ภูตปุพฺพํ ภนฺเต อญฺญตรสฺส พฺราหฺมณสฺส ชิณฺณสฺส
วุฑฺฒสฺส มหลฺลกสฺส ทหรา ๖- มาณวิกา ปชาปตี อโหสิ คพฺภินี
อุปวิชญฺญา ฯ✎ ร่าง
Bhūtapubbaṁ, bhante, aññatarassa brāhmaṇassa jiṇṇassa vuḍḍhassa mahallakassa daharā māṇavikā pajāpatī ahosi gabbhinī upavijaññā.
Once upon a time there was an old brahmin, elderly and senior. His wife was a young brahmin lady who was pregnant and about to give birth.
อ้างอิงสยามรัฐ 13.75
อถ โข ภนฺเต สา มาณวิกา ตํ พฺราหฺมณํ
เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho, bhante, sā māṇavikā taṁ brāhmaṇaṁ etadavoca,
Then she said to the brahmin,
คจฺฉ ตฺวํ พฺราหฺมณ อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ กีณิตฺวา
อาเนหิ โย เม กุมารกสฺส กีฬาปนโก ภวิสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
‘gaccha tvaṁ, brāhmaṇa, āpaṇā makkaṭacchāpakaṁ kiṇitvā ānehi, yo me kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti.
‘Go, brahmin, buy a baby monkey from the market and bring it back so it can be a playmate for my child.’
เอวํ วุตฺเต
ภนฺเต ๗- โส พฺราหฺมโณ ตํ มาณวิกํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Evaṁ vutte, so brāhmaṇo taṁ māṇavikaṁ etadavoca:
When she said this, the brahmin said to her,
อาคเมหิ ตาว
โภติ ยาว วิชายสิ✎ ร่าง
‘āgamehi tāva, bhoti, yāva vijāyati.
‘Wait, my dear, until you give birth.
สเจ ตฺวํ โภติ กุมารกํ วิชายิสฺสสิ ตสฺสา
เต อหํ อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ กีณิตฺวา อานิสฺสามิ โย เต
กุมารกสฺส กีฬาปนโก ภวิสฺสติ✎ ร่าง
Sace tvaṁ, bhoti, kumārakaṁ vijāyissasi, tassā te ahaṁ āpaṇā makkaṭacchāpakaṁ kiṇitvā ānessāmi, yo te kumārakassa kīḷāpanako bhavissati.
If your child is a boy, I’ll buy you a male monkey,
สเจ ปน ตฺวํ โภติ กุมาริกํ
วิชายิสฺสสิ ตสฺสา เต อหํ อาปณา มกฺกฏจฺฉาปิกํ กีณิตฺวา
อานิสฺสามิ ยา เต กุมาริกาย กีฬาปนิกา ภวิสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
Sace pana tvaṁ, bhoti, kumārikaṁ vijāyissasi, tassā te ahaṁ āpaṇā makkaṭacchāpikaṁ kiṇitvā ānessāmi, yā te kumārikāya kīḷāpanikā bhavissatī’ti.
but if it’s a girl, I’ll buy a female monkey.’
ทุ✎ ร่าง
Dutiyampi kho, bhante, sā māṇavikā …pe…
For a second time,
ติยมฺปิ
โข ภนฺเต สา มาณวิกา ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ✎ ร่าง
tatiyampi kho, bhante, sā māṇavikā taṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
and a third time she said to the brahmin,
คจฺฉ ตฺวํ
พฺราหฺมณ อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ กีณิตฺวา อาเนหิ โย เม
กุมารกสฺส กีฬาปนโก ภวิสฺสตีติ ฯ ทุติยมฺปิ โข ภนฺเต โส
@เชิงอรรถ: ๑ ม. สเทวโกปิ เจ ฯ ๒ ม. อาวฏฺเฏยฺยุํ ฯ ๓ ม. ปิสฺสาติ นตฺถิ ฯ@๔ ยุ. อิติสทฺโท นตฺถิ ฯ ๕ ยุ. อาชานนฺติ ฯ ๖ ม. ทหริมาณวิกา ฯ@๗ ม. ภนฺเตติ อาลปนปทํ นตฺถิ ฯ
พฺราหฺมโณ ตํ มาณวิกํ เอตทโวจ อาคเมหิ ตาว โภติ ยาว
วิชายสิ สเจ ตฺวํ โภติ กุมารกํ วิชายิสฺสสิ ตสฺสา เต อหํ
อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ กีณิตฺวา อานิสฺสามิ โย เต กุมารกสฺส
กีฬาปนโก ภวิสฺสติ สเจ ปน ตฺวํ โภติ กุมาริกํ วิชายิสฺสสิ
ตสฺสา เต อหํ อาปณา มกฺกฏจฺฉาปิกํ กีณิตฺวา อานิสฺสามิ ยา
เต กุมาริกาย กีฬาปนิกา ภวิสฺสตีติ ฯ
{๘๑.๑} ตติยมฺปิ โข ภนฺเต สา มาณวิกา ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ
คจฺฉ ตฺวํ พฺราหฺมณ อาปณา มกฺกฏจฺฉาปทํ กีณิตฺวา อาเนหิ โย
เม กุมารกสฺส กีฬาปนโก ภวิสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
‘gaccha tvaṁ, brāhmaṇa, āpaṇā makkaṭacchāpakaṁ kiṇitvā ānehi, yo me kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti.
