เนื้อความทั้งข้อ
[๕๒] ดูกรคฤหบดี เปรียบเหมือนบุรุษพึงยืมโภคสมบัติ คือ แก้วมณีและกุณฑล
อย่างดีบรรทุกยานไป เขาแวดล้อมด้วยทรัพย์สมบัติที่ตนยืมมา พึงเดินไปภายในตลาด คนเห็น
เขาเข้าแล้ว พึงกล่าวอย่างนี้ว่า ดูกรท่านผู้เจริญ บุรุษผู้นี้มีโภคสมบัติหนอ ได้ยินว่าชนทั้งหลาย
ผู้มีโภคสมบัติ ย่อมใช้สอยโภคสมบัติอย่างนี้ ดังนี้ พวกเจ้าของพึงพบบุรุษนั้น ณ ที่ใดๆ
พึงนำเอาของของตนคืนไปในที่นั้นๆ ฉันใด ดูกรคฤหบดี ท่านจะสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน
จะสมควรหรือหนอ เพื่อความที่บุรุษนั้นจะเป็นอย่างอื่นไป?
ไม่เป็นเช่นนั้น พระองค์ผู้เจริญ ข้อนั้นเพราะเหตุไร? เพราะเจ้าของย่อมจะนำเอาของ
ของตนคืนไปได้.
ดูกรคฤหบดี อริยสาวกก็ฉันนั้นแล ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า กามทั้งหลาย
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า เปรียบด้วยของยืม มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก ในกามนี้มีโทษ
อย่างยิ่ง ครั้นเห็นโทษแห่งกามนี้ตามความเป็นจริง ด้วยปัญญาอันชอบอย่างนี้แล้ว ย่อมเว้นขาด
ซึ่งอุเบกขาที่มีความเป็นต่างๆ อาศัยความเป็นต่างๆ แล้วเจริญอุเบกขาที่มีความเป็นอารมณ์เดียว
อาศัยความเป็นอารมณ์เดียว อันเป็นที่ดับความถือมั่นโลกามิส โดยประการทั้งปวง หาส่วนเหลือ
มิได้.
เสยฺยถาปิ คหปติ ปุริโส ยาจิตกํ โภคํ ยาจิตฺวา ยานํ
โอโรเปยฺย ๖- ปวรมณิกุณฺฑลํ✎ ร่าง
Seyyathāpi, gahapati, puriso yācitakaṁ bhogaṁ yācitvā yānaṁ vā poriseyyaṁ pavaramaṇikuṇḍalaṁ.
Suppose a man had borrowed some goods—a gentleman’s carriage and fine jeweled earrings—
อ้างอิงPTS 1.366 · สยามรัฐ 13.44
โส เตหิ ยาจิตเกหิ โภเคหิ ปุรกฺขโต
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ปนาเมยฺย ฯ ๒ โป. ม. ยุ. เอวํ ภนฺเต ฯ ๓ ยุ. อิมญฺเจ ฯ@๔ ยุ. นิคจฺฉามิ ฯ ๕ ม. ปฏิปสฺเสยฺย ฯ ๖ ม. ยานํ วา โปโรเสยฺยํ ฯ
ปริวุโต อนฺตราปณํ ปฏิปชฺเชยฺย✎ ร่าง
So tehi yācitakehi bhogehi purakkhato parivuto antarāpaṇaṁ paṭipajjeyya.
and preceded and surrounded by these he proceeded through the middle of Āpaṇa.
ตเมนํ ชโน ทิสฺวา เอวํ วเทยฺย
โภคี วต โภ ปุริโส เอวํ กิร โภคิโน โภคานิ ภุญฺชนฺตีติ✎ ร่าง
Tamenaṁ jano disvā evaṁ vadeyya:
When people saw him they’d say:
ตเมนํ
สามิกา ๑- ยตฺถ ยตฺเถว ปสฺเสยฺยุํ ตตฺถ ตตฺเถว สามิกา สานิ ๒-
หเรยฺยุํ✎ ร่าง
Tamenaṁ sāmikā yattha yattheva passeyyuṁ tattha tattheva sāni hareyyuṁ.
But when the owners saw him, they’d take back what was theirs.
ตํ กึ มญฺญสิ คหปติ อลํ นุ โข ตสฺส ปุริสสฺส อญฺญถตฺตายาติ ฯ
โน✎ ร่าง
Taṁ kiṁ maññasi, gahapati, alaṁ nu kho tassa purisassa aññathattāyā”ti?
What do you think? Would that be enough for that man to get upset?”
เหตํ ภนฺเต✎ ร่าง
“Evaṁ, bhante”.
“Yes, sir.
ตํ กิสฺส เหตุ✎ ร่าง
“Taṁ kissa hetu”?
Why is that?
สามิโน หิ ภนฺเต สานิ หรนฺตีติ ฯ✎ ร่าง
“Sāmino hi, bhante, sāni harantī”ti.
Because the owners took back what was theirs.” …
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 13.32
เอวเมว โข คหปติ อริยสาวโก อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ✎ ร่าง
“Evameva kho, gahapati, ariyasāvako iti paṭisañcikkhati:
ยาจิตกูปมา
กามา วุตฺตา ภควตา พหุทุกฺขา พหูปายาสา อาทีนโว เอตฺถ
ภิยฺโยติ ฯเปฯ✎ ร่าง
‘yācitakūpamā kāmā vuttā bhagavatā bahudukkhā bahupāyāsā, ādīnavo ettha bhiyyo’ti …pe…
ตเมว อุเปกฺขํ ภาเวติ ฯ✎ ร่าง
tamevūpekkhaṁ bhāveti.