เนื้อความทั้งข้อ
[๖๕๗] สวิตักกธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม
เกิดขึ้น.
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรมและวิตก
เกิดขึ้น.
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรมและวิตก
เกิดขึ้น.
อวิตักกธรรม เป็นปัจจัยแก่อวิตักกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากฌานที่เป็นอวิตักกธรรม แล้วพิจารณานที่เป็นอวิตักก-
*ธรรม ออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรค ออกจากผลแล้วพิจารณาผล พิจารณานิพพาน
นิพพาน เป็นปัจจัยแก่มรรคที่เป็นอวิตักกธรรม แก่ผล แก่วิตก โดยอารัมมณปัจจัย
จักขุ ฯลฯ หทัยวัตถุ ฯลฯ บุคคลพิจารณาเห็นขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม และวิตก
โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น วิตก
เกิดขึ้น
บุคคลเห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ
บุคคลรู้จิตของบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยจิต ที่เป็นอวิตักกธรรม โดยเจโตปริยญาณ
อากาสานัญจายตนะ ฯลฯ อากิญจัญญายตนะ ฯลฯ
รูปายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ โผฏฐัพพายตนะ ฯลฯ
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ แก่เจโตปริยญาณ แก่
บุพเพนิวาสานุสสติญาณ แก่ยถากัมมุปคญาณ แก่อนาคตังสญาณ แก่วิตก โดยอารัมมณปัจจัย
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม และวิตก ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม
และวิตก เกิดขึ้น.
อวิตักกธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากฌาน ที่เป็นอวิตักกธรรม ฯลฯ ออกจากมรรค พิจารณา
มรรค ออกจากผล พิจารณาผล พิจารณานิพพาน
นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภู แก่โวทาน แก่มรรคที่เป็นสวิตักกธรรม แก่ผล แก่
อาวัชชนะ โดยอารัมมณปัจจัย
จักขุ ฯลฯ หทัยวัตถุ ฯลฯ บุคคลพิจารณาเห็นขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม และ
วิตก โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะปรารภจักขุเป็นต้น
นั้น ราคะ เกิดขึ้น ฯลฯ โทมนัสเกิดขึ้น
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม และวิตก ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม
เกิดขึ้น.
อวิตักกธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกธรรม และอวิตักกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากฌานที่เป็นอวิตักกธรรม ฯลฯ ออกจากมรรค พิจารณา
มรรค ออกจากผล พิจารณาผล พิจารณานิพพาน
นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภู แก่โวทาน แก่มรรคที่เป็นสวิตักกธรรม แก่ผล แก่
อาวัชชนะ แก่วิตก โดยอารัมมณปัจจัย
จักขุ ฯลฯ หทัยวัตถุ ฯลฯ บุคคลพิจารณาเห็นขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม และวิตก
โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม และวิตก เกิดขึ้น
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม และวิตก ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม
และวิตก เกิดขึ้น
สวิตักกธรรม และอวิตักกธรรม เป็นปัจจัยแก่สวิตักกธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม และวิตก ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักก-
*ธรรม เกิดขึ้น.
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม และวิตก ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม
และวิตก เกิดขึ้น.
เพราะปรารภขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม และวิตก ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม
และวิตก เกิดขึ้น.
