sāsavo ca sāsavo ceva no ca āsavo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—kāmāsavaṁ paṭicca diṭṭhāsavo avijjāsavo sampayuttakā khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ, bhavāsavaṁ. (Cakkaṁ bandhitabbaṁ.)
สาสวญฺเจวโนจอาสวํ
ธมฺมํ ปฏิจฺจ สาสโวเจวโนจอาสโว ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
เหตุปจฺจยา: สาสวญฺเจวโนจอาสวํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย
ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิกฺขเณ
ขนฺเธ ปฏิจฺจ วตฺถุ วตฺถุํ ปฏิจฺจ ขนฺธา เอกํ มหาภูตํ ... ฯ✎ ร่าง
Sāsavañceva no ca āsavaṁ dhammaṁ paṭicca sāsavo ceva no ca āsavo dhammo uppajjati hetupaccayā—sāsavañceva no ca āsavaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe …pe… paṭisandhikkhaṇe …pe… khandhe paṭicca vatthu, vatthuṁ paṭicca khandhā, ekaṁ mahābhūtaṁ …pe….
สาสวญฺเจวโนจอาสวํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อาสโวเจวสาสโวจ
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สาสเวเจวโนจอาสเว ขนฺเธ ปฏิจฺจ
อาสวา ฯ✎ ร่าง
Sāsavañceva no ca āsavaṁ dhammaṁ paṭicca āsavo ceva sāsavo ca dhammo uppajjati hetupaccayā—sāsave ceva no ca āsave khandhe paṭicca āsavā.
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.242
สาสวญฺเจวโนจอาสวํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อาสโวเจวสาสโวจ
สาสโวเจวโนจอาสโว จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา:
สาสวญฺเจวโนจอาสวํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา อาสวา จ
จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ฯ✎ ร่าง
Sāsavañceva no ca āsavaṁ dhammaṁ paṭicca āsavo ceva sāsavo ca sāsavo ceva no ca āsavo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—sāsavañceva no ca āsavaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca tayo khandhā āsavā ca cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe …pe….
อาสวญฺเจวสาสวญฺจ
สาสวญฺเจวโนจอาสวญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อาสโวเจวสาสโวจ ธมฺโม
อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: กามาสวญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ
ทิฏฺฐาสโว อวิชฺชาสโว เอวํ จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ✎ ร่าง
Āsavañceva sāsavañca sāsavañceva no ca āsavañca dhammaṁ paṭicca āsavo ceva sāsavo ca dhammo uppajjati hetupaccayā—kāmāsavañca sampayuttake ca khandhe paṭicca diṭṭhāsavo avijjāsavo. (Evaṁ cakkaṁ bandhitabbaṁ.)
อาสวญฺเจวสาสวญฺจ สาสวญฺเจวโนจอาสวญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ
สาสโวเจวโนจอาสโว ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สาสวญฺเจวโนจอาสวํ เอกํ
ขนฺธญฺจ อาสเว จ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ
เทฺว ขนฺเธ ... ฯ✎ ร่าง
Āsavañceva sāsavañca sāsavañceva no ca āsavañca dhammaṁ paṭicca sāsavo ceva no ca āsavo dhammo uppajjati hetupaccayā—sāsavañceva no ca āsavaṁ ekaṁ khandhañca āsave ca paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe ca …pe….
อ้างอิง สยามรัฐ 42.232 · พุทธชยันตี 51.848
อาสวญฺเจวสาสวญฺจ อาสวญฺเจวโนจอาสวญฺจ
ธมฺมํ ปฏิจฺจ อาสโวเจวสาสโวจ สาสโวเจวโนจอาสโว จ ธมฺมา
อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: สาสวญฺเจวโนจอาสวํ เอกํ ขนฺธญฺจ
กามาสวญฺจ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ทิฏฺฐาสโว อวิชฺชาสโว จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ
รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... จกฺกํ ฯ สงฺขิตฺตํ✎ ร่าง
Āsavañceva sāsavañca sāsavañceva no ca āsavañca dhammaṁ paṭicca āsavo ceva sāsavo ca sāsavo ceva no ca āsavo ca dhammā uppajjanti hetupaccayā— sāsavañceva no ca āsavaṁ ekaṁ khandhañca kāmāsavañca paṭicca tayo khandhā diṭṭhāsavo avijjāsavo cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe ca …pe…. (Cakkaṁ. Saṅkhittaṁ.)
ฯ
เอวํ ปฏิจฺจวาโรปิ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ
นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ
ยถา อาสวทุกํ เอวํ กาตพฺพํ นินฺนานํ✎ ร่าง
2.3.4.2–6. Sahajāta-paccaya-nissaya-saṁsaṭṭha-sampayuttavāra
—
(Evaṁ paṭiccavāropi sahajātavāropi paccayavāropi nissayavāropi saṁsaṭṭhavāropi sampayuttavāropi yathā āsavadukaṁ evaṁ kātabbaṁ, ninnānaṁ.)
ฯ
ปญฺหาวาโร
ปญฺหาวาเร เหตุ✎ ร่าง
2.3.4.7. Pañhāvāra
ปจฺจเยปิ อ✎ ร่าง
2.3.4.7.1–4. Paccayānulomādi
ารมฺมณปจฺจเยปิ โลกุตฺตรํ น
กาตพฺพํ เสกฺขา โคตฺรภุํ ปจฺจเวกฺขนฺติ โวทานํ ปจฺจเวกฺขนฺตีติ
กาตพฺพํ อธิปติปจฺจเยปิ สพฺพํ ชานิตฺวา กาตพฺพํ ฯ✎ ร่าง
Vibhaṅgavāra
—
(Pañhāvāre hetupaccayepi ārammaṇapaccayepi lokuttaraṁ na kātabbaṁ, sekhā gotrabhuṁ paccavekkhanti, vodānaṁ paccavekkhantīti kātabbā. Adhipatipaccayampi sabbaṁ jānitvā kātabbaṁ.)
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.243