เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๔๖๐] ธรรมที่เป็นทั้งอุปาทานธรรม และอุปาทานิยธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้ง
อุปาทานธรรม และอุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ กามุปาทาน อาศัยทิฏฐุปาทาน ทิฏฐุปาทาน อาศัยกามุปาทาน.
ธรรมที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอุปาทานและอุปาทา-
*นิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย อาศัยอุปาทานธรรมทั้งหลาย.
ธรรมที่เป็นทั้งอุปาทานและอุปาทานิยธรรม และธรรมที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่อุปาทาน-
*ธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอุปาทานและอุปาทานิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ กามุปาทาน และสัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย อาศัยทิฏฐุปาทาน
ธรรมที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่
อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่
อุปาทานธรรม ปฏิสนธิตลอดถึงอัชฌัตติกมหาภูตรูป.
ธรรมที่เป็นทั้งอุปาทานและอุปาทานิยธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่อุปาทาน-
*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ อุปาทานธรรมทั้งหลาย อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม.
ธรรมที่เป็นทั้งอุปาทานและอุปาทานิยธรรม และธรรมที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่
อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่เป็นอุปาทานิยะ แต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และอุปาทานธรรมทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็น
อุปาทานิยะแต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
ธรรมที่เป็นทั้งอุปาทานและอุปาทานิยธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอุปาทาน และอุปาทานิย-
*ธรรม และธรรมที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ กามุปาทาน อาศัยทิฏฐุปาทาน และสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย.
ธรรมที่เป็นอุปาทานิยะแต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอุปาทาน และ
อุปาทานิยธรรม และธรรมที่เป็นอุปาทานิยะ แต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทานิยะ แต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม
และอุปาทานธรรมทั้งหลาย ขันธ์ ๒ ฯลฯ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยอุปาทานธรรม และมหาภูตรูป
ทั้งหลาย.
ธรรมที่เป็นทั้งอุปาทาน และอุปาทานิยธรรม และธรรมที่เป็นอุปาทานิยะ แต่ไม่ใช่
อุปาทานธรรม อาศัยธรรมที่เป็นทั้งอุปาทานและอุปาทานิยธรรม และธรรมที่เป็นอุปาทานิยะ แต่
ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ ขันธ์ ๓ และกามุปาทาน และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอุปาทานิยะ
แต่ไม่ใช่อุปาทานธรรม และทิฏฐุปาทาน ขันธ์ ๒ ฯลฯ.
โดยนัยนี้ อุปาทานทุกะฉันใด ปฏิจจวารก็ดี สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวาร
ก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงกระทำฉันนั้น. ไม่มีแตกต่างกัน หลักจำแนกหัวข้อ
ปัจจัยต่างกัน.
▴ ย่อ
อุปาทานญฺเจวอุปาทานิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อุปาทาโนเจว-
อุปาทานิโยจ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ทิฏฺฐุปาทานํ
ปฏิจฺจ กามุปาทานํ กามุปาทานํ ปฏิจฺจ ทิฏฺฐุปาทานํ ฯ จกฺกํ ฯ
อุปาทานญฺเจวอุปาทานิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อุปาทานิโยเจวโนจ-
อุปาทาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อุปาทาเน ปฏิจฺจ
สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯ อุปาทานญฺเจว-
อุปาทานิยญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อุปาทาโนเจวอุปาทานิโยจ
อุปาทานิโยเจวโนจอุปาทาโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา:
ทิฏฺฐุปาทานํ ปฏิจฺจ กามุปาทานํ สมฺปยุตฺตกา จ ขนฺธา
จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ฯ จกฺกํ ฯ✎ ร่าง
Upādānañceva upādāniyañca dhammaṁ paṭicca upādāno ceva upādāniyo ca upādāniyo ceva no ca upādāno ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—diṭṭhupādānaṁ paṭicca kāmupādānaṁ sampayuttakā ca khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ. (Cakkaṁ.)
อุปาทานิยญฺเจวโนจอุปาทานํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อุปาทานิโยเจว-
โนจอุปาทาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อุปาทานิยญฺเจวโนจ-
อุปาทานํ เอกํ ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ ปฏิสนฺธิ ยาว
อชฺฌตฺติกา มหาภูตา ฯ✎ ร่าง
Upādāniyañceva no ca upādānaṁ dhammaṁ paṭicca upādāniyo ceva no ca upādāno dhammo uppajjati hetupaccayā—upādāniyañceva no ca upādānaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe …pe… paṭisandhikkhaṇe …pe…. (Yāva ajjhattikā mahābhūtā.)
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 122.734 · พุทธชยันตี 51.1059
อุปาทานิยญฺเจวโนจอุปาทานํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อุปาทาโน-
เจวอุปาทานิโยจ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อุปาทานิเยเจวโนจ-
อุปาทาเน ขนฺเธ ปฏิจฺจ อุปาทานา ฯ✎ ร่าง
Upādāniyañceva no ca upādānaṁ dhammaṁ paṭicca upādāno ceva upādāniyo ca dhammo uppajjati hetupaccayā—upādāniye ceva no ca upādāne khandhe paṭicca upādānā.
อุปาทานิยญฺเจวโนจอุปาทานํ ธมฺมํ
ปฏิจฺจ อุปาทาโนเจวอุปาทานิโยจ อุปาทานิโยเจวโนจอุปาทาโน จ
ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: อุปาทานิยญฺเจวโนจอุปาทานํ เอกํ
ขนฺธํ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา อุปาทานา จ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว
ขนฺเธ ... ฯ✎ ร่าง
Upādāniyañceva no ca upādānaṁ dhammaṁ paṭicca upādāno ceva upādāniyo ca upādāniyo ceva no ca upādāno ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—upādāniyañceva no ca upādānaṁ ekaṁ khandhaṁ paṭicca tayo khandhā upādānā ca cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe …pe….
อ้างอิง สยามรัฐ 43.281
อุปาทานญฺเจวอุปาทานิยญฺจ อุปาทานิยญฺเจว-
โนจอุปาทานญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อุปาทาโนเจวอุปาทานิโยจ ธมฺโม
อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ทิฏฺฐุปาทานญฺจ สมฺปยุตฺตเก จ ขนฺเธ
ปฏิจฺจ กามุปาทานํ ฯ จกฺกํ ฯ✎ ร่าง
Upādānañceva upādāniyañca upādāniyañceva no ca upādānañca dhammaṁ paṭicca upādāno ceva upādāniyo ca dhammo uppajjati hetupaccayā—diṭṭhupādānañca sampayuttake ca khandhe paṭicca kāmupādānaṁ. (Cakkaṁ.)
อุปาทานญฺเจวอุปาทานิยญฺจ
อุปาทานิยญฺเจวโนจอุปาทานญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อุปาทานิโยเจว-
โนจอุปาทาโน ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: อุปาทานิยญฺเจว-
โนจอุปาทานํ เอกํ ขนฺธญฺจ อุปาทาเน จ ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา
จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว ขนฺเธ ... อุปาทาเน จ มหาภูเต จ
ปฏิจฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ ฯ✎ ร่าง
Upādānañceva upādāniyañca upādāniyañceva no ca upādānañca dhammaṁ paṭicca upādāniyo ceva no ca upādāno dhammo uppajjati hetupaccayā—upādāniyañceva no ca upādānaṁ ekaṁ khandhañca upādāne ca paṭicca tayo khandhā cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe ca …pe… upādāne ca mahābhūte ca paṭicca cittasamuṭṭhānaṁ rūpaṁ.
อุปาทานญฺเจวอุปาทานิยญฺจ อุปาทานิยญฺเจว-
โนจอุปาทานญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อุปาทาโนเจวอุปาทานิโยจ
อุปาทานิโยเจวโนจอุปาทาโน จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา:
อุปาทานิยญฺเจวโนจอุปาทานํ เอกํ ขนฺธญฺจ ทิฏฺฐุปาทานญฺจ
ปฏิจฺจ ตโย ขนฺธา กามุปาทานญฺจ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ เทฺว
ขนฺเธ ... ฯ จกฺกํ✎ ร่าง
Upādānañceva upādāniyañca upādāniyañceva no ca upādānañca dhammaṁ paṭicca upādāno ceva upādāniyo ca upādāniyo ceva no ca upādāno ca dhammā uppajjanti hetupaccayā—upādāniyañceva no ca upādānaṁ ekaṁ khandhañca diṭṭhupādānañca paṭicca tayo khandhā kāmupādānañca cittasamuṭṭhānañca rūpaṁ …pe… dve khandhe ca …pe…. (Cakkaṁ.)
ฯ
เอวํ ยถา อุปาทานทุกํ เอวํ ปฏิจฺจวาโรปิ
สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ
สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ กาตพฺโพ
นินฺนานากรณา✎ ร่าง
2.11.4.2–6. Sahajāta-paccaya-nissaya-saṁsaṭṭha-sampayuttavāra
—
(Yathā upādānadukaṁ evaṁ paṭiccavāropi sahajātavāropi paccayavāropi nissayavāropi saṁsaṭṭhavāropi sampayuttavāropi kātabbā, ninnānākaraṇā, āmasanaṁ nānākaraṇaṁ.)
ฯ อามสนํ นานากรณํ ฯ
ปญฺหาวา✎ ร่าง
2.11.4.7. Pañhāvāra
โ✎ ร่าง
2.11.4.7.1–4. Paccayānulomādi
—
Upādāno ceva upādāniyo ca dhammo upādānassa ceva upādāniyassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo—upādānā ceva upādāniyā ca hetū sampayuttakānaṁ upādānānaṁ hetupaccayena paccayo.
อ้างอิง สยามรัฐ 43.282 · ฉัฏฐสังคายนา 122.735