เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๔๘๒] ธรรมที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรม และสัญโญชนิยธรรม อาศัย
ธรรมที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรมและสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ อาศัยกามราคสัญโญชน์
ธรรมที่เป็นสัญโญชนิยธรรมแต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
สัญโญชนธรรมและสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยสัญโญชน-
*ธรรมทั้งหลาย
ธรรมที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรมและสัญโญชนิยธรรม และธรรมที่เป็น
สัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรม
และสัญโญชนิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย
และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยกามราคสัญโญชน์
ธรรมที่เป็นสัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยธรรม
ที่เป็นสัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสัญโญชนิย-
*ธรรมแต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ ปฏิสนธิ ตลอดถึงมหาภูตรูป
ธรรมที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรม และสัญโญชนิยธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
สัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัญโญชนธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสัญโญชนิยธรรม
แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม
ธรรมที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรมและสัญโญชนิยธรรม และธรรมที่เป็น
สัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยธรรมที่เป็นสัญโญชนิยธรรม
แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ สัญโญชนธรรมทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัย
ขันธ์ ๑ ที่เป็นสัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ธรรมที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรมและสัญโญชนิยธรรม อาศัยธรรมที่เป็น
สัญโญชนธรรม และ สัญโญชนิยธรรม และ ธรรมที่เป็นสัญโญชนิยธรรม
แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ อาศัยกามราคสัญโญชน์ และ
สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย
ธรรมที่เป็นสัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยธรรม
ที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรมและสัญโญชนิยธรรม และธรรมที่เป็นสัญโญชนิยธรรม
แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสัญโญชนิย-
*ธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม และสัญโญชนธรรมทั้งหลาย ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ธรรมที่เป็นสัญโญชนธรรมและสัญโญชนิยธรรม และธรรมที่เป็น
สัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งสัญโญชนธรรม
และสัญโญชนิยธรรม และธรรมที่เป็นสัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชน-
*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ ทิฏฐิสัญโญชน์ อวิชชาสัญโญชน์ และจิตตสมุฏฐานรูป
อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสัญโญชนิยธรรม แต่ไม่ใช่สัญโญชนธรรม และกามราค
สัญโญชน์ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
เหมือนปฐมทุกะในสัญโญชนโคจฉกะ ทุกะแม้นี้พึงให้พิสดารอย่างนั้น
ไม่มีแตกต่างกัน เว้นโลกุตตระ
▴ ย่อ
สญฺโญชนญฺเจวสญฺโญชนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ
สญฺโญชโนเจวสญฺโญชนิโยจ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา:
กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ จกฺกํ
พนฺธิตพฺพํ ฯ สญฺโญชนญฺเจวสญฺโญชนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ
สญฺโญชนิโยเจวโนจสญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา:
สญฺโญชเน ปฏิจฺจ สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯ✎ ร่าง
Saññojanañceva saññojaniyañca dhammaṁ paṭicca saññojaniyo ceva no ca saññojano dhammo uppajjati hetupaccayā—saññojane paṭicca sampayuttakā khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ.
สญฺโญชนญฺเจวสญฺโญชนิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ
สญฺโญชโนเจวสญฺโญชนิโยจ สญฺโญชนิโยเจวโนจสญฺโญชโน จ
ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: กามราคสญฺโญชนํ ปฏิจฺจ
ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา
จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ จกฺกํ ฯ✎ ร่าง
Saññojanañceva saññojaniyañca dhammaṁ paṭicca saññojano ceva saññojaniyo ca saññojaniyo ceva no ca saññojano ca dhammā uppajjanti hetupaccayā— kāmarāgasaññojanaṁ paṭicca diṭṭhisaññojanaṁ avijjāsaññojanaṁ sampayuttakā khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ. (Cakkaṁ.)
อ้างอิง สยามรัฐ 42.283 · พุทธชยันตี 51.871
สญฺโญชนิยญฺเจวโนจสญฺโญชนํ
ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนิโยเจวโนจสญฺโญชโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนิยญฺเจวโนจสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ
ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิ ยาว
มหาภูตา ฯ✎ ร่าง
Saññojaniyañceva no ca saññojanaṁ dhammaṁ paṭicca saññojaniyo ceva no ca saññojano dhammo uppajjati hetupaccayā—saññojaniyañceva no ca saññojanaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe …pe… paṭisandhikkhaṇe …pe…. (Yāva mahābhūtā.)
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.299
สญฺโญชนิยญฺเจวโนจสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ
สญฺโญชโนเจวสญฺโญชนิโยจ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา:
สญฺโญชนิเยเจวโนจสญฺโญชเน ขนฺเธ ปฏิจฺจ สญฺโญชนา ฯ✎ ร่าง
Saññojaniyañceva no ca saññojanaṁ dhammaṁ paṭicca saññojano ceva saññojaniyo ca dhammo uppajjati hetupaccayā—saññojaniye ceva no ca saññojane khandhe paṭicca saññojanā.
สญฺโญชนิยญฺเจวโนจสญฺโญชนํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโนเจว-
สญฺโญชนิโยจ สญฺโญชนิโยเจวโนจสญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ
เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนิยญฺเจวโนจสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย
ขนฺธา สญฺโญชนา จ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ฯ✎ ร่าง
Saññojaniyañceva no ca saññojanaṁ dhammaṁ paṭicca saññojano ceva saññojaniyo ca saññojaniyo ceva no ca saññojano ca dhammā uppajjanti hetupaccayā— saññojaniyañceva no ca saññojanaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca tayo khandhā saññojanā ca cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe …pe….
สญฺโญชนญฺเจวสญฺโญชนิยญฺจ สญฺโญชนิยญฺเจว-
โนจสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโนเจวสญฺโญชนิโยจ
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: กามราคสญฺโญชนญฺจ
สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ
จกฺกํ ฯ✎ ร่าง
Saññojanañceva saññojaniyañca saññojaniyañceva no ca saññojanaṁ dhammaṁ paṭicca saññojano ceva saññojaniyo ca dhammo uppajjati hetupaccayā— kāmarāgasaññojanañca sampayuttake ca khandhe paṭicca diṭṭhisaññojanaṁ avijjāsaññojanaṁ. (Cakkaṁ.)
สญฺโญชนญฺเจวสญฺโญชนิยญฺจ สญฺโญชนิยญฺเจว-
โนจสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชนิโยเจวโนจสญฺโญชโน
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนิยญฺเจวโนจสญฺโญชนํ
เอกํ ขนฺธญฺจ สญฺโญชเน จ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา
จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... ฯ✎ ร่าง
Saññojanañceva saññojaniyañca saññojaniyañceva no ca saññojanañca dhammaṁ paṭicca saññojaniyo ceva no ca saññojano dhammo uppajjati hetupaccayā— saññojaniyañceva no ca saññojanaṁ ekaṁ khandhañca saññojane ca paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe …pe….
อ้างอิง สยามรัฐ 42.284
สญฺโญชนญฺเจวสญฺโญชนิยญฺจ สญฺโญชนิยญฺเจว-
โนจสญฺโญชนญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโนเจวสญฺโญชนิโยจ
สญฺโญชนิโยเจวโนจสญฺโญชโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา:
สญฺโญชนิยญฺเจวโนจสญฺโญชนํ เอกํ ขนฺธญฺจ กามราคสญฺโญชนญฺจ
ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ อวิชฺชาสญฺโญชนํ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ
รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... จกฺกํ พนฺธิตพฺพํ ฯ สญฺโญชนโคจฺฉเก ปฐมทุกสทิสํ
เอวํ อิมมฺปิ ทุกํ วิตฺถาเรตพฺพํ นินฺนานากรณํ ฐเปตฺวา โลกุตฺตรํ ฯ✎ ร่าง
Saññojanañceva saññojaniyañca saññojaniyañceva no ca saññojanañca dhammaṁ paṭicca saññojano ceva saññojaniyo ca saññojaniyo ceva no ca saññojano ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—saññojaniyañceva no ca saññojanaṁ ekaṁ khandhañca kāmarāgasaññojanañca paṭicca tayo khandhā diṭṭhisaññojanaṁ avijjāsaññojanaṁ cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe ca …pe…. (Cakkaṁ bandhitabbaṁ.)
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.300
—
(Saññojanagocchake paṭhamadukasadisaṁ.)
—
(Evaṁ imampi dukaṁ vitthāretabbaṁ, ninnānākaraṇaṁ ṭhapetvā lokuttaraṁ.)
สญฺโญชนสญฺโญชนิยทุกํ นิฏฺฐิตํ ฯ✎ ร่าง
Saññojanasaññojaniyadukaṁ niṭṭhitaṁ.
สญฺโญชนสญฺโญชนสมฺปยุตฺตทุกํ✎ ร่าง
2.4.5. Saññojanasaññojanasampayuttaduka
ปฏิจฺจวา✎ ร่าง
2.4.5.1. Paṭiccavāra
โ✎ ร่าง
2.4.5.1.1. Paccayānuloma
—
Saññojanañceva saññojanasampayuttañca dhammaṁ paṭicca saññojano ceva saññojanasampayutto ca dhammo uppajjati hetupaccayā—kāmarāgasaññojanaṁ paṭicca diṭṭhisaññojanaṁ avijjāsaññojanaṁ. (Cakkaṁ.)
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.301