เนื้อความทั้งข้อ
[๗๓๑] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระเชตวันอาราม ของ
อนาถบิณฑิกคหบดี เขตพระนครสาวัตถี. ครั้งนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลตรัสสั่งเจ้าหน้าที่ผู้รักษา
พระราชอุทยานว่า ดูกรพนาย เจ้าจงไปตกแต่งอุทยานให้เรียบร้อย เราจักประพาสอุทยาน.
เจ้าหน้าที่รักษาพระราชอุทยานผู้นั้น รับสนองพระบรมราชโองการแล้ว ตกแต่งพระราช-
*อุทยานอยู่ ได้เห็นพระผู้มีพระภาคประทับนั่งอยู่ ณ โคนไม้ต้นหนึ่ง ครั้นแล้ว จึงเข้าเฝ้าพระเจ้า
ปเสนทิโกศล กราบทูลว่า ขอเดชะ พระราชอุทยานเรียบร้อยแล้ว และพระผู้มีพระภาคประทับ
อยู่ ณ โคนไม้ในพระราชอุทยานนั้น พระพุทธเจ้าข้า.
ท้าวเธอรับสั่งว่า ช่างเถอะพนาย เราจักเฝ้าพระผู้มีพระภาค ครั้นแล้วเสด็จไปสู่
พระราชอุทยาน เข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค ขณะนั้นมีอุบาสกผู้หนึ่งนั่งเฝ้าพระผู้มีพระภาคอยู่ใกล้ๆ
ท้าวเธอได้ทอดพระเนตรเห็นอุบาสกนั้นนั่งเฝ้าอยู่ใกล้พระผู้มีพระภาค ทรงตกพระทัยยืนชะงักอยู่
ครั้นแล้วทรงพระดำริว่า บุรุษผู้นี้คงไม่ใช่คนต่ำช้า เพราะเฝ้าพระผู้มีพระภาคอยู่ใกล้ๆ ได้ ดังนี้
แล้วเข้าไปถวายบังคมพระผู้มีพระภาค ประทับนั่ง ณ ราชอาสน์อันสมควรส่วนข้างหนึ่ง.
ส่วนอุบาสกนั้นไม่ถวายบังคม ไม่ลุกรับเสด็จพระเจ้าปเสนทิโกศล ด้วยความเคารพ
ต่อพระผู้มีพระภาค จึงพระเจ้าปเสนทิโกศลไม่ทรงพอพระทัยว่า ไฉนบุรุษนี้ เมื่อเรามาแล้ว
จึงไม่ไหว้ ไม่ลุกรับ
พระผู้มีพระภาคทรงทราบว่า พระเจ้าปเสนทิโกศลไม่ทรงพอพระทัย จึงตรัสขึ้นใน
ขณะนั้นว่า มหาบพิตร อุบาสกผู้นี้ เป็นพหูสูต เป็นคนเล่าเรียนพระปริยัติธรรมมาก เป็นผู้-
*ปราศจากความยินดีในกามทั้งหลาย.
ครั้งนั้นแล พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงพระดำริว่า อุบาสกผู้นี้ไม่ใช่เป็นคนต่ำต้อย
แม้พระผู้มีพระภาคก็ยังตรัสชมเขา แล้วรับสั่งกะอุบาสกนั้นว่า ดูกรอุบาสก เธอพึงพูดได้ตาม
ประสงค์เถิด.
อุบาสกนั้นกราบทูลว่า เป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่างล้นเกล้า ฯ พระพุทธเจ้าข้า.
ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงเห็นแจ้ง สมาทาน
อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถา ครั้นพระเจ้าปเสนทิโกศลอันพระผู้มีพระภาคทรงชี้แจงให้
ทรงเห็นแจ้ง สมาทาน อาจหาญ ร่าเริง ด้วยธรรมีกถาแล้ว เสด็จลุกจากที่ประทับ ถวายบังคม
พระผู้มีพระภาค ทรงทำประทักษิณแล้วเสด็จกลับ.
เตน สมเยน พุทฺโธ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน
อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ✎ ร่าง
Tena samayena buddho bhagavā sāvatthiyaṁ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
อ้างอิงสยามรัฐ 2.481 · ฉัฏฐสังคายนา 88.209 · พุทธชยันตี 2.1.422
เตน โข ปน สมเยน ราชา ปเสนทิ
โกสโล อุยฺยานปาลํ อาณาเปสิ คจฺฉ ภเณ อุยฺยานํ โสเธหิ
อุยฺยานํ คมิสฺสามาติ ฯ✎ ร่าง
Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo uyyānapālaṁ āṇāpesi—“gaccha, bhaṇe, uyyānaṁ sodhehi. Uyyānaṁ gamissāmā”ti.
เอวํ เทวาติ โข โส อุยฺยานปาโล รญฺโญ
ปเสนทิสฺส โกสลสฺส ปฏิสฺสุณิตฺวา อุยฺยานํ โสเธนฺโต อทฺทส
ภควนฺตํ อญฺญตรสฺมึ รุกฺขมูเล นิสินฺนํ✎ ร่าง
“Evaṁ, devā”ti kho so uyyānapālo rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā uyyānaṁ sodhento addasa bhagavantaṁ aññatarasmiṁ rukkhamūle nisinnaṁ.
ทิสฺวาน เยน ราชา
ปเสนทิ โกสโล เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ
โกสลํ เอตทโวจ สุทฺธํ เทว อุยฺยานํ อปิจ ภควา ตตฺถ
นิสินฺโนติ ฯ✎ ร่าง
Disvāna yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca—“suddhaṁ, deva, uyyānaṁ. Api ca bhagavā tattha nisinno”ti.
โหตุ ภเณ มยํ ภควนฺตํ ปยิรุปาสิสฺสามาติ ฯ✎ ร่าง
“Hotu, bhaṇe. Mayaṁ bhagavantaṁ payirupāsissāmā”ti.
อถโข ราชา ปเสนทิ โกสโล อุยฺยานํ คนฺตฺวา
เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ ฯ เตน โข ปน สมเยน อญฺญตโร
อุปาสโก ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺโต นิสินฺโน โหติ ฯ✎ ร่าง
Atha kho rājā pasenadi kosalo uyyānaṁ gantvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Tena kho pana samayena aññataro upāsako bhagavantaṁ payirupāsanto nisinno hoti.
อ้างอิงสยามรัฐ 2.482
อทฺทสา โข
ราชา ปเสนทิ โกสโล ตํ อุปาสกํ ภควนฺตํ ปยิรุปาสนฺตํ นิสินฺนํ
ทิสฺวาน ภีโต อฏฺฐาสิ ฯ✎ ร่าง
Addasā kho rājā pasenadi kosalo taṁ upāsakaṁ bhagavantaṁ payirupāsantaṁ nisinnaṁ. Disvāna bhīto aṭṭhāsi.
อถโข รญฺโญ ปเสนทิสฺส โกสลสฺส
เอตทโหสิ นารหตายํ ปุริโส ปาโป โหตุํ ยถา ภควนฺตํ ปยิรุปาสตีติ ฯ
เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho rañño pasenadissa kosalassa etadahosi—“nārahatāyaṁ puriso pāpo hotuṁ, yathā bhagavantaṁ payirupāsatī”ti. Yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
อถโข โส อุปาสโก ภควโต คารเวน ราชานํ
ปเสนทึ โกสลํ เนว อภิวาเทสิ น ปจฺจุฏฺฐาสิ ฯ อถโข ราชา
ปเสนทิ โกสโล อนตฺตมโน อโหสิ กถํ หิ นาม อยํ ปุริโส มยิ
อาคเต เนว อภิวาเทสฺสติ น ปจฺจุฏฺเฐสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
Atha kho so upāsako bhagavato gāravena rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ neva abhivādesi na paccuṭṭhāsi. Atha kho rājā pasenadi kosalo anattamano ahosi—“kathañhi nāmāyaṁ puriso mayi āgate neva abhivādessati na paccuṭṭhessatī”ti.
อ้างอิงPTS 4.158
อถโข ภควา
ราชานํ ปเสนทึ โกสลํ อนตฺตมนํ วิทิตฺวา ราชานํ ปเสนทึ
โกสลํ เอตทโวจ เอโส โข มหาราช อุปาสโก พหุสฺสุโต
อาคตาคโม กาเมสุ วีตราโคติ ฯ✎ ร่าง
Atha kho bhagavā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ anattamanaṁ viditvā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ etadavoca—“eso kho, mahārāja, upāsako bahussuto āgatāgamo kāmesu vītarāgo”ti.
อถโข รญฺโญ ปเสนทิสฺส
โกสลสฺส เอตทโหสิ นารหตายํ อุปาสโก โอรโก โหตุํ ภควาปิ
อิมสฺส วณฺณํ ภณตีติ ฯ✎ ร่าง
Atha kho rañño pasenadissa kosalassa etadahosi—“nārahatāyaṁ upāsako orako hotuṁ, bhagavāpi imassa vaṇṇaṁ bhāsatī”ti.
ตํ อุปาสกํ เอตทโวจ วเทยฺยาสิ
อุปาสก เยน อตฺโถติ ฯ✎ ร่าง
Taṁ upāsakaṁ etadavoca—“vadeyyāsi, upāsaka, yena attho”ti.
สุฏฺฐุ เทวาติ ฯ✎ ร่าง
“Suṭṭhu, devā”ti.
อถโข ภควา ราชานํ
ปเสนทึ โกสลํ ธมฺมิยา กถาย สนฺทสฺเสสิ สมาทเปสิ สมุตฺเตเชสิ
สมฺปหํเสสิ ฯ อถโข ราชา ปเสนทิ โกสโล ภควตา ธมฺมิยา
กถาย สนฺทสฺสิโต สมาทปิโต สมุตฺเตชิโต สมฺปหํสิโต
อุฏฺฐายาสนา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho bhagavā rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṁsesi. Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavatā dhammiyā kathāya sandassito samādapito samuttejito sampahaṁsito uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.