เอกมนฺตํ นิสินฺนํ โข อภยํ ราชกุมารํ นิคนฺโถ นาฏปุตฺโต
เอตทโวจ เอหิ ตฺวํ ราชกุมาร สมณสฺส โคตมสฺส วาทํ อาโรเปหิ✎ ร่าง
“ehi tvaṁ, rājakumāra, samaṇassa gotamassa vādaṁ āropehi.
“Come, prince, refute the ascetic Gotama’s doctrine.
เอวํ เต กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคจฺฉิสฺสติ✎ ร่าง
Evaṁ te kalyāṇo kittisaddo abbhuggacchissati:
Then you will get a good reputation:
อภเยน
ราชกุมาเรน สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ มหิทฺธิกสฺส เอวํ
มหานุภาวสฺส วาโท อาโรปิโตติ ฯ✎ ร่าง
‘abhayena rājakumārena samaṇassa gotamassa evaṁ mahiddhikassa evaṁ mahānubhāvassa vādo āropito’”ti.
‘Prince Abhaya refuted the doctrine of the ascetic Gotama, so mighty and powerful!’”
ยถากถํ ปนาหํ ภนฺเต สมณสฺส โคตมสฺส เอวํ
มหิทฺธิกสฺส เอวํ มหานุภาวสฺส วาทํ อาโรเปสฺสามีติ ฯ✎ ร่าง
“Yathā kathaṁ panāhaṁ, bhante, samaṇassa gotamassa evaṁ mahiddhikassa evaṁ mahānubhāvassa vādaṁ āropessāmī”ti?
“But sir, how am I to do this?”
เอหิ
ตฺวํ ราชกุมาร เยน สมโณ โคตโม เตนุปสงฺกม อุปสงฺกมิตฺวา
สมณํ โคตมํ เอวํ วเทหิ✎ ร่าง
“Ehi tvaṁ, rājakumāra, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṁ gotamaṁ evaṁ vadehi:
“Here, prince, go to the ascetic Gotama and say to him:
ภาเสยฺย นุ โข ภนฺเต ตถาคโต ตํ วาจํ
ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปาติ✎ ร่าง
‘bhāseyya nu kho, bhante, tathāgato taṁ vācaṁ yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā’ti?
‘Sir, may the Realized One utter speech that is disliked by others?’
สเจ ปน ๒- เต
สมโณ โคตโม เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากโรติ✎ ร่าง
Sace te samaṇo gotamo evaṁ puṭṭho evaṁ byākaroti:
When he’s asked this, if he answers:
ภาเสยฺย ราชกุมาร
ตถาคโต ตํ วาจํ ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปาติ ตเมนํ
ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ✎ ร่าง
‘bhāseyya, rājakumāra, tathāgato taṁ vācaṁ yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā’ti, tamenaṁ tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:
‘He may, prince,’ say this to him,
อถ กิญฺจรหิ เต ภนฺเต ปุถุชฺชเนน นานากรณํ✎ ร่าง
‘atha kiñcarahi te, bhante, puthujjanena nānākaraṇaṁ?
‘So what then, sir, is the difference between you and an ordinary person?
ปุถุชฺชโนปิ หิ ตํ วาจํ ภาเสยฺย ยา สา วาจา ปเรสํ อปฺปิยา อมนาปาติ✎ ร่าง
Puthujjanopi hi taṁ vācaṁ bhāseyya yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā’ti.
For even an ordinary person may utter speech that is disliked by others.’
สเจ ปน เต สมโณ โคตโม เอวํ ปุฏฺโฐ เอวํ พฺยากโรติ✎ ร่าง
Sace pana te samaṇo gotamo evaṁ puṭṭho evaṁ byākaroti:
But if he answers,
น ราชกุมาร ตถาคโต ตํ วาจํ ภาเสยฺย ยา สา วาจา ปเรสํ
อปฺปิยา อมนาปาติ ตเมนํ ตฺวํ เอวํ วเทยฺยาสิ✎ ร่าง
‘na, rājakumāra, tathāgato taṁ vācaṁ bhāseyya yā sā vācā paresaṁ appiyā amanāpā’ti, tamenaṁ tvaṁ evaṁ vadeyyāsi:
‘He may not, prince,’ say this to him:
อถ กิญฺจรหิ
เต ภนฺเต เทวทตฺโต พฺยากโต✎ ร่าง
‘atha kiñcarahi te, bhante, devadatto byākato:
‘So why then, sir, did you declare of Devadatta:
อาปายิโก เทวทตฺโต เนรยิโก
เทวทตฺโต กปฺปฏฺโฐ เทวทตฺโต อเตกิจฺโฉ เทวทตฺโตติ✎ ร่าง
“āpāyiko devadatto, nerayiko devadatto, kappaṭṭho devadatto, atekiccho devadatto”ti?
“Devadatta is going to a place of loss, to hell, there to remain for an eon, irredeemable”?
ตาย
จ ปน เต วาจาย เทวทตฺโต กุปิโต อโหสิ อนตฺตมโนติ ฯ✎ ร่าง
Tāya ca pana te vācāya devadatto kupito ahosi anattamano’ti.
Devadatta was angry and upset with what you said.’
อิมํ โข เต ราชกุมาร สมโณ โคตโม อุภโตโกฏิกํ ปญฺหํ
ปุฏฺโฐ สมาโน เนว สกฺขิติ ๑- อุคฺคิลิตุํ เนว สกฺขิติ โอคฺคิลิตุํ✎ ร่าง
Imaṁ kho te, rājakumāra, samaṇo gotamo ubhatokoṭikaṁ pañhaṁ puṭṭho samāno neva sakkhiti uggilituṁ na sakkhiti ogilituṁ.
When you put this dilemma to him, the Buddha won’t be able to either spit it out or swallow it down.
เสยฺยถาปิ นาม ปุริสสฺส อยสิงฺฆาฏกํ ๒- กณฺเฐ วิลคฺคํ โส เนว
สกฺกุเณยฺย อุคฺคิลิตุํ เนว ๓- สกฺกุเณยฺย โอคฺคิลิตุํ✎ ร่าง
Seyyathāpi nāma purisassa ayosiṅghāṭakaṁ kaṇṭhe vilaggaṁ, so neva sakkuṇeyya uggilituṁ na sakkuṇeyya ogilituṁ;
He’ll be like a man with an iron cross stuck in his throat, unable to either spit it out or swallow it down.”
เอวเมว โข
เต ราชกุมาร สมโณ โคตโม อิมํ อุภโตโกฏิกํ ปญฺหํ ปุฏฺโฐ
สมาโน เนว สกฺขิติ อุคฺคิลิตุํ เนว สกฺขิติ โอคฺคิลิตุนฺติ ฯ✎ ร่าง
evameva kho te, rājakumāra, samaṇo gotamo imaṁ ubhatokoṭikaṁ pañhaṁ puṭṭho samāno neva sakkhiti uggilituṁ na sakkhiti ogilitun”ti.
เอวํ ภนฺเตติ โข อภโย ราชกุมาโร นิคนฺถสฺส นาฏปุตฺตสฺส
ปฏิสฺสุตฺวา อุฏฺฐายาสนา นิคนฺถํ นาฏปุตฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ
กตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา
เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ✎ ร่าง
“Evaṁ, bhante”ti kho abhayo rājakumāro nigaṇṭhassa nāṭaputtassa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā nigaṇṭhaṁ nāṭaputtaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā yena bhagavā tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā bhagavantaṁ abhivādetvā ekamantaṁ nisīdi.
“Yes, sir,” replied Abhaya. He rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Jain Ñātika, keeping him on his right. Then he went to the Buddha, bowed, and sat down to one side.
เอกมนฺตํ นิสินฺนสฺส โข อภยสฺส ราชกุมารสฺส
สุริยํ โอโลเกตฺวา เอตทโหสิ✎ ร่าง
Ekamantaṁ nisinnassa kho abhayassa rājakumārassa sūriyaṁ ulloketvā etadahosi:
Then he looked up at the sun and thought,
อ้างอิงสยามรัฐ 13.89 · ฉัฏฐสังคายนา 13.63 · พุทธชยันตี 11.94
อกาโล โข อชฺช ภควโต วาทํ
อาโรเปตุํ✎ ร่าง
“akālo kho ajja bhagavato vādaṁ āropetuṁ.
“It’s too late to refute the Buddha’s doctrine today.
เสฺวทานาหํ สเก นิเวสเน ภควโต วาทํ อาโรเปสฺสามีติ ฯ
ภควนฺตํ เอตทโวจ✎ ร่าง
Sve dānāhaṁ sake nivesane bhagavato vādaṁ āropessāmī”ti bhagavantaṁ etadavoca:
I shall refute his doctrine in my own home tomorrow.” He said to the Buddha,
อธิวาเสตุ เม ภนฺเต ภควา สฺวาตนาย
อตฺตจตุตฺโถ ภตฺตนฺติ ฯ✎ ร่าง
“adhivāsetu me, bhante, bhagavā svātanāya attacatuttho bhattan”ti.
“Sir, would the Buddha, together with three other monks, please accept tomorrow’s meal from me?”
อธิวาเสสิ ภควา ตุณฺหีภาเวน ฯ✎ ร่าง
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
The Buddha consented with silence.
อถ โข อภโย ราชกุมาโร ภควโต อธิวาสนํ วิทิตฺวา อุฏฺฐายาสนา
ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ปทกฺขิณํ กตฺวา ปกฺกามิ ๑- ฯ✎ ร่าง
Atha kho abhayo rājakumāro bhagavato adhivāsanaṁ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṁ abhivādetvā padakkhiṇaṁ katvā pakkāmi.
Then, knowing that the Buddha had consented, Abhaya rose from his seat, bowed, and respectfully circled the Buddha, keeping him on his right, before leaving.
อถ โข ภควา
ตสฺสา รตฺติยา อจฺจเยน ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา ปตฺตจีวรมาทาย
เยน อภยสฺส ราชกุมารสฺส นิเวสนํ เตนุปสงฺกมิ อุปสงฺกมิตฺวา
ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho bhagavā tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṁ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena abhayassa rājakumārassa nivesanaṁ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi.
Then when the night had passed, the Buddha robed up in the morning and, taking his bowl and robe, went to Abhaya’s home, and sat down on the seat spread out.
อถ โข อภโย ราชกุมาโร ภควนฺตํ
ปณีเตน ขาทนีเยน โภชนีเยน สหตฺถา สนฺตปฺเปสิ สมฺปวาเรสิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi.
Then Abhaya served and satisfied the Buddha with his own hands with delicious fresh and cooked foods.
อถ โข อภโย ราชกุมาโร ภควนฺตํ ภุตฺตาวึ โอนีตปตฺตปาณึ
อญฺญตรํ นีจํ อาสนํ คเหตฺวา เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ✎ ร่าง
Atha kho abhayo rājakumāro bhagavantaṁ bhuttāviṁ onītapattapāṇiṁ aññataraṁ nīcaṁ āsanaṁ gahetvā ekamantaṁ nisīdi.
When the Buddha had eaten and washed his hand and bowl, Abhaya took a low seat, sat to one side,