เนื้อความทั้งข้อ
[๗๗๒] รูปาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่รูปาวจรธรรม โดยอุปนิสสยปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยะ ปกตูปนิสสยะ ฯลฯ ที่เป็นปกตูปนิสสยะ ได้แก่
บุคคลเข้าไปอาศัยศรัทธาที่เป็นรูปาวจรธรรมแล้ว ยังฌานที่เป็นรูปาวจรธรรมให้เกิดขึ้น อภิญญา ฯลฯ
ยังสมาบัติให้เกิดขึ้น
บุคคลเข้าไปอาศัยศีลที่เป็นรูปาวจรธรรม ฯลฯ ปัญญาแล้ว ยังฌานที่เป็นรูปาวจรธรรม
ให้เกิดขึ้น ฯลฯ อภิญญา ฯลฯ ยังสมาบัติให้เกิดขึ้น
ศรัทธาที่เป็นรูปาวจรธรรม ฯลฯ ปัญญา เป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ที่เป็นรูปาวจรธรรม ฯลฯ
แก่ปัญญา โดยอุปนิสสยปัจจัย
ปฐมฌาน เป็นปัจจัยแก่ทุติยฌาน โดยอุปนิสสยปัจจัย ทุติยฌาน เป็นปัจจัยแก่ตติยฌาน
โดยอุปนิสสยปัจจัย ตติยฌาน เป็นปัจจัยแก่จตุตถฌาน โดยอุปนิสสยปัจจัย.
รูปาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม โดยอุปนิสสยปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ ปกตูปนิสสยะ
ฯลฯ ที่เป็นปกตูปนิสสยะ ได้แก่ บุคคลเข้าไปอาศัยศรัทธาที่เป็นรูปาวจรธรรมแล้ว
ให้ทาน ศีล ฯลฯ อุโบสถกรรม ฌานที่เป็นรูปาวจรธรรม วิปัสสนา มรรค อภิญญา ฯลฯ
ยังสมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ
บุคคลเข้าไปอาศัยศีลที่เป็นรูปาวจรธรรม ฯลฯ ปัญญา แล้วให้ทาน ฯลฯ ก่อมานะ
ถือทิฏฐิ
ศรัทธาที่เป็นรูปาวจรธรรม ฯลฯ ปัญญา เป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม ฯลฯ
แก่ปัญญา แก่ราคะ แก่ความปรารถนา แก่สุขทางกาย แก่ทุกข์ทางกาย แก่มรรค แก่ผล
สมาบัติ โดยอุปนิสสยปัจจัย.
ธรรมที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม โดยอุปนิสสยปัจจัย
มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ ปกตูปนิสสยะ
ฯลฯ ที่เป็นปกตูปนิสสยะ ได้แก่ บุคคลเข้าไปอาศัยศรัทธาที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม ทาน ฯลฯ
ศีล อุโบสถกรรม ฌานที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม วิปัสสนา มรรค อภิญญา ฯลฯ ยังสมาบัติให้
เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ
บุคคลเข้าไปอาศัยศีลที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม ฯลฯ ปัญญา ทาน ฯลฯ ก่อมานะ
ถือทิฏฐิ
ศรัทธาที่ไม่รูปาวจรธรรม ฯลฯ ปัญญา เป็นปัจจัยแก่ปัญญาที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม
แก่ราคะ แก่ความปรารถนา แก่สุขทางกาย แก่ทุกข์ทางกาย แก่มรรค แก่ผลสมาบัติ โดย
อุปนิสสยปัจจัย
ธรรมที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม เป็นปัจจัยแก่รูปาวจรธรรม โดยอุปนิสสยปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยะ ปกตูปนิสสยะ
ฯลฯ ที่เป็นปกตูปนิสสยะ ได้แก่ บุคคลเข้าไปอาศัยศรัทธาที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรมแล้ว
ยังฌานที่เป็นรูปาวจรธรรม ฯลฯ อภิญญา ฯลฯ ยังสมาบัติให้เกิดขึ้น
บุคคลเข้าไปอาศัยศีลที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม ฯลฯ เสนาสนะ แล้วยังฌานที่เป็นรูปาวจร-
*ธรรม ฯลฯ อภิญญา ฯลฯ ยังสมาบัติให้เกิดขึ้น
ศรัทธาที่ไม่ใช่รูปาวจรธรรม ฯลฯ เสนาสนะ เป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่เป็นรูปาวจรธรรม ฯลฯ
แก่ปัญญา โดยอุปนิสสยปัจจัย
บริกรรมแห่งปฐมฌาน เป็นปัจจัยแก่ปฐมฌาน โดยอุปนิสสยปัจจัย ฯลฯ แห่ง
จตุตถฌาน ฯลฯ บริกรรมแห่งทิพพจักขุ แห่งทิพพโสตธาตุ แห่งอิทธิวิธญาณ แห่งเจโตปริยญาณ
แห่งบุพเพนิวาสานุสสติญาณ แห่งยถากัมมุปคญาณ ฯลฯ บริกรรมแห่งอนาคตังสญาณ เป็น
ปัจจัยแก่อนาคตังสญาณ โดยอุปนิสสยปัจจัย.
รูปาวจโร ธมฺโม รูปาวจรสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน
ปจฺจโย: อนนฺตรูปนิสฺสโย ปกตูปนิสฺสโย ฯเปฯ ปกตูปนิสฺสโย:
รูปาวจรํ สทฺธํ อุปนิสฺสาย รูปาวจรํ ฌานํ อุปฺปาเทติ
อภิญฺญํ ... สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ รูปาวจรํ สีลํ ฯเปฯ ปญฺญํ
อุปนิสฺสาย รูปาวจรํ ฌานํ ... อภิญฺญํ ... สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ
รูปาวจรา สทฺธา ฯเปฯ ปญฺญา รูปาวจราย สทฺธาย ฯเปฯ
ปญฺญาย อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ปฐมํ ฌานํ ทุติยสฺส
ฌานสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ทุติยํ ฌานํ ตติยสฺส ฌานสฺส
ตติยํ ฌานํ จตุตฺถสฺส ฌานสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Rūpāvacaro dhammo rūpāvacarassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo— anantarūpanissayo, pakatūpanissayo …pe…. Pakatūpanissayo—rūpāvacaraṁ saddhaṁ upanissāya rūpāvacaraṁ jhānaṁ uppādeti, abhiññaṁ …pe… samāpattiṁ uppādeti; rūpāvacaraṁ sīlaṁ …pe… paññaṁ upanissāya rūpāvacaraṁ jhānaṁ …pe… abhiññaṁ …pe… samāpattiṁ uppādeti; rūpāvacarā saddhā …pe… paññā rūpāvacarāya saddhāya …pe… paññāya upanissayapaccayena paccayo, paṭhamaṁ jhānaṁ dutiyassa jhānassa upanissayapaccayena paccayo, dutiyaṁ jhānaṁ tatiyassa jhānassa …pe… tatiyaṁ jhānaṁ catutthassa jhānassa upanissayapaccayena paccayo.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 123.178
รูปาวจโร ธมฺโม นรูปาวจรสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสย-
ปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณูปนิสฺสโย อนนฺตรูปนิสฺสโย
ปกตูปนิสฺสโย ฯเปฯ ปกตูปนิสฺสโย: รูปาวจรํ สทฺธํ อุปนิสฺสาย
ทานํ เทติ สีลํ ... อุโปสถกมฺมํ รูปาวจรํ ฌานํ วิปสฺสนํ มคฺคํ
อภิญฺญํ ... สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ มานํ ชปฺเปติ ทิฏฺฐึ คณฺหาติ
รูปาวจรํ สีลํ ฯเปฯ ปญฺญํ อุปนิสฺสาย ทานํ เทติ ฯเปฯ มานํ
ชปฺเปติ ทิฏฺฐึ คณฺหาติ รูปาวจรา สทฺธา ฯเปฯ ปญฺญา
นรูปาวจราย สทฺธาย ฯเปฯ ปญฺญาย ราคสฺส ปตฺถนาย
กายิกสฺส สุขสฺส กายิกสฺส ทุกฺขสฺส มคฺคสฺส ผลสมาปตฺติยา
อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Rūpāvacaro dhammo narūpāvacarassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo— ārammaṇūpanissayo, anantarūpanissayo, pakatūpanissayo …pe…. Pakatūpanissayo—rūpāvacaraṁ saddhaṁ upanissāya dānaṁ deti, sīlaṁ …pe… uposathakammaṁ karoti; rūpāvacaraṁ jhānaṁ …pe… vipassanaṁ …pe… maggaṁ …pe… samāpattiṁ uppādeti, mānaṁ jappeti, diṭṭhiṁ gaṇhāti; rūpāvacaraṁ sīlaṁ …pe… paññaṁ upanissāya dānaṁ deti …pe… mānaṁ jappeti, diṭṭhiṁ gaṇhāti; rūpāvacarā saddhā …pe… paññā narūpāvacarāya saddhāya …pe… paññāya … rāgassa …pe… patthanāya … kāyikassa sukhassa … kāyikassa dukkhassa … maggassa, phalasamāpattiyā upanissayapaccayena paccayo.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.477 · พุทธชยันตี 52.1152
นรูปาวจโร ธมฺโม นรูปาวจรสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน
ปจฺจโย: อารมฺมณูปนิสฺสโย อนนฺตรูปนิสฺสโย ปกตูปนิสฺสโย ฯเปฯ
ปกตูปนิสฺสโย: นรูปาวจรํ สทฺธํ อุปนิสฺสาย ทานํ ... สีลํ อุโปสถกมฺมํ
นรูปาวจรํ ฌานํ วิปสฺสนํ มคฺคํ อภิญฺญํ ... สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ
มานํ ชปฺเปติ ทิฏฺฐึ คณฺหาติ นรูปาวจรํ สีลํ ฯเปฯ ปญฺญํ อุปนิสฺสาย
ทานํ ฯเปฯ มานํ ชปฺเปติ ทิฏฺฐึ คณฺหาติ นรูปาวจรา สทฺธา ฯเปฯ
ปญฺญา นรูปาวจราย ปญฺญาย ราคสฺส ปตฺถนาย กายิกสฺส สุขสฺส
กายิกสฺส ทุกฺขสฺส มคฺคสฺส ผลสมาปตฺติยา อุปนิสฺสยปจฺจเยน
ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Narūpāvacaro dhammo narūpāvacarassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo— ārammaṇūpanissayo, anantarūpanissayo, pakatūpanissayo …pe…. Pakatūpanissayo—narūpāvacaraṁ saddhaṁ upanissāya dānaṁ …pe… sīlaṁ …pe… uposathakammaṁ karoti; narūpāvacaraṁ jhānaṁ …pe… vipassanaṁ …pe… maggaṁ …pe… samāpattiṁ uppādeti, mānaṁ jappeti, diṭṭhiṁ gaṇhāti; narūpāvacaraṁ sīlaṁ …pe… paññaṁ, rāgaṁ …pe… bhojanaṁ, senāsanaṁ upanissāya dānaṁ deti …pe… pāṇaṁ hanati …pe… saṅghaṁ bhindati; narūpāvacarā saddhā …pe… paññā … rāgo …pe… senāsanaṁ narūpāvacarāya saddhāya …pe… paññāya … rāgassa …pe… patthanāya … kāyikassa sukhassa … kāyikassa dukkhassa … maggassa, phalasamāpattiyā upanissayapaccayena paccayo.
นรูปาวจโร ธมฺโม รูปาวจรสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสย-
ปจฺจเยน ปจฺจโย: อนนฺตรูปนิสฺสโย ปกตูปนิสฺสโย ฯเปฯ
ปกตูปนิสฺสโย: นรูปาวจรํ สทฺธํ อุปนิสฺสาย รูปาวจรํ ฌานํ ...
อภิญฺญํ ... สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ นรูปาวจรํ สีลํ ฯเปฯ เสนาสนํ
อุปนิสฺสาย รูปาวจรํ ฌานํ ... อภิญฺญํ ... สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ
นรูปาวจรา สทฺธา ฯเปฯ เสนาสนํ รูปาวจราย สทฺธาย ฯเปฯ
ปญฺญาย อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ปฐมสฺส ฌานสฺส ปริกมฺมํ
ปฐมสฺส ฌานสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ฯเปฯ จตุตฺถสฺส
ฌานสฺส ... ทิพฺพสฺส จกฺขุสฺส ปริกมฺมํ ทิพฺพาย โสตธาตุยา
อิทฺธิวิธญาณสฺส เจโตปริยญาณสฺส ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติ-
ญาณสฺส ยถากมฺมุปคญาณสฺส ... อนาคตํสญาณสฺส
ปริกมฺมํ อนาคตํสญาณสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย ฯ✎ ร่าง
Narūpāvacaro dhammo rūpāvacarassa dhammassa upanissayapaccayena paccayo— anantarūpanissayo, pakatūpanissayo …pe…. Pakatūpanissayo—narūpāvacaraṁ saddhaṁ upanissāya rūpāvacaraṁ jhānaṁ …pe… abhiññaṁ …pe… samāpattiṁ uppādeti; narūpāvacaraṁ sīlaṁ …pe… senāsanaṁ upanissāya rūpāvacaraṁ jhānaṁ …pe… abhiññaṁ …pe… samāpattiṁ uppādeti; narūpāvacarā saddhā …pe… senāsanaṁ rūpāvacarāya saddhāya …pe… paññāya upanissayapaccayena paccayo, paṭhamassa jhānassa parikammaṁ paṭhamassa jhānassa upanissayapaccayena paccayo …pe… catutthassa jhānassa …pe… dibbassa cakkhussa parikammaṁ …pe… dibbāya sotadhātuyā …pe… iddhividhañāṇassa …pe… cetopariyañāṇassa …pe… pubbenivāsānussatiñāṇassa …pe… yathākammūpagañāṇassa …pe… anāgataṁsañāṇassa parikammaṁ anāgataṁsañāṇassa upanissayapaccayena paccayo.
อ้างอิงสยามรัฐ 43.478 · ฉัฏฐสังคายนา 123.179