สวิตกฺโก ธมฺโม สวิตกฺกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณ-
ปจฺจเยน ปจฺจโย: สวิตกฺเก ขนฺเธ อารพฺภ สวิตกฺกา ขนฺธา
อุปฺปชฺชนฺติ ฯ มูลํ สวิตกฺเก ขนฺเธ อารพฺภ อวิตกฺกา ขนฺธา จ
วิตกฺโก จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ มูลํ สวิตกฺเก ขนฺเธ อารพฺภ สวิตกฺกา
ขนฺธา จ วิตกฺโก จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ✎ ร่าง
Savitakko dhammo savitakkassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—savitakke khandhe ārabbha savitakkā khandhā uppajjanti. (Mūlaṁ kātabbaṁ.) Savitakke khandhe ārabbha avitakkā khandhā ca vitakko ca uppajjanti. (Mūlaṁ kātabbaṁ.) Savitakke khandhe ārabbha savitakkā khandhā ca vitakko ca uppajjanti.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.393
อวิตกฺโก ธมฺโม อวิตกฺกสฺส
ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: อริยา อวิตกฺกา ฌานา
วุฏฺฐหิตฺวา อวิตกฺกํ ฌานํ ปจฺจเวกฺขนฺติ มคฺคา วุฏฺฐหิตฺวา มคฺคํ
ปจฺจเวกฺขนฺติ ผลา วุฏฺฐหิตฺวา ผลํ ปจฺจเวกฺขนฺติ นิพฺพานํ
ปจฺจเวกฺขนฺติ นิพฺพานํ อวิตกฺกสฺส มคฺคสฺส ผลสฺส วิตกฺกสฺส
จ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย จกฺขุํ ... วตฺถุํ ... อวิตกฺเก ขนฺเธ
จ วิตกฺกญฺจ อนิจฺจโต ... วิปสฺสนฺติ อสฺสาเทนฺติ อภินนฺทนฺติ
{๖๕๗.๑} ตํ อารพฺภ วิตกฺโก อุปฺปชฺชติ ทิพฺเพน จกฺขุนา รูปํ
ปสฺสนฺติ ทิพฺพาย โสตธาตุยา สทฺทํ สุณนฺติ เจโตปริยญาเณน
อวิตกฺกจิตฺตสมงฺคิสฺส จิตฺตํ ชานนฺติ อากาสานญฺจายตนํ ...
อากิญฺจญฺญายตนํ ... รูปายตนํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส โผฏฺฐพฺพายตนํ
... อวิตกฺกา ขนฺธา อิทฺธิวิธญาณสฺส เจโตปริยญาณสฺส ปุพฺเพ-
นิวาสานุสฺสติญาณสฺส ยถากมฺมุปคญาณสฺส อนาคตํสญาณสฺส
วิตกฺกสฺส จ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย อวิตกฺเก ขนฺเธ จ วิตกฺกญฺจ
อารพฺภ อวิตกฺกา ขนฺธา จ วิตกฺโก จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ✎ ร่าง
Avitakko dhammo avitakkassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—ariyā avitakkā jhānā vuṭṭhahitvā avitakkaṁ jhānaṁ paccavekkhanti, maggā vuṭṭhahitvā maggaṁ paccavekkhanti, phalā vuṭṭhahitvā phalaṁ paccavekkhanti, nibbānaṁ paccavekkhanti, nibbānaṁ avitakkassa maggassa, phalassa, vitakkassa ca ārammaṇapaccayena paccayo; cakkhuṁ …pe… vatthuṁ avitakke khandhe ca vitakkañca aniccato …pe… vipassati assādeti abhinandati, taṁ ārabbha vitakko uppajjati, dibbena cakkhunā rūpaṁ passati, dibbāya sotadhātuyā saddaṁ suṇāti, cetopariyañāṇena avitakkacittasamaṅgissa cittaṁ jānāti, ākāsānañcāyatanaṁ …pe… ākiñcaññāyatanaṁ …pe… rūpāyatanaṁ cakkhuviññāṇassa …pe… phoṭṭhabbāyatanaṁ …pe… avitakkā khandhā iddhividhañāṇassa, cetopariyañāṇassa, pubbenivāsānussatiñāṇassa yathākammūpagañāṇassa, anāgataṁsañāṇassa, vitakkassa ca ārammaṇapaccayena paccayo; avitakke khandhe ca vitakkañca ārabbha avitakkā khandhā ca vitakko ca uppajjanti.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 123.104 · พุทธชยันตี 51.1112
อวิตกฺโก ธมฺโม สวิตกฺกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณ-
ปจฺจเยน ปจฺจโย: อริยา อวิตกฺกา ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ...
