เนื้อความทั้งข้อ
[๗๓๘] กามาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่กามาวจรธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ บุคคลให้ทาน ศีล ฯลฯ อุโบสถกรรม ฯลฯ แล้วพิจารณาซึ่งกุศลกรรมทั้งหลาย
ที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะปรารภทานเป็นต้นนั้น
ราคะ ฯลฯ โทมนัส เกิดขึ้น
พระอริยะทั้งหลายพิจารณาโคตรภู พิจารณาโวทาน กิเลสที่ละแล้ว ฯลฯ กิเลสที่ข่ม
แล้ว ฯลฯ กุศลกรรมทั้งหลายที่เคยสั่งสมไว้ในกาลก่อน ฯลฯ จากฌาน ฯลฯ จักขุ ฯลฯ
หทัยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกามาวจรธรรม โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ โทมนัส
เกิดขึ้น
รูปายตนะ เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ โผฏฐัพพายตนะ ฯลฯ. กามาวจรธรรม เป็น
ปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ บุคคลเห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ
บุคคลรู้จิตของบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยจิต ที่เป็นกามาวจรธรรม โดยเจโตปริยญาณ
ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นกามาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ แก่เจโตปริยญาณ แก่
บุพเพนิวาสานุสสติญาณ แก่ยถากัมมุปคญาณ แก่อนาคตังสญาณ โดยอารัมมณปัจจัย.
ธรรมที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ นิพพาน เป็นปัจจัยแก่มรรค แก่ผล โดยอารัมมณปัจจัย
บุคคลรู้จิตของบุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยจิต ที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม โดยเจโตปริยญาณ
อากาสานัญจายตนะ เป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ อากิญจัญญายตนะ เป็นปัจจัยแก่
เนวสัญญานาสัญญายตนะ
ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ แก่เจโตปริยญาณ แก่
บุพเพนิวาสานุสสติญาณ แก่ยถากัมมุปคญาณ แก่อนาคตังสญาณ โดยอารัมมณปัจจัย.
ธรรมที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่กามาวจรธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
คือ บุคคลออกจากฌานแล้ว พิจารณาฌาน ย่อมยินดี ย่อมเพลิดเพลินยิ่ง เพราะ
ปรารภฌานนั้น ราคะ เกิดขึ้น ทิฏฐิ เกิดขึ้น
พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ผล ฯลฯ พิจารณานิพพาน
นิพพาน เป็นปัจจัยแก่โคตรภู แก่โวทาน แก่อาวัชชนะ โดยอารัมมณปัจจัย
บุคคลพิจารณาอากาสานัญจายตนะ พิจารณาวิญญาณัญจายตนะ พิจารณาอากิญจัญญา-
*ยตนะ พิจารณาเนวสัญญานาสัญญายตนะ พิจารณาทิพพจักขุ พิจารณาทิพพโสตธาตุ พิจารณา
อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ฯลฯ บุพเพนิวาสานุสสติญาณ ฯลฯ ยถากัมมุปคญาณ ฯลฯ
พิจารณาอนาคตังสญาณ ขันธ์ทั้งหลายที่ไม่ใช่กามาวจรธรรม โดยความเป็นของไม่เที่ยง ฯลฯ
โทมนัส เกิดขึ้น.
กามาวจโร ธมฺโม กามาวจรสฺส ธมฺมสฺส
อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ทานํ ทตฺวา สีลํ ... อุโปสถกมฺมํ ...
ปุพฺเพ สุจิณฺณานิ ปจฺจเวกฺขติ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ อารพฺภ
ราโค ฯเปฯ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ อริยา โคตฺรภุํ ปจฺจเวกฺขนฺติ
โวทานํ ปจฺจเวกฺขนฺติ ปหีเน กิเลเส ... วิกฺขมฺภิเต กิเลเส ...
ปุพฺเพ สุจิณฺณานิ ... ฌานา ... จกฺขุํ ... วตฺถุํ ... กามาวจเร ขนฺเธ
อนิจฺจโต ฯเปฯ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ รูปายตนํ จกฺขุวิญฺญาณสฺส
โผฏฺฐพฺพายตนํ ... ฯ✎ ร่าง
Kāmāvacaro dhammo kāmāvacarassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—dānaṁ datvā sīlaṁ …pe… uposathakammaṁ …pe… pubbe suciṇṇāni paccavekkhati assādeti abhinandati, taṁ ārabbha rāgo …pe… domanassaṁ uppajjati; ariyā gotrabhuṁ paccavekkhanti, vodānaṁ paccavekkhanti; pahīne kilese …pe… vikkhambhite kilese …pe… pubbe suciṇṇāni …pe… cakkhuṁ …pe… vatthuṁ kāmāvacare khandhe aniccato …pe… domanassaṁ uppajjati; rūpāyatanaṁ cakkhuviññāṇassa …pe… phoṭṭhabbāyatanaṁ kāyaviññāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.453 · ฉัฏฐสังคายนา 123.157
กามาวจโร ธมฺโม นกามาวจรสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณ-
ปจฺจเยน ปจฺจโย: ทิพฺเพน จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ ทิพฺพาย โสตธาตุยา
สทฺทํ สุณาติ เจโตปริยญาเณน กามาวจรจิตฺตสมงฺคิสฺส จิตฺตํ ชานาติ
กามาวจรา ขนฺธา อิทฺธิวิธญาณสฺส เจโตปริยญาณสฺส ปุพฺเพ-
นิวาสานุสฺสติญาณสฺส ยถากมฺมุปคญาณสฺส อนาคตํสญาณสฺส
อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Kāmāvacaro dhammo nakāmāvacarassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—dibbena cakkhunā rūpaṁ passati, dibbāya sotadhātuyā saddaṁ suṇāti, cetopariyañāṇena kāmāvacaracittasamaṅgissa cittaṁ jānāti, kāmāvacarā khandhā iddhividhañāṇassa, cetopariyañāṇassa, pubbenivāsānussatiñāṇassa, yathākammūpagañāṇassa, anāgataṁsañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo.
