เนื้อความทั้งข้อ
[๕๗๙] ป. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ พระผู้มีพระภาคตรัสสภาพอันเป็นเหตุ และตรัส
สภาพอันเป็นผลพร้อมกับเหตุ ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ วรรณะ ๔ จำพวกนี้ คือ กษัตริย์ พราหมณ์
แพศย์ ศูทร ถ้าวรรณะ ๔ จำพวกเหล่านั้น พึงเป็นผู้ประกอบด้วยองค์แห่งภิกษุผู้มีความเพียร
๕ ประการนี้ และมีความเพียรชอบเหมือนกัน ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ในข้อนี้ วรรณ ๔ จำพวก
นั้น จะพึงมีความแปลกกัน พึงมีการกระทำต่างกันหรือ พระเจ้าข้า?
พ. ดูกรมหาบพิตร ในข้อนี้ อาตมภาพย่อมไม่กล่าวการกระทำต่างกันอย่างไร คือ
วิมุติกับวิมุติ ของวรรณะ ๔ จำพวกนั้น ขอถวายพระพร. ดูกรมหาบพิตร เปรียบเหมือน
บุรุษเก็บเอาไม้สาละแห้งมาใส่ไฟ พึงก่อไฟให้โพลงขึ้น. ต่อมา บุรุษอีกคนหนึ่งเก็บเอาไม้มะม่วง
แห้งมาใส่ไฟ พึงก่อไฟให้โพลงขึ้น. และภายหลังบุรุษอีกคนหนึ่งเก็บเอาไม้มะเดื่อแห้งมาใส่ไฟ
พึงก่อไฟให้โพลงขึ้น. ดูกรมหาบพิตร มหาบพิตรจะทรงสำคัญความข้อนั้นเป็นไฉน เปลวกับเปลว
สีกับสี หรือแสงกับแสงของไฟที่เกิดขึ้นจากไม้ต่างๆ กันนั้น จะพึงมีความแตกต่างกันอย่างไร
หรือหนอ ขอถวายพระพร?
ป. ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ไม่พึงมีความแตกต่างกันเลย พระเจ้าข้า.
พ. ดูกรมหาบพิตร ฉันนั้นเหมือนกันแล เดชอันใดอันความเพียร ย่ำยีแล้วเกิดขึ้น
ด้วยความเพียร ในข้อนี้ อาตมภาพย่อมไม่กล่าวการกระทำต่างกันอย่างไร คือ วิมุติกับวิมุติ
ขอถวายพระพร.
เหตุรูปํ ภนฺเต ภควา อาห สเหตุรูปํ ปน ภนฺเต
ภควา อาห✎ ร่าง
“Heturūpaṁ, bhante, bhagavā āha; saheturūpaṁ, bhante, bhagavā āha.
“What the Buddha says appears reasonable.
อ้างอิงPTS 2.130 · สยามรัฐ 13.523 · ฉัฏฐสังคายนา 13.338 · พุทธชยันตี 11.570
จตฺตาโรเม ภนฺเต วณฺณา✎ ร่าง
Cattārome, bhante, vaṇṇā—
Sir, there are these four classes:
ขตฺติยา พฺราหฺมณา
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. ...เวมตฺตํ ฯ ๒ ยุ. เย เต เทฺว ฯ ๓ ยุ. เอวํ ภนฺเต ฯ ๔ ยุ. เหวํ ฯ
เวสฺสา สุทฺทา✎ ร่าง
khattiyā, brāhmaṇā, vessā, suddā.
aristocrats, brahmins, peasants, and workers.
เต จสฺสุ อิเมหิ ปญฺจหิ ปธานิยงฺเคหิ สมนฺนาคตา
เต จสฺสุ สมฺมปฺปธานา✎ ร่าง
Te cassu imehi pañcahi padhāniyaṅgehi samannāgatā te cassu sammappadhānā;
If they had these five factors that support meditation, and if they practiced rightly,
เอตฺถ ปน เตสํ ภนฺเต สิยา วิเสโส
สิยา นานากรณนฺติ ฯ✎ ร่าง
ettha pana nesaṁ, bhante, siyā viseso siyā nānākaraṇan”ti?
would there be any difference between them?”
เอตฺถ โข เนสาหํ มหาราช น กิญฺจิ
นานากรณํ วทามิ ยทิทํ วิมุตฺติยา วิมุตฺตึ ฯ✎ ร่าง
“Ettha kho nesāhaṁ, mahārāja, na kiñci nānākaraṇaṁ vadāmi—yadidaṁ vimuttiyā vimuttiṁ.
“In that case, I say that there is no difference between the freedom of one and the freedom of the other.
เสยฺยถาปิ มหาราช
ปุริโส✎ ร่าง
Seyyathāpi, mahārāja, puriso sukkhaṁ sākakaṭṭhaṁ ādāya aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyya;
Suppose a person took dry teak wood and lit a fire and produced heat.
—
athāparo puriso sukkhaṁ sālakaṭṭhaṁ ādāya aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyya;
Then another person did the same using sāl wood,
—
athāparo puriso sukkhaṁ ambakaṭṭhaṁ ādāya aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyya;
another used mango wood,
—
athāparo puriso sukkhaṁ udumbarakaṭṭhaṁ ādāya aggiṁ abhinibbatteyya, tejo pātukareyya.
while another used wood of the cluster fig.