มคฺคา วุฏฺฐหิตฺวา มคฺคํ ... ผลา วุฏฺฐหิตฺวา ผลํ ปจฺจเวกฺขนฺติ
นิพฺพานํ ปจฺจเวกฺขนฺติ นิพฺพานํ โคตฺรภุสฺส โวทานสฺส สวิตกฺกสฺส
มคฺคสฺส ผลสฺส อาวชฺชนาย อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย จกฺขุํ ...
วตฺถุํ ... อวิตกฺเก ขนฺเธ จ วิตกฺกญฺจ อนิจฺจโต ... วิปสฺสนฺติ
อสฺสาเทนฺติ อภินนฺทนฺติ ตํ อารพฺภ ราโค อุปฺปชฺชติ ฯเปฯ
โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ อวิตกฺเก ขนฺเธ จ วิตกฺกญฺจ อารพฺภ
สวิตกฺกา ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ ฯ✎ ร่าง
Avitakko dhammo savitakkassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—ariyā avitakkā jhānā vuṭṭhahitvā …pe… maggā vuṭṭhahitvā …pe… phalā vuṭṭhahitvā phalaṁ paccavekkhanti, nibbānaṁ paccavekkhanti, nibbānaṁ gotrabhussa, vodānassa, savitakkassa maggassa, phalassa, āvajjanāya ārammaṇapaccayena paccayo; cakkhuṁ …pe… vatthuṁ avitakke khandhe ca vitakkañca aniccato …pe… vipassati assādeti abhinandati, taṁ ārabbha rāgo uppajjati …pe… domanassaṁ uppajjati; avitakke khandhe ca vitakkañca ārabbha savitakkā khandhā uppajjanti.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.394
อวิตกฺโก ธมฺโม สวิตกฺกสฺส จ อวิตกฺกสฺส จ
ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: อริยา อวิตกฺกา ฌานา
วุฏฺฐหิตฺวา ... มคฺคา วุฏฺฐหิตฺวา มคฺคํ ปจฺจเวกฺขนฺติ ผลา วุฏฺฐหิตฺวา
ผลํ ปจฺจเวกฺขนฺติ นิพฺพานํ ปจฺจเวกฺขนฺติ นิพฺพานํ โคตฺรภุสฺส
โวทานสฺส สวิตกฺกสฺส มคฺคสฺส ผลสฺส อาวชฺชนาย วิตกฺกสฺส จ
อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย จกฺขุํ ... วตฺถุํ ... อวิตกฺเก ขนฺเธ จ
วิตกฺกญฺจ อนิจฺจโต ... วิปสฺสนฺติ อสฺสาเทนฺติ อภินนฺทนฺติ
ตํ อารพฺภ สวิตกฺกา ขนฺธา จ วิตกฺโก จ อุปฺปชฺชนฺติ อวิตกฺเก
ขนฺเธ จ วิตกฺกญฺจ อารพฺภ สวิตกฺกา ขนฺธา จ วิตกฺโก จ
อุปฺปชฺชนฺติ ฯ
{๖๕๗.๔} สวิตกฺโก จ อวิตกฺโก จ ธมฺมา สวิตกฺกสฺส
ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สวิตกฺเก ขนฺเธ จ วิตกฺกญฺจ
อารพฺภ สวิตกฺกา ขนฺธา อุปฺปชฺชนฺติ ฯ มูลํ สวิตกฺเก ขนฺเธ
จ วิตกฺกญฺจ อารพฺภ อวิตกฺกา ขนฺธา จ วิตกฺโก จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ
มูลํ สวิตกฺเก ขนฺเธ จ วิตกฺกญฺจ อารพฺภ สวิตกฺกา ขนฺธา จ
วิตกฺโก จ อุปฺปชฺชนฺติ ฯ✎ ร่าง
Avitakko dhammo avitakkassa dhammassa anantarapaccayena paccayo—purimo purimo vitakko pacchimassa pacchimassa vitakkassa anantarapaccayena paccayo; purimā purimā avitakkā khandhā pacchimānaṁ pacchimānaṁ avitakkānaṁ khandhānaṁ anantarapaccayena paccayo; avitakko maggo avitakkassa phalassa …pe… avitakkaṁ phalaṁ avitakkassa phalassa …pe… nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanaṁ avitakkāya phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 123.108