เนื้อความทั้งข้อ
[๗๓๕] บทว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...
บทว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่า ภิกษุ เพราะอรรถว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ ชื่อว่า ภิกษุ ที่ทรง-
*ประสงค์ในอรรถนี้.
ที่ชื่อว่า ผู้กษัตริย์ คือ เป็นผู้เกิดดีแล้วทั้ง ๒ ฝ่าย ทั้งฝ่ายพระราชมารดา และพระราช-
*บิดา เป็นผู้มีพระครรภ์เป็นที่ถือปฏิสนธิหมดจดดีแล้วตลอดเจ็ดชั่วบุรพชนก ไม่มีใครคัดค้าน
ติเตียน โดยกล่าวถึงชาติได้.
ที่ชื่อว่า ได้รับมุรธาภิเษกแล้ว คือ ได้รับอภิเษกโดยสรงสนานให้เป็นกษัตริย์แล้ว.
บทว่า ที่พระราชายังไม่เสด็จออก คือ พระเจ้าแผ่นดินยังไม่เสด็จออกจากตำหนัก
ที่ผทม.
บทว่า ที่รัตนะยังไม่ออก คือ พระมเหสียังไม่เสด็จออกจากตำหนักที่ผทม หรือ
ทั้ง ๒ พระองค์ยังไม่เสด็จออก.
บทว่า ยังไม่ได้รับบอกก่อน คือ ไม่มีใครนิมนต์ไว้ก่อน.
ที่ชื่อว่า ธรณี ได้แก่สถานที่เขาเรียกกันว่าธรณีแห่งตำหนักที่ผทม.
ที่ชื่อว่า ตำหนักที่ผทม ได้แก่ที่ผทมของพระเจ้าแผ่นดินซึ่งเจ้าพนักงานจัดแต่งไว้ใน
สถานที่แห่งใดแห่งหนึ่ง โดยที่สุดแม้วงด้วยพระวิสูตร.
คำว่า ก้าวล่วงธรณีเข้าไป คือ ยกเท้าที่ ๑ ก้าวล่วงธรณีเข้าไป ต้องอาบัติทุกกฏ
ยกเท้าที่ ๒ ก้าวล่วงธรณีเข้าไป ต้องอาบัติปาจิตตีย์.
โย ยาทิโส ฯเปฯ✎ ร่าง
yo yādiso …pe…
ภิกฺขูติ ฯ✎ ร่าง
bhikkhūti
เปฯ
อยํ อิมสฺมึ อตฺเถ อธิปฺเปโต ภิกฺขูติ ฯ✎ ร่าง
…pe… ayaṁ imasmiṁ atthe adhippeto bhikkhūti.
ขตฺติโย นาม✎ ร่าง
Khattiyo nāma
อุภโต
สุชาโต โหติ มาติโต จ ปิติโต จ สํสุทฺธคหณิโก ยาว สตฺตมา
ปิตามหยุคา อกฺขิตฺโต อนุปกุฏฺโฐ ชาติวาเทน ฯ✎ ร่าง
ubhato sujāto hoti, mātito ca pitito ca saṁsuddhagahaṇiko, yāva sattamā pitāmahayugā akkhitto anupakuṭṭho jātivādena.
มุทฺธาภิสิตฺโต
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. รญฺโญ ฯ ๒ ม. รชฺชนียานิ ฯ ๓ มุทฺธาวสิตฺตสฺสาติปิ ปาโฐ ฯ โส@ปน ปทภาชเนน น สเมติ ฯ ๔ อนีภตรตนเกติปิ ปาโฐ ฯ โสปิ เตน น สเมติ ฯ
นาม✎ ร่าง
Muddhāvasitto nāma
อ้างอิงสยามรัฐ 2.487
ขตฺติยาภิเสเกน อภิสิตฺโต โหติ ฯ✎ ร่าง
khattiyābhisekena abhisitto hoti.
อนิกฺขนฺตราชเกติ✎ ร่าง
Anikkhantarājaketi
อ้างอิงพุทธชยันตี 2.1.430
ราชา
สยนีฆรา ๑- อนิกฺขนฺโต โหติ ฯ อนิคฺคตรตนเกติ✎ ร่าง
rājā sayanigharā anikkhanto hoti.
มเหสี สยนีฆรา
อนิกฺขนฺตา โหติ อุโภ วา อนิกฺขนฺตา โหนฺติ ฯ✎ ร่าง
mahesī sayanigharā anikkhantā hoti, ubho vā anikkhantā honti.
ปุพฺเพ อปฺปฏิสํวิทิโตติ✎ ร่าง
Pubbe appaṭisaṁviditoti
ปุพฺเพ อนิมนฺติโต ๒- ฯ✎ ร่าง
pubbe anāmantetvā.
อินฺทขีโล นาม✎ ร่าง
Indakhīlo nāma
สยนีฆรสฺส อุมฺมาโร
วุจฺจติ ฯ✎ ร่าง
sayanigharassa ummāro vuccati.
สยนีฆรํ นาม✎ ร่าง
Sayanigharaṁ nāma
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 88.213
ยตฺถ กตฺถจิ รญฺโญ สยนํ ปญฺญตฺตํ โหติ
อนฺตมโส สาณิปาการปริกฺขิตฺตํปิ ฯ✎ ร่าง
yattha katthaci rañño sayanaṁ paññattaṁ hoti, antamaso sāṇipākāraparikkhittampi.
อินฺทขีลํ อติกฺกาเมยฺยาติ✎ ร่าง
Indakhīlaṁ atikkāmeyyāti
ปฐมํ ปาทํ อุมฺมารํ อติกฺกาเมติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ✎ ร่าง
paṭhamaṁ pādaṁ ummāraṁ atikkāmeti, āpatti dukkaṭassa.
ทุติยํ ปาทํ
อติกฺกาเมติ อาปตฺติ ปาจิตฺติยสฺส ฯ✎ ร่าง
Dutiyaṁ pādaṁ atikkāmeti, āpatti pācittiyassa.