นกามาวจโร ธมฺโม นกามาวจรสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณ-
ปจฺจเยน ปจฺจโย: นิพฺพานํ มคฺคสฺส ผลสฺส อารมฺมณปจฺจเยน
ปจฺจโย เจโตปริยญาเณน นกามาวจรจิตฺตสมงฺคิสฺส จิตฺตํ ชานาติ
อากาสานญฺจายตนํ วิญฺญาณญฺจายตนสฺส อากิญฺจญฺญายตนํ
เนวสญฺญานาสญฺญายตนสฺส นกามาวจรา ขนฺธา อิทฺธิวิธญาณสฺส
เจโตปริยญาณสฺส ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณสฺส ยถากมฺมุปคญาณสฺส
อนาคตํสญาณสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Nakāmāvacaro dhammo nakāmāvacarassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo— nibbānaṁ maggassa, phalassa ārammaṇapaccayena paccayo; cetopariyañāṇena nakāmāvacaracittasamaṅgissa cittaṁ jānāti, ākāsānañcāyatanaṁ viññāṇañcāyatanassa …pe… ākiñcaññāyatanaṁ nevasaññānāsaññāyatanassa …pe… nakāmāvacarā khandhā iddhividhañāṇassa, cetopariyañāṇassa, pubbenivāsānussatiñāṇassa, yathākammūpagañāṇassa, anāgataṁsañāṇassa ārammaṇapaccayena paccayo.
นกามาวจโร ธมฺโม กามาวจรสฺส ธมฺมสฺส
อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฌานา วุฏฺฐหิตฺวา ฌานํ ปจฺจเวกฺขติ
อสฺสาเทติ อภินนฺทติ ตํ อารพฺภ ราโค อุปฺปชฺชติ ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ
อริยา มคฺคา วุฏฺฐหิตฺวา มคฺคํ ปจฺจเวกฺขนฺติ ผลํ ... นิพฺพานํ
ปจฺจเวกฺขนฺติ นิพฺพานํ โคตฺรภุสฺส โวทานสฺส อาวชฺชนาย
อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย อากาสานญฺจายตนํ ปจฺจเวกฺขติ
วิญฺญาณญฺจายตนํ ปจฺจเวกฺขติ อากิญฺจญฺญายตนํ ปจฺจเวกฺขติ
เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ ปจฺจเวกฺขติ ทิพฺพํ จกฺขุํ ปจฺจเวกฺขติ
ทิพฺพํ โสตธาตุํ ปจฺจเวกฺขติ อิทฺธิวิธญาณํ ปจฺจเวกฺขติ เจโต-
ปริยญาณํ ... ฯเปฯ ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณํ ... ยถากมฺมุปคญาณํ ...
อนาคตํสญาณํ ปจฺจเวกฺขติ นกามาวจเร ขนฺเธ อนิจฺจโต ฯเปฯ
โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ ฯ✎ ร่าง
Nakāmāvacaro dhammo kāmāvacarassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo—jhānā vuṭṭhahitvā jhānaṁ paccavekkhati assādeti abhinandati, taṁ ārabbha rāgo uppajjati, diṭṭhi uppajjati …pe… ariyā maggā vuṭṭhahitvā maggaṁ paccavekkhanti; phalaṁ …pe… nibbānaṁ paccavekkhanti, nibbānaṁ gotrabhussa, vodānassa, āvajjanāya ārammaṇapaccayena paccayo; ākāsānañcāyatanaṁ paccavekkhati, viññāṇañcāyatanaṁ paccavekkhati, ākiñcaññāyatanaṁ paccavekkhati, nevasaññānāsaññāyatanaṁ paccavekkhati, dibbaṁ cakkhuṁ paccavekkhati, dibbaṁ sotadhātuṁ paccavekkhati, iddhividhañāṇaṁ paccavekkhati, cetopariyañāṇaṁ …pe… pubbenivāsānussatiñāṇaṁ …pe… yathākammūpagañāṇaṁ …pe… anāgataṁsañāṇaṁ paccavekkhati, nakāmāvacare khandhe aniccato …pe… domanassaṁ uppajjati.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.454 · พุทธชยันตี 52.1142