‘Go, brahmin, buy a baby monkey from the market and bring it back so it can be a playmate for my child.’
อถ โข ภนฺเต โส พฺราหฺมโณ
ตสฺสา มาณวิกาย สารตฺโต ปฏิพทฺธจิตฺโต อาปณา มกฺกฏจฺฉาปกํ
กีณิตฺวา อาเนตฺวา ตํ มาณวิกํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho, bhante, so brāhmaṇo tassā māṇavikāya sāratto paṭibaddhacitto āpaṇā makkaṭacchāpakaṁ kiṇitvā ānetvā taṁ māṇavikaṁ etadavoca:
Then that brahmin, because of his love for the brahmin lady, bought a male baby monkey at the market, brought it to her, and said,
อ้างอิงPTS 1.385
อยํ เต โภติ มยา ๑- อาปณา
มกฺกฏจฺฉาปโก กีณิตฺวา อานีโต โย เต กุมารกสฺส กีฬาปนโก
ภวิสฺสตีติ ฯ✎ ร่าง
‘ayaṁ te, bhoti, āpaṇā makkaṭacchāpako kiṇitvā ānīto, yo te kumārakassa kīḷāpanako bhavissatī’ti.
‘I’ve bought this male baby monkey for you so it can be a playmate for your child.’
เอวํ วุตฺเต ภนฺเต สา มาณวิกา ตํ พฺราหฺมณํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Evaṁ vutte, bhante, sā māṇavikā taṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
When he said this, she said to him,
คจฺฉ ตฺวํ พฺราหฺมณ อิมํ มกฺกฏจฺฉาปกํ อาทาย เยน รตฺตปาณี
รชกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ ๒- อุปสงฺกมิตฺวา รตฺตปาณึ รชกปุตฺตํ เอวํ
วเทหิ✎ ร่าง
‘gaccha tvaṁ, brāhmaṇa, imaṁ makkaṭacchāpakaṁ ādāya yena rattapāṇi rajakaputto tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā rattapāṇiṁ rajakaputtaṁ evaṁ vadehi—
‘Go, brahmin, take this monkey to Rattapāṇi the dyer and say,
อิจฺฉามหํ สมฺม รตฺตปาณิ อิมํ มกฺกฏจฺฉาปกํ ปีตาวเลปนํ
นาม รงฺคชาตํ รชิตํ ๓- อาโกฏฺฏิตปจฺจาโกฏฺฏิตํ อุภโตภาควิมฏฺฐนฺติ ฯ✎ ร่าง
icchāmahaṁ, samma rattapāṇi, imaṁ makkaṭacchāpakaṁ pītāvalepanaṁ nāma raṅgajātaṁ rajitaṁ ākoṭitapaccākoṭitaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhan’ti.
“Worthy Rattapāṇi, I wish to have this monkey dyed the color of yellow greasepaint, pounded and re-pounded, and pressed on both sides.”’
อถ โข ภนฺเต โส พฺราหฺมโณ ตสฺสา มาณวิกาย
สารตฺโต ปฏิพทฺธจิตฺโต ๔- มกฺกฏจฺฉาปกํ อาทาย เยน
@เชิงอรรถ: ๑ ม. ยุ. อยํ ปาโฐ นตฺถิ ฯ ๒ ยุ. เตนุปสงฺกม ฯ ๓ สี. ยุ. รญฺชิตํ ฯ@๔ ยุ. ตนฺติ ทิสฺสติ ฯ
รตฺตปาณี รชกปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา รตฺตปาณึ รชกปุตฺตํ
เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho, bhante, so brāhmaṇo tassā māṇavikāya sāratto paṭibaddhacitto taṁ makkaṭacchāpakaṁ ādāya yena rattapāṇi rajakaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rattapāṇiṁ rajakaputtaṁ etadavoca:
Then that brahmin, because of his love for the brahmin lady, took the monkey to Rattapāṇi the dyer and said,
อ้างอิงสยามรัฐ 13.76 · ฉัฏฐสังคายนา 13.54
อิจฺฉามหํ สมฺม รตฺตปาณิ อิมํ มกฺกฏจฺฉาปกํ
ปีตาวเลปนํ นาม รงฺคชาตํ รชิตํ อาโกฏฺฏิตปจฺจาโกฏฺฏิตํ
อุภโตภาควิมฏฺฐนฺติ ฯ✎ ร่าง
‘icchāmahaṁ, samma rattapāṇi, imaṁ makkaṭacchāpakaṁ pītāvalepanaṁ nāma raṅgajātaṁ rajitaṁ ākoṭitapaccākoṭitaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhan’ti.
‘Worthy Rattapāṇi, I wish to have this monkey dyed the color of yellow greasepaint, pounded and re-pounded, and pressed on both sides.’
เอวํ วุตฺเต ภนฺเต รตฺตปาณี รชกปุตฺโต ตํ พฺราหฺมณํ
เอตทโวจ✎ ร่าง
Evaṁ vutte, bhante, rattapāṇi rajakaputto taṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
When he said this, Rattapāṇi said to him,
อยํ โข เต ภนฺเต มกฺกฏจฺฉาปโก รงฺคกฺขโม หิ โข โน
อาโกฏฺฏนกฺขโม โน วิมชฺชนกฺขโมติ ฯ✎ ร่าง
‘ayaṁ kho te, bhante, makkaṭacchāpako raṅgakkhamo hi kho, no ākoṭanakkhamo, no vimajjanakkhamo’ti.
‘Sir, this monkey can endure a dying, but not a pounding or a pressing.’
เอวเมว โข ภนฺเต พาลานํ
นิคนฺถานํ วาโท รงฺคกฺขโม หิ โข พาลานํ โน ปณฺฑิตานํ โน
อนุโยคกฺขโม โน วิมชฺชนกฺขโม ฯ✎ ร่าง
Evameva kho, bhante, bālānaṁ nigaṇṭhānaṁ vādo raṅgakkhamo hi kho bālānaṁ no paṇḍitānaṁ, no anuyogakkhamo, no vimajjanakkhamo.
In the same way, the doctrine of the foolish Jains looks fine initially—for fools, not for the astute—but can’t endure being scrutinized or pressed.
อถ โข ภนฺเต โส พฺราหฺมโณ
อปเรน สมเยน นวํ ทุสฺสยุคํ อาทาย เยน รตฺตปาณี รชกปุตฺโต
เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา รตฺตปาณึ รชกปุตฺตํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Atha kho, bhante, so brāhmaṇo aparena samayena navaṁ dussayugaṁ ādāya yena rattapāṇi rajakaputto tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā rattapāṇiṁ rajakaputtaṁ etadavoca:
Then some time later that brahmin took a new pair of garments to Rattapāṇi the dyer and said,
อิจฺฉามหํ สมฺม รตฺตปาณิ อิมํ นวํ ทุสฺสยุคํ ปีตาวเลปนํ นาม
รงฺคชาตํ รชิตํ อาโกฏฺฏิตปจฺจาโกฏฺฏิตํ อุภโตภาควิมฏฺฐนฺติ ฯ✎ ร่าง
‘icchāmahaṁ, samma rattapāṇi, imaṁ navaṁ dussayugaṁ pītāvalepanaṁ nāma raṅgajātaṁ rajitaṁ ākoṭitapaccākoṭitaṁ ubhatobhāgavimaṭṭhan’ti.
‘Worthy Rattapāṇi, I wish to have this new pair of garments dyed the color of yellow greasepaint, pounded and re-pounded, and pressed on both sides.’
เอวํ วุตฺเต ภนฺเต รตฺตปาณี รชกปุตฺโต ๑- พฺราหฺมณํ
เอตทโวจ✎ ร่าง
Evaṁ vutte, bhante, rattapāṇi rajakaputto taṁ brāhmaṇaṁ etadavoca:
When he said this, Rattapāṇi said to him,
อิทํ โข เต ภนฺเต นวํ ทุสฺสยุคํ รงฺคกฺขมญฺเจว
อาโกฏฺฏนกฺขมญฺจ วิมชฺชนกฺขมญฺจาติ ฯ✎ ร่าง
‘idaṁ kho te, bhante, navaṁ dussayugaṁ raṅgakkhamañceva ākoṭanakkhamañca vimajjanakkhamañcā’ti.
‘Sir, this pair of garments can endure a dying, a pounding, and a pressing.’
เอวเมว โข ภนฺเต
ตสฺส ภควโต วาโท อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส รงฺคกฺขโม เจว
ปณฺฑิตานํ โน พาลานํ อนุโยคกฺขโม จ วิมชฺชนกฺขโม จาติ ฯ✎ ร่าง
Evameva kho, bhante, tassa bhagavato vādo arahato sammāsambuddhassa raṅgakkhamo ceva paṇḍitānaṁ no bālānaṁ, anuyogakkhamo ca vimajjanakkhamo cā”ti.
In the same way, the doctrine of the Buddha looks fine initially—for the astute, not for fools—and it can endure being scrutinized and pressed.”
สราชิกา โข ตํ คหปติ ปริสา เอวํ ชานาติ✎ ร่าง
“Sarājikā kho, gahapati, parisā evaṁ jānāti:
“Householder, the king and his retinue know you as
อ้างอิงPTS 1.386 · สยามรัฐ 13.77 · พุทธชยันตี 11.80
อุปาลิ คหปติ
นิคนฺถสฺส นาฏปุตฺตสฺส สาวโกติ✎ ร่าง
‘upāli gahapati nigaṇṭhassa nāṭaputtassa sāvako’ti.
a disciple of the Jain Ñātika.
กสฺส ตํ คหปติ สาวกํ ธาเรมาติ ฯ✎ ร่าง
Kassa taṁ, gahapati, sāvakaṁ dhāremā”ti?
Whose disciple should we remember you as?”