เนื้อความทั้งข้อ
[๗๐๖] ครั้นนั่งเรียบร้อยแล้ว วาเสฏฐมาณพได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคด้วยคาถา
ทั้งหลายว่า
ข้าพระองค์ทั้งสองเป็นผู้ทรงไตรเพท อันอาจารย์อนุญาตแล้ว
และปฏิญาณได้เองว่า เป็นผู้ได้ศึกษาแล้ว ข้าพระองค์เป็นศิษย์
ท่านโปกขรสาติพราหมณ์ มาณพผู้นี้ เป็นศิษย์ท่านตารุกขพราหมณ์
ข้าพระองค์ทั้งสองเป็นผู้รู้จบในบทที่พราหมณ์ผู้ทรงไตรเพทบอก
แล้ว ข้าพระองค์ทั้งสองเป็นผู้มีข้อพยากรณ์แม่นยำตามบท
เช่นเดียวกับอาจารย์ในสถานกล่าวมนต์ ข้าแต่พระโคดม
ข้าพระองค์ทั้งสองมีการโต้เถียงกันในการกล่าวถึงชาติ คือ
ภารทวาชมาณพกล่าวว่า บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์เพราะชาติ
ส่วนข้าพระองค์กล่าวว่า บุคคลชื่อว่าเป็นพราหมณ์เพราะกรรม
พระองค์ผู้มีจักษุขอจงทรงทราบอย่างนี้ ข้าพระองค์ทั้งสองนั้น
ไม่อาจจะให้กันและกันยินยอมได้ จึงได้มาเฝ้าเพื่อถามพระผู้มี-
พระภาคสัมพุทธเจ้า ผู้ปรากฏด้วยอาการนี้ ชนทั้งหลาย
เมื่อจะเข้าไปประนมมือถวายบังคม ก็จักถวายพระโคดมได้ทั่ว
โลกเหมือนพระจันทร์เต็มดวงฉะนั้น ข้าพระองค์ขอทูลถาม
พระโคดมผู้เป็นดวงจักษุ อุบัติขึ้นในโลกว่า บุคคลชื่อว่าเป็น
พราหมณ์เพราะชาติ หรือว่าเป็นเพราะกรรม ขอจงตรัสบอกแก่
ข้าพระองค์ทั้งสองผู้ไม่ทราบ ตามที่จะทราบบุคคลผู้เป็นพราหมณ์
นั้นเถิด?
เอกมนฺตํ นิสินฺโน โข วาเสฏฺโฐ มาณโว ภควนฺตํ
คาถาหิ อชฺฌภาสิ✎ ร่าง
Ekamantaṁ nisinno kho vāseṭṭho māṇavo bhagavantaṁ gāthāhi ajjhabhāsi:
and Vāseṭṭha addressed the Buddha in verse:
อนุญฺญาตปฏิญฺญาตา✎ ร่าง
“Anuññātapaṭiññātā,
“We’re both authorized masters
อ้างอิงพุทธชยันตี 11.702
เตวิชฺชา มยมสฺมุโภ✎ ร่าง
tevijjā mayamasmubho;
of the three Vedas.
อหํ โปกฺขรสาติสฺส✎ ร่าง
Ahaṁ pokkharasātissa,
I’m a student of Pokkharasāti,
ตารุกฺขสฺสายมาณโว✎ ร่าง
tārukkhassāyaṁ māṇavo.
and he of Tārukkha.
เตวิชฺชานํ ยทกฺขาตํ✎ ร่าง
Tevijjānaṁ yadakkhātaṁ,
We’re fully qualified
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 13.414
ตตฺร เกวลิโนสฺมเส✎ ร่าง
tatra kevalinosmase;
in all the Vedic experts teach.
ปทกสฺมา โน พฺยากรณา✎ ร่าง
Padakasmā veyyākaraṇā,
As philologists and grammarians,
ชปฺเป อาจริยสาทิสา✎ ร่าง
jappe ācariyasādisā;
we match our tutors in recitation.
เตสนฺโน ชาติวาทสฺมึ✎ ร่าง
Tesaṁ no jātivādasmiṁ,
We have a dispute
วิวาโท อตฺถิ โคตม✎ ร่าง
vivādo atthi gotama.
regarding genealogy.
ชาติยา พฺราหฺมโณ โหติ✎ ร่าง
Jātiyā brāhmaṇo hoti,
For Bhāradvāja says that
ภารทฺวาโช อิติ ภาสติ✎ ร่าง
bhāradvājo iti bhāsati;
one is a brahmin due to birth,
อหญฺจ กมฺมุนา พฺรูมิ✎ ร่าง
Ahañca kammunā brūmi,
but I declare it’s because of one’s deeds.
เอวํ ชานาหิ จกฺขุม✎ ร่าง
evaṁ jānāhi cakkhuma.
Oh Clear-eyed One, know this as our debate.
เตน สกฺโกม ญาเปตุํ✎ ร่าง
Te na sakkoma ñāpetuṁ,
Since neither of us was able
อ้างอิงสยามรัฐ 13.643
อญฺญมญฺญํ มยํ อุโภ✎ ร่าง
aññamaññaṁ mayaṁ ubho;
to convince the other,
ภควนฺตํ ปุฏฺฐุํ อาคมฺม✎ ร่าง
Bhavantaṁ puṭṭhumāgamā,
we’ve come to ask you, sir,
สมฺพุทฺธํ อิติ วิสฺสุตํ✎ ร่าง
sambuddhaṁ iti vissutaṁ.
renowned as the awakened one.
จนฺทํ ยถา ขยาตีตํ✎ ร่าง
Candaṁ yathā khayātītaṁ,
As people honor with cupped palms
เปจฺจ ปญฺชาลิกา ๓- ชนา✎ ร่าง
pecca pañjalikā janā;
the moon on the cusp of waxing,
วนฺทมานา นมสฺสนฺติ เอวํ✎ ร่าง
Vandamānā namassanti,
bowing, they revere
โลกสฺมิ โคตมํ✎ ร่าง
lokasmiṁ gotamaṁ.
Gotama in the world.
จกฺขุํ โลเก สมุปฺปนฺนํ✎ ร่าง
Cakkhuṁ loke samuppannaṁ,
We ask this of Gotama,
มยํ ปุจฺฉาม โคตมํ✎ ร่าง
mayaṁ pucchāma gotamaṁ;
the Eye arisen in the world:
ชาติยา พฺราหฺมโณ โหติ✎ ร่าง
Jātiyā brāhmaṇo hoti,
is one a brahmin due to birth,
อุทาหุ ภวติ กมฺมุนา✎ ร่าง
udāhu bhavati kammunā;
or else because of deeds?
อชานตํ โน จ ๔- พฺรูหิ✎ ร่าง
Ajānataṁ no pabrūhi,
We don’t know, please tell us,
ยถา ชาเนมุ พฺราหฺมณํ ฯ✎ ร่าง
yathā jānemu brāhmaṇan”ti.
so we can recognize a brahmin.”