เนื้อความทั้งข้อ
[๖๒๒] ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม
โดยอารัมมณปัจจัย
คือ เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม ขันธ์ทั้งหลายที่เป็น
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น.
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม และโมหะ เกิดขึ้น.
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม ขันธ์ทั้งหลายที่สหรคต
ด้วยวิจิกิจฉา และโมหะ เกิดขึ้น.
ธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพ-
*เหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ ทาน ฯลฯ ศีล ฯลฯ บุคคลกระทำอุโบสถกรรม แล้วพิจารณากุศลกรรมนั้น ย่อม
ยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะปรารภกุศลกรรมนั้น ราคะที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม
เกิดขึ้น อุทธัจจะ ฯลฯ โทมนัสที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น.
กุศลกรรมที่ได้สั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ฯลฯ ออกจากฌาน ฯลฯ
พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค แล้วพิจารณามรรค ฯลฯ เป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะ
โดยอารัมมณปัจจัย
พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละแล้ว ที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม กิเลส
ที่ข่มแล้ว ฯลฯ รู้กิเลสทั้งหลายที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน
จักขุ ฯลฯ หทัยวัตถุ ฯลฯ บุคคลพิจารณาเห็นขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพ-
*เหตุกธรรม และโมหะ โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะ
ปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น อุทธัจจะ ฯลฯ
โทมนัสที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น
เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฯลฯ เป็นปัจจัยแก่อนาคตังสญาณ แก่อาวัชชนะ แก่โมหะ
โดยอารัมมณปัจจัย.
ธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม
โดยอารัมมณปัจจัย
คือ ทาน ฯลฯ ฌาน ฯลฯ จักขุ ฯลฯ หทัยวัตถุ ฯลฯ บุคคลย่อมยินดี ย่อมเพลิด-
*เพลินยิ่ง ซึ่งขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม และโมหะ เพราะปรารภทาน
เป็นต้นนั้น ราคะที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น ทิฏฐิ ฯลฯ วิจิกิจฉา ฯลฯ
โทมนัสที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น.
ธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เป็นปัจจัยแก่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม
และธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ จักขุ ฯลฯ หทัยวัตถุ ฯลฯ เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพ-
*เหตุกธรรม และโมหะ ขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา และโมหะ เกิดขึ้น.
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม และธรรมที่ไม่ใช่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เป็นปัจจัย
แก่ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา และโมหะ ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น.
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา และโมหะ ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่
ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม และโมหะ เกิดขึ้น.
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา และโมหะ ขันธ์ทั้งหลายที่สหรคต
ด้วยวิจิกิจฉา และโมหะ เกิดขึ้น.
ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ทสฺสเนนปหาตพฺพ-
เหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ทสฺสเนนปหาตพฺพ-
เหตุเก ขนฺเธ อารพฺภ ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกา ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ ฯ
มูลํ ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ อารพฺภ นทสฺสเนนปหาตพฺพ-
เหตุกา ขนฺธา จ โมโห จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ มูลํ ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุเก
ขนฺเธ อารพฺภ วิจิกิจฺฉาสหคตา ขนฺธา จ โมโห จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ✎ ร่าง
Dassanena pahātabbahetuko dhammo dassanena pahātabbahetukassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—dassanena pahātabbahetuke khandhe ārabbha dassanena pahātabbahetukā khandhā uppajjanti. (Mūlaṁ kātabbaṁ.) Dassanena pahātabbahetuke khandhe ārabbha nadassanena pahātabbahetukā khandhā ca moho ca uppajjanti. (Mūlaṁ kātabbaṁ.) Dassanena pahātabbahetuke khandhe ārabbha vicikicchāsahagatā khandhā ca moho ca uppajjanti.
อ้างอิงพุทธชยันตี 51.1099
นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม นทสฺสเนน-
ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ทานํ ...
สีลํ ... อุโปสถกมฺมํ กตฺวา ตํ ปจฺจเวกฺขติ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ
ตํ อารพฺภ นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ อุทฺธจฺจํ
... นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกํ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ ปุพฺเพ
สุจิณฺณานิ ... ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ฯเปฯ อริยา มคฺคา วุฏฺฐหิตฺวา
มคฺคํ ปจฺจเวกฺขนฺติ ฯเปฯ อาวชฺชนาย อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย
อริยา นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุเก ปหีเน กิเลเส ปจฺจเวกฺขนฺติ
วิกฺขมฺภิเต กิเลเส ... ปุพฺเพ สมุทาจิณฺเณ กิเลเส ชานนฺติ จกฺขุํ ...
วตฺถุํ ... นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ จ โมหญฺจ อนิจฺจโต ...
วิปสฺสนฺติ อสฺสาเทนฺติ อภินนฺทนฺติ ตํ อารพฺภ นทสฺสเนน-
ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ อุทฺธจฺจํ ... นทสฺสเนน-
ปหาตพฺพเหตุกํ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ ทิพฺเพน จกฺขุนา รูปํ ฯเปฯ
อนาคตํสญาณสฺส อาวชฺชนาย โมหสฺส จ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Nadassanena pahātabbahetuko dhammo nadassanena pahātabbahetukassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—dānaṁ …pe… sīlaṁ …pe… uposathakammaṁ katvā taṁ paccavekkhati, assādeti abhinandati, taṁ ārabbha nadassanena pahātabbahetuko rāgo uppajjati, uddhaccaṁ uppajjati, nadassanena pahātabbahetukaṁ domanassaṁ uppajjati, pubbe suciṇṇāni …pe… jhānā vuṭṭhahitvā …pe… ariyā maggā vuṭṭhahitvā maggaṁ paccavekkhanti …pe… ariyā nadassanena pahātabbahetuke pahīne kilese paccavekkhanti, vikkhambhite kilese …pe… pubbe samudāciṇṇe kilese jānanti, cakkhuṁ …pe… vatthuṁ nadassanena pahātabbahetuke khandhe ca mohañca aniccato …pe… vipassati, assādeti abhinandati, taṁ ārabbha nadassanena pahātabbahetuko rāgo uppajjati, uddhaccaṁ uppajjati, nadassanena pahātabbahetukaṁ domanassaṁ uppajjati, dibbena cakkhunā rūpaṁ passati …pe… anāgataṁsañāṇassa, āvajjanāya, mohassa ca ārammaṇapaccayena paccayo.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.367
นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ทสฺสเนนปหาตพฺพ-
เหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ทานํ ฯเปฯ ฌานํ ...
จกฺขุํ ... วตฺถุํ ... นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ จ โมหญฺจ
อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ อารพฺภ ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุโก ราโค
อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ ... วิจิกิจฺฉา ... ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกํ โทมนสฺสํ
อุปฺปชฺชติ ฯ✎ ร่าง
Nadassanena pahātabbahetuko dhammo dassanena pahātabbahetukassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—dānaṁ …pe… jhānaṁ …pe… cakkhuṁ …pe… vatthuṁ nadassanena pahātabbahetuke khandhe ca mohañca assādeti abhinandati, taṁ ārabbha dassanena pahātabbahetuko rāgo uppajjati, diṭṭhi …pe… vicikicchā …pe… dassanena pahātabbahetukaṁ domanassaṁ uppajjati.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 123.81
นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ทสฺสเนนปหาตพฺพ-
เหตุกสฺส จ นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณ-
ปจฺจเยน ปจฺจโย: จกฺขุํ ... วตฺถุํ ... นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ
จ โมหญฺจ อารพฺภ วิจิกิจฺฉาสหคตา ขนฺธา จ โมโห จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ✎ ร่าง
Nadassanena pahātabbahetuko dhammo dassanena pahātabbahetukassa ca nadassanena pahātabbahetukassa ca dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—cakkhuṁ …pe… vatthuṁ nadassanena pahātabbahetuke khandhe ca mohañca ārabbha vicikicchāsahagatā khandhā ca moho ca uppajjanti.
ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุโก จ นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุโก
จ ธมฺมา ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย:
วิจิกิจฺฉาสหคเต ขนฺเธ จ โมหญฺจ อารพฺภ ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกา
ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ ฯ มูลํ วิจิกิจฺฉาสหคเต ขนฺเธ จ โมหญฺจ อารพฺภ
นทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกา ขนฺธา จ โมโห จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ มูลํ
วิจิกิจฺฉาสหคเต ขนฺเธ จ โมหญฺจ อารพฺภ วิจิกิจฺฉาสหคตา ขนฺธา
จ โมโห จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ✎ ร่าง
Dassanena pahātabbahetuko ca nadassanena pahātabbahetuko ca dhammā dassanena pahātabbahetukassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—vicikicchāsahagate khandhe ca mohañca ārabbha dassanena pahātabbahetukā khandhā uppajjanti. (Mūlaṁ kātabbaṁ.) Vicikicchāsahagate khandhe ca mohañca ārabbha nadassanena pahātabbahetukā khandhā ca moho ca uppajjanti. (Mūlaṁ kātabbaṁ.) Vicikicchāsahagate khandhe ca mohañca ārabbha vicikicchāsahagatā khandhā ca moho ca uppajjanti.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.368