เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๔๖๕] ท่านพระมหากัจจานะถวายพระพรว่า ดูกรมหาบพิตร วาทะที่พวกพราหมณ์
กล่าวว่า วรรณที่ประเสริฐคือพราหมณ์เท่านั้น วรรณอื่นเลว วรรณที่ขาว คือพราหมณ์เท่านั้น
วรรณอื่นดำ พวกพราหมณ์เท่านั้นบริสุทธิ์ ผู้ที่มิใช่พราหมณ์ไม่บริสุทธิ์ พราหมณ์ทั้งหลายเป็น
บุตรของพรหม เป็นโอรสเกิดแต่ปากพรหม เกิดแต่พรหม อันพรหมสร้าง เป็นทายาทของพรหม
ดังนี้ นั่นเป็นคำโฆษณาในโลกเท่านั้น ดูกรมหาบพิตร คำที่อาตมภาพกล่าวนี้ว่า วรรณที่ประเสริฐ
คือพราหมณ์เท่านั้น วรรณอื่นเลว พราหมณ์เป็นทายาทของพรหม นั่นเป็นแต่คำโฆษณาในโลก
เท่านั้น ดังนี้ บัณฑิตพึงทราบโดยปริยายแม้นี้ ดูกรมหาบพิตร มหาบพิตรจะเข้าพระทัยความ
ข้อนั้นเป็นไฉน ถ้าแม้ความปรารถนาจะพึงสำเร็จแก่กษัตริย์ ด้วยทรัพย์ ข้าวเปลือก เงินหรือ
ทองแล้ว แม้กษัตริย์ ... พราหมณ์ ... แพศย์ ... ศูทร ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน นอนหลัง คอยฟังรับใช้
ประพฤติให้ถูกใจ พูดไพเราะต่อกษัตริย์นั้น?
ข้าแต่พระกัจจานะผู้เจริญ ถ้าแม้ความปรารถนาจะพึงสำเร็จแก่กษัตริย์ด้วยทรัพย์ ข้าวเปลือก
เงินหรือทองแล้ว แม้กษัตริย์ ... พราหมณ์ ... แพศย์ ... ศูทร (พวกอื่น) ก็จะพึงลุกขึ้นก่อน
นอนที่หลัง คอยฟังรับใช้ ประพฤติให้ถูกใจ พูดไพเราะแก่กษัตริย์นั้น.
▴ ย่อ
โฆโสเยว โข เอโส มหาราช โลกสฺมึ พฺราหฺมณาว
เสฏฺโฐ วณฺโณ หีโน อญฺโญ วณฺโณ✎ ร่าง
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo;
พฺราหฺมณาว สุกฺโก
วณฺโณ กโณฺห อญฺโญ วณฺโณ✎ ร่าง
brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇho añño vaṇṇo;
พฺราหฺมณาว สุชฺฌนฺติ โน
อพฺราหฺมณา✎ ร่าง
brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā;
พฺราหฺมณาว พฺรหฺมุโน ปุตฺตา โอรสา มุขโต
ชาตา พฺรหฺมชา พฺรหฺมนิมฺมิตา พฺรหฺมทายาทาติ อิ✎ ร่าง
brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādā’ti.
มินาปิ ๓-
โข เอตํ มหาราช ปริยาเยน เวทิตพฺพํ ยถา โฆโสเยเวโส โลกสฺมึ✎ ร่าง
Tadamināpetaṁ, mahārāja, pariyāyena veditabbaṁ yathā ghosoyeveso lokasmiṁ:
And here’s a way to understand that it’s just hearsay in the world.
พฺราหฺมณาว เสฏฺโฐ วณฺโณ หีโน อญฺโญ วณฺโณ ฯเปฯ✎ ร่าง
‘brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīno añño vaṇṇo …pe…
พฺรหฺมทายาทาติ✎ ร่าง
brahmadāyādā’ti.
ตํ กึ มญฺญสิ มหาราช✎ ร่าง
Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja,
What do you think, great king?
อ้างอิง ฉัฏฐสังคายนา 13.281 · พุทธชยันตี 11.468
ขตฺติยสฺส เจปิ อิชฺเฌยฺย
ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน วา ชาตรูเปน วา ขตฺติโยปิสฺสาสฺส
ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาทีติ ฯ✎ ร่าง
khattiyassa cepi ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā khattiyopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
Suppose an aristocrat prospers in money, grain, silver, or gold. Wouldn’t there be aristocrats, brahmins, peasants, and menials who would get up before him and go to bed after him, and be obliging, behaving nicely and speaking politely?”
พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส✎ ร่าง
brāhmaṇopissāssa …
เวสฺโสปิสฺสาสฺส✎ ร่าง
vessopissāssa …
สุทฺโทปิสฺสาสฺส
ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาทีติ ฯ✎ ร่าง
suddopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti?
ขตฺติยสฺส เจปิ โภ กจฺจาน อิชฺเฌยฺย ธเนน วา ธญฺเญน วา รชเตน
วา ชาตรูเปน วา ขตฺติโยปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี
กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาที ฯ✎ ร่าง
“Khattiyassa cepi, bho kaccāna, ijjheyya dhanena vā dhaññena vā rajatena vā jātarūpena vā khattiyopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī …
“There would, worthy Kaccāna.”
พฺราหฺมโณปิสฺสาสฺส✎ ร่าง
brāhmaṇopissāssa …
เวสฺโสปิสฺสาสฺส✎ ร่าง
vessopissāssa …
สุทฺโทปิสฺสาสฺส ปุพฺพุฏฺฐายี ปจฺฉานิปาตี
กึการปฏิสฺสาวี มนาปจารี ปิยวาทีติ ฯ✎ ร่าง
suddopissāssa pubbuṭṭhāyī pacchānipātī kiṅkārapaṭissāvī manāpacārī piyavādī”ti.