ปุน จปรํ ภิกฺขเว อิธ ตถาคโต โลเก อุปฺปชฺชติ อรหํ
สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโร
ปุริสทมฺมสารถิ สตฺถา เทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา✎ ร่าง
Puna caparaṁ, bhikkhave, idha tathāgato loke uppajjati arahaṁ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṁ buddho bhagavā.
Furthermore, a Realized One arises in the world, perfected, a fully awakened Buddha, accomplished in knowledge and conduct, holy, knower of the world, supreme guide for those fit for training, teacher of gods and humans, awakened, blessed.
อ้างอิงสยามรัฐ 14.18 · ฉัฏฐสังคายนา 14.12
โส อิมํ โลกํ
สเทวกํ สมารกํ สพฺรหฺมกํ สสฺสมณพฺราหฺมณึ ปชํ สเทวมนุสฺสํ
สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทติ✎ ร่าง
So imaṁ lokaṁ sadevakaṁ samārakaṁ sabrahmakaṁ sassamaṇabrāhmaṇiṁ pajaṁ sadevamanussaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedeti.
He has realized with his own insight this world—with its gods, Māras, and divinities, this population with its ascetics and brahmins, gods and humans—and he makes it known to others.
โส ธมฺมํ เทเสติ อาทิกลฺยาณํ
มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ สาตฺถํ สพฺยญฺชนํ เกวลปริปุณฺณํ
ปริสุทฺธํ พฺรหฺมจริยํ ปกาเสติ ฯ✎ ร่าง
So dhammaṁ deseti ādikalyāṇaṁ majjhekalyāṇaṁ pariyosānakalyāṇaṁ sātthaṁ sabyañjanaṁ, kevalaparipuṇṇaṁ parisuddhaṁ brahmacariyaṁ pakāseti.
He proclaims a teaching that’s good in the beginning, good in the middle, and good in the end, meaningful and well-phrased. And he reveals a spiritual practice that’s entirely full and pure.
ตํ ธมฺมํ สุณาติ คหปติ วา
คหปติปุตฺโต วา อญฺญตรสฺมึ วา กุเล ปจฺฉา ชาโต✎ ร่าง
Taṁ dhammaṁ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṁ vā kule paccājāto.
A householder hears that teaching, or a householder’s child, or someone reborn in a good family.
โส ตํ
ธมฺมํ สุตฺวา ตถาคเต สทฺธํ ปฏิลภติ✎ ร่าง
So taṁ dhammaṁ sutvā tathāgate saddhaṁ paṭilabhati.
They gain faith in the Realized One,
โส เตน สทฺธาปฏิลาเภน
สมนฺนาคโต อิติ ปฏิสญฺจิกฺขติ✎ ร่าง
So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati:
and reflect:
สมฺพาโธ ฆราวาโส รชาปโถ
อพฺโภกาโส ปพฺพชฺชา✎ ร่าง
‘sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā.
‘Life at home is cramped and dirty, life gone forth is wide open.
นยิทํ สุกรํ อคารํ อชฺฌาวสตา เอกนฺตปริปุณฺณํ
เอกนฺตปริสุทฺธํ สงฺขลิขิตํ พฺรหฺมจริยํ จริตุํ✎ ร่าง
Nayidaṁ sukaraṁ agāraṁ ajjhāvasatā ekantaparipuṇṇaṁ ekantaparisuddhaṁ saṅkhalikhitaṁ brahmacariyaṁ carituṁ.
It’s not easy for someone living at home to lead the spiritual life utterly full and pure, like a polished shell.
ยนฺนูนาหํ
เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา
อนคาริยํ ปพฺพเชยฺยนฺติ ฯ✎ ร่าง
Yannūnāhaṁ kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajeyyan’ti.
Why don’t I shave off my hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness?’
โส อปเรน สมเยน อปฺปํ วา โภคกฺขนฺธํ
ปหาย มหนฺตํ วา โภคกฺขนฺธํ ปหาย อปฺปํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย
มหนฺตํ วา ญาติปริวฏฺฏํ ปหาย เกสมสฺสุํ โอหาเรตฺวา กาสายานิ
วตฺถานิ อจฺฉาเทตฺวา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชติ ฯ✎ ร่าง
So aparena samayena appaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya mahantaṁ vā bhogakkhandhaṁ pahāya, appaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya mahantaṁ vā ñātiparivaṭṭaṁ pahāya kesamassuṁ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṁ pabbajati.
After some time they give up a large or small fortune, and a large or small family circle. They shave off hair and beard, dress in ocher robes, and go forth from the lay life to homelessness.
โส เอวํ ปพฺพชิโต สมาโน ภิกฺขูนํ สิกฺขาสาชีวสมาปนฺโน
ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ
นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ✎ ร่าง
So evaṁ pabbajito samāno bhikkhūnaṁ sikkhāsājīvasamāpanno pāṇātipātaṁ pahāya pāṇātipātā paṭivirato hoti nihitadaṇḍo nihitasattho, lajjī dayāpanno sabbapāṇabhūtahitānukampī viharati.
Once they’ve gone forth, they take up the training and livelihood of the mendicants. They give up killing living creatures, renouncing the rod and the sword. They’re scrupulous and kind, living full of sympathy for all living beings.
อ้างอิงสยามรัฐ 14.19 · พุทธชยันตี 12.22
อทินฺนาทานํ ปหาย อทินฺนาทานา ปฏิวิรโต โหติ ทินฺนาทายี
ทินฺนปาฏิกