เนื้อความทั้งข้อ
[๑๒] สารัมมณธรรม อาศัยสารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
เหมือนกับปฏิจจวาร.
อนารัมมณธรรม อาศัยอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ ส่วนพวกอสัญญสัตว์ มหาภูตรูป ๑ ฯลฯ.
สารัมมณธรรม อาศัยอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ กายวิญญาณ อาศัยกายายตนะ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
สารัมมณธรรม ซึ่งเป็นอเหตุกะ อาศัยหทัยวัตถุ
ในปฏิสนธิขณะ โมหะ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ อาศัยหทัยวัตถุ.
สารัมมณธรรม และอนารัมมณธรรม อาศัยอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุ-
*ปัจจัย
คือ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัยหทัยวัตถุ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัย
มหาภูตรูปทั้งหลาย ปฏิสนธิ.
สารัมมณธรรม อาศัยสารัมมณธรรม และอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยจักขุวิญญาณ และจักขายตนะ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
ที่สหรคตด้วยกายวิญญาณ ฯลฯ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสารัมมณธรรม และหทัยวัตถุ
ขันธ์ ๒ ฯลฯ ปฏิสนธิ ฯลฯ.
อนารัมมณธรรม อาศัยสารัมมณธรรม และอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุ-
*ปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสารัมมณธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย
ปฏิสนธิ.
สารัมมณธรรม และอนารัมมณธรรม อาศัยสารัมมณธรรม และอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น
ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสารัมมณธรรม และหทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสารัมมณธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย
ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสารัมมณธรรมและหทัยวัตถุ ขันธ์ ๒ ฯลฯ
กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสารัมมณธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย ฯลฯ.
สารมฺมณํ ธมฺมํ ปจฺจยา สารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ
นเหตุปจฺจยา: ตีณิ ปฏิจฺจสทิสา ฯ✎ ร่าง
Sārammaṇaṁ dhammaṁ paccayā sārammaṇo dhammo uppajjati nahetupaccayā … tīṇi. (Paṭiccavārasadisaṁ.)
อนารมฺมณํ ธมฺมํ ปจฺจยา
อนารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: เอกํ มหาภูตํ ...
อสญฺญสตฺตานํ เอกํ มหาภูตํ ... ฯ✎ ร่าง
Anārammaṇaṁ dhammaṁ paccayā anārammaṇo dhammo uppajjati nahetupaccayā—ekaṁ mahābhūtaṁ …pe… asaññasattānaṁ ekaṁ mahābhūtaṁ …pe….
อนารมฺมณํ ธมฺมํ ปจฺจยา
สารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: จกฺขายตนํ ปจฺจยา
จกฺขุวิญฺญาณํ กายายตนํ ปจฺจยา กายวิญฺญาณํ วตฺถุํ ปจฺจยา
อเหตุกา สารมฺมณา ขนฺธา ปฏิสนฺธิกฺขเณ วตฺถุํ ปจฺจยา
วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ✎ ร่าง
Anārammaṇaṁ dhammaṁ paccayā sārammaṇo dhammo uppajjati nahetupaccayā— cakkhāyatanaṁ paccayā cakkhuviññāṇaṁ …pe… kāyāyatanaṁ paccayā kāyaviññāṇaṁ, vatthuṁ paccayā ahetukā sārammaṇā khandhā; paṭisandhikkhaṇe …pe… vatthuṁ paccayā vicikicchāsahagato uddhaccasahagato moho.
อนารมฺมณํ ธมฺมํ ปจฺจยา สารมฺมโณ จ อนารมฺมโณ จ
ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ นเหตุปจฺจยา: วตฺถุํ ปจฺจยา สารมฺมณา ขนฺธา
มหาภูเต ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ ปฏิสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Anārammaṇaṁ dhammaṁ paccayā sārammaṇo ca anārammaṇo ca dhammā uppajjanti nahetupaccayā—vatthuṁ paccayā ahetukā sārammaṇā khandhā, mahābhūte paccayā cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ; paṭisandhikkhaṇe …pe….
สารมฺมณญฺจ อนารมฺมณญฺจ
ธมฺมํ ปจฺจยา สารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา:
จกฺขุวิญฺญาณสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ จกฺขายตนญฺจ ปจฺจยา ตโย
ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... กายวิญฺญาณสหคตํ ฯเปฯ สารมฺมณํ เอกํ
ขนฺธญฺจ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... ปฏิสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Sārammaṇañca anārammaṇañca dhammaṁ paccayā sārammaṇo dhammo uppajjati nahetupaccayā—cakkhuviññāṇasahagataṁ ekaṁ khandhañca cakkhāyatanañca paccayā tayo khandhā …pe… dve khandhe ca …pe… kāyaviññāṇasahagataṁ …pe… ahetukaṁ sārammaṇaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā tayo khandhā …pe… dve khandhe ca …pe… ahetukapaṭisandhikkhaṇe …pe… vicikicchāsahagate uddhaccasahagate khandhe ca vatthuñca paccayā vicikicchāsahagato uddhaccasahagato moho.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.8 · ฉัฏฐสังคายนา 122.463
สารมฺมณญฺจ อนารมฺมณญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา อนารมฺมโณ
ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: สารมฺมเณ ขนฺเธ จ มหาภูเต จ
ปจฺจยา จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ ปฏิสนฺธิ ฯ✎ ร่าง
Sārammaṇañca anārammaṇañca dhammaṁ paccayā anārammaṇo dhammo uppajjati nahetupaccayā—ahetuke sārammaṇe khandhe ca mahābhūte ca paccayā cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ; paṭisandhikkhaṇe …pe….
สารมฺมณญฺจ อนารมฺมณญฺจ
ธมฺมํ ปจฺจยา สารมฺมโณ จ อนารมฺมโณ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ
นเหตุปจฺจยา: สารมฺมณํ เอกํ ขนฺธญฺจ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา ตโย
ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... สารมฺมเณ ขนฺเธ จ มหาภูเต จ ปจฺจยา
จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ ปฏิสนฺธิกฺขเณ สารมฺมณํ เอกํ ขนฺธญฺจ วตฺถุญฺจ
ปจฺจยา ตโย ขนฺธา เทฺว ขนฺเธ ... สารมฺมเณ ขนฺเธ จ มหาภูเต จ
ปจฺจยา กฏตฺตารูปํ ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ✎ ร่าง
Sārammaṇañca anārammaṇañca dhammaṁ paccayā sārammaṇo ca anārammaṇo ca dhammā uppajjanti nahetupaccayā—ahetukaṁ sārammaṇaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā tayo khandhā …pe… dve khandhe ca …pe… ahetuke sārammaṇe khandhe ca mahābhūte ca paccayā cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ; ahetukapaṭisandhikkhaṇe ahetukaṁ sārammaṇaṁ ekaṁ khandhañca vatthuñca paccayā tayo khandhā …pe… dve khandhe ca …pe… ahetuke sārammaṇe khandhe ca mahābhūte ca paccayā kaṭattārūpaṁ …pe… (Saṅkhittaṁ.)
อ้างอิงพุทธชยันตี 51.939