เอวํ วุตฺเต โฆฏมุโข พฺราหฺมโณ อายสฺมนฺตํ อุเทนํ
เอตทโวจ✎ ร่าง
Evaṁ vutte, ghoṭamukho brāhmaṇo āyasmantaṁ udenaṁ etadavoca:
When he had spoken, Ghoṭamukha said to him,
อภิกฺกนฺตํ โภ อุเทน อภิกฺกนฺตํ โภ อุเทน✎ ร่าง
“abhikkantaṁ, bho udena, abhikkantaṁ, bho udena.
“Excellent, worthy Udena! Excellent!
เสยฺยถาปิ
โภ อุเทน นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย
มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย
จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตีติ ๑- เอวเมว โภตา อุเทเนน
อเนกปริยาเยน ธมฺโม ปกาสิโต✎ ร่าง
Seyyathāpi, bho udena, nikkujjitaṁ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṁ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṁ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṁ dhāreyya ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṁ bhotā udenena anekapariyāyena dhammo pakāsito.
As if he were righting the overturned, or revealing the hidden, or pointing out the path to the lost, or lighting a lamp in the dark so people with clear eyes can see what’s there, the worthy Udena has made the teaching clear in many ways.
เอสาหํ ภวนฺตํ อุเทนํ สรณํ
คจฺฉามิ ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ✎ ร่าง
Esāhaṁ bhavantaṁ udenaṁ saraṇaṁ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca.
I go for refuge to the worthy Udena, to the teaching, and to the mendicant Saṅgha.
อุปาสกํ มํ ภวํ อุเทโน ธาเรตุ
อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณงฺคตนฺติ ฯ✎ ร่าง
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ udeno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gatan”ti.
From this day forth, may the worthy Udena remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.”
มา โข มํ ตฺวํ พฺราหฺมณ
สรณํ อคมาสิ✎ ร่าง
“Mā kho maṁ tvaṁ, brāhmaṇa, saraṇaṁ agamāsi.
“Brahmin, don’t go for refuge to me.
ตเมว ตฺวํ ภควนฺตํ สรณํ คจฺฉาหิ ๒- ยมหํ
สรณํ คโตติ ฯ✎ ร่าง
Tameva bhagavantaṁ saraṇaṁ gacchāhi yamahaṁ saraṇaṁ gato”ti.
You should go for refuge to that same Blessed One to whom I have gone for refuge.”
กหํ ปน โภ อุเทน เอตรหิ โส ภวํ โคตโม
วิหรติ อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติ ฯ✎ ร่าง
“Kahaṁ pana, bho udena, etarahi so bhavaṁ gotamo viharati arahaṁ sammāsambuddho”ti?
“But worthy Udena, where is the Blessed One at present, the perfected one, the fully awakened Buddha?”
ปรินิพฺพุโต โข พฺราหฺมณ
เอตรหิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธติ ฯ✎ ร่าง
“Parinibbuto kho, brāhmaṇa, etarahi so bhagavā arahaṁ sammāsambuddho”ti.
“Brahmin, the Buddha has already become fully quenched.”
สเจ หิ มยํ โภ อุเทน สุเณยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ
ทสสุ ๓- โยชเนสุ ทสปิ มยํ โยชนานิ คจฺเฉยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ
ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ✎ ร่าง
“Sacepi mayaṁ, bho udena, suṇeyyāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dasasu yojanesu, dasapi mayaṁ yojanāni gaccheyyāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.
“Worthy Udena, if I heard that the Buddha was within ten leagues, or twenty, or even up to a hundred leagues away, I’d go a hundred leagues to see him.
อ้างอิงPTS 2.163 · สยามรัฐ 13.589 · พุทธชยันตี 11.644
สเจ หิ ๔- มยํ โภ อุเทน สุเณยฺยาม
ตํ ภวนฺตํ โคตมํ วีสติยา โยชเนสุ✎ ร่าง
Sacepi mayaṁ, bho udena, suṇeyyāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ vīsatiyā yojanesu …
ตึสติยา โยชเนสุ✎ ร่าง
tiṁsāya yojanesu …
จตฺตาฬีสาย
โยชเนสุ✎ ร่าง
cattārīsāya yojanesu …
ปญฺญาสาย โยชเนสุ ปญฺญาสํปิ มยํ โยชนานิ
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. ทกฺขินฺตีติ ฯ ๒ ยุ. คจฺฉ ฯ ๓ ยุ. ทสสุปิ ฯ ๔ ยุ. หิสทฺโท นตฺถิ ฯ
คจฺเฉยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ✎ ร่าง
paññāsāya yojanesu, paññāsampi mayaṁ yojanāni gaccheyyāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.
โยชนสเตปิ มยํ โภ อุเทน สุเณยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ โยชนสตํปิ
มยํ คจฺเฉยฺยาม ตํ ภวนฺตํ โคตมํ ทสฺสนาย อรหนฺตํ สมฺมาสมฺพุทฺธํ✎ ร่าง
Yojanasate cepi mayaṁ, bho udena, suṇeyyāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ, yojanasatampi mayaṁ gaccheyyāma taṁ bhavantaṁ gotamaṁ dassanāya arahantaṁ sammāsambuddhaṁ.
ยโต จ โข โภ อุเทน ปรินิพฺพุโต โส ภวํ โคตโม ปรินิพฺพุตํปิ มยํ
ตํ ภวนฺตํ โคตมํ สรณํ คจฺฉาม ธมฺมญฺจ ภิกฺขุสงฺฆญฺจ✎ ร่าง
Yato ca kho, bho udena, parinibbuto so bhavaṁ gotamo, parinibbutampi mayaṁ taṁ bhavantaṁ gotamaṁ saraṇaṁ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca.
But since the Buddha has become fully quenched, I go for refuge to that fully quenched Buddha, to the teaching, and to the Saṅgha.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 13.382
อุปาสกํ
มํ ภวํ อุเทโน ธาเรตุ อชฺชตคฺเค ปาณุเปตํ สรณงฺคตํ✎ ร่าง
Upāsakaṁ maṁ bhavaṁ udeno dhāretu ajjatagge pāṇupetaṁ saraṇaṁ gataṁ.
From this day forth, may the worthy Udena remember me as a lay follower who has gone for refuge for life.
อตฺถิ จ เม
โภ อุเทน องฺคราชา เทวสิกํ นิจฺจภิกฺขํ ททาติ ตโต อหํ โภโต
อุเทนสฺส เอกํ นิจฺจภิกฺขํ ททามีติ ฯ✎ ร่าง
Atthi ca me, bho udena, aṅgarājā devasikaṁ niccabhikkhaṁ dadāti, tato ahaṁ bhoto udenassa ekaṁ niccabhikkhaṁ dadāmī”ti.
Worthy Udena, the king of Aṅga gives me a regular daily allowance. I will give you one portion of that.”