เนื้อความทั้งข้อ
[๗๔] ครั้นพระผู้มีพระภาคทรงอนุโมทนาแก่สองมหาอำมาตย์ ด้วยพระคาถา
เหล่านี้แล้ว ทรงลุกจากพระพุทธอาสน์เสด็จกลับ จึงสองมหาอำมาตย์ตามส่งเสด็จพระผู้มี
พระภาค ไปทางเบื้องพระปฤษฎางค์ด้วยความประสงค์ว่า วันนี้ พระสมณโคดมจักเสด็จออกทาง
ประตูด้านใด ประตูด้านนั้นจักมีนามว่า "ประตูพระโคดม" จักเสด็จข้ามแม่น้ำคงคาโดยท่าใด
ท่านั้นจักมีนามว่า "ท่าพระโคดม" ต่อมาประตูที่พระผู้มีพระภาคเสด็จพระพุทธดำเนินผ่านไปนั้น
ได้ปรากฏนามว่า "ประตูพระโคดม."
ครั้งนั้น ผู้มีพระภาคเสด็จพระพุทธดำเนินไปทางแม่น้ำคงคา ก็เวลานั้น แม่น้ำคงคา
กำลังเปี่ยม น้ำเสมอตลิ่ง พอกาดื่มกินได้ คนทั้งหลายใคร่จะไปจากฝั่งนี้สู่ฝั่งโน้น ต่างก็หาเรือ
ต่างก็หาแพ ต่างก็ผูกแพลูกบวบ พระผู้มีพระภาคได้ทอดพระเนตรเห็นคนเหล่านั้นต่างก็พากันหา
เรือ หาแพ ผูกแพลูกบวบ ประสงค์จะข้ามจากฝั่งโน้น จึงได้ทรงอันตรธาน ณ ฝั่งนี้แห่งแม่
น้ำคงคา ไปปรากฏ ณ ฝั่งโน้นพร้อมกับภิกษุสงฆ์ ดุจบุรุษมีกำลังเหยียดแขนที่คู้ หรือคู้แขนที่
เหยียด ฉะนั้น.
ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคทรงทราบความข้อนี้แล้ว จึงทรงเปล่งพระอุทานนี้ในเวลานั้น
ชนเหล่าใดจะข้ามแม่น้ำที่ห้วงลึก ชนเหล่านั้นต้องสร้าง
สะพานแล้วสละสระน้อยเสีย จึงข้ามสถานอันลุ่มเต็มด้วย
น้ำได้ ส่วนคนที่จะข้ามแม่น้ำน้อยนี้ ก็ผูกแพข้ามไปได้
แต่พวกคนมีปัญญา เว้นแพเสียก็ข้ามได้.
อถโข ภควา สุนีธวสฺสกาเร มคธมหามตฺเต อิมาหิ
คาถาหิ อนุโมทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา ปกฺกามิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho bhagavā sunidhavassakāre magadhamahāmatte imāhi gāthāhi anumoditvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi.
อ้างอิงพุทธชยันตี 3.578
เตน โข ปน
สมเยน สุนีธวสฺสการา มคธมหามตฺตา ภควนฺตํ ปิฏฺฐิโต ปิฏฺฐิโต
อนุพทฺธา โหนฺติ✎ ร่าง
Tena kho pana samayena sunidhavassakārā magadhamahāmattā bhagavantaṁ piṭṭhito piṭṭhito anubandhā honti—
เยนชฺช สมโณ โคตโม ทฺวาเรน นิกฺขมิสฺสติ
ตํ โคตมทฺวารํ นาม ภวิสฺสติ✎ ร่าง
“yenajja samaṇo gotamo dvārena nikkhamissati, taṁ gotamadvāraṁ nāma bhavissati;
เยน ติตฺเถน คงฺคํ นทึ อุตฺตริสฺสติ
ตํ โคตมติตฺถํ นาม ภวิสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
yena titthena gaṅgaṁ nadiṁ uttarissati, taṁ gotamatitthaṁ nāma bhavissatī”ti.
อถโข ภควา เยน ทฺวาเรน
นิกฺขมิ ตํ โคตมทฺวารํ นาม อโหสิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho bhagavā yena dvārena nikkhami, taṁ gotamadvāraṁ nāma ahosi.
อ้างอิงสยามรัฐ 5.93
อถโข ภควา เยน
คงฺคา นที เตนุปสงฺกมิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho bhagavā yena gaṅgā nadī tenupasaṅkami.
เตน โข ปน สมเยน คงฺคา นที
ปูรา โหติ สมติตฺติกา กากเปยฺยา ฯ✎ ร่าง
Tena kho pana samayena gaṅgā nadī pūrā hoti samatittikā kākapeyyā.
มนุสฺสา อญฺเญ นาวํ
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. พฺรหฺมจาริเย ฯ
ปริเยสนฺติ อญฺเญ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺติ อญฺเญ กุลฺลํ พนฺธนฺติ
โอรา ปารํ คนฺตุกามา ฯ✎ ร่าง
Manussā aññe nāvaṁ pariyesanti, aññe uḷumpaṁ pariyesanti, aññe kullaṁ bandhanti orā pāraṁ gantukāmā.
อทฺทสา โข ภควา เต มนุสฺเส
อญฺเญ นาวํ ปริเยสนฺเต อญฺเญ อุฬุมฺปํ ปริเยสนฺเต อญฺเญ
กุลฺลํ พนฺธนฺเต โอรา ปารํ คนฺตุกาเม ทิสฺวาน เสยฺยถาปิ
นาม พลวา ปุริโส สมฺมิญฺชิตํ วา พาหํ ปสาเรยฺย ปสาริตํ วา
พาหํ สมฺมิญฺเชยฺย เอวเมว ภควา คงฺคาย นทิยา โอริเม ตีเร
อนฺตรหิโต ปาริเม ตีเร ปจฺจุฏฺฐาสิ สทฺธึ ภิกฺขุสงฺเฆน ฯ✎ ร่าง
Addasā kho bhagavā te manusse aññe nāvaṁ pariyesante, aññe uḷumpaṁ pariyesante, aññe kullaṁ bandhante orā pāraṁ gantukāme, disvāna seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṁ vā bāhaṁ pasāreyya, pasāritaṁ vā bāhaṁ samiñjeyya; evameva kho—gaṅgāya nadiyā orimatīre antarahito pārimatīre paccuṭṭhāsi saddhiṁ bhikkhusaṅghena.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 89.306
อถโข
ภควา เอตมตฺถํ วิทิตฺวา ตายํ เวลายํ อิมํ อุทานํ อุทาเนสิ✎ ร่าง
Atha kho bhagavā etamatthaṁ viditvā tāyaṁ velāyaṁ imaṁ udānaṁ udānesi—
เย ตรนฺติ อณฺณวํ สรํ✎ ร่าง
“Ye taranti aṇṇavaṁ saraṁ,
เสตุํ กตฺวาน วิสชฺช ปลฺลลานิ✎ ร่าง
Setuṁ katvāna visajja pallalāni;
กุลฺลํ หิ ชโน ปพนฺธติ✎ ร่าง
Kullañhi jano bandhati,
ติณฺณา เมธาวิโน ชนาติ ฯ✎ ร่าง
Tiṇṇā medhāvino janā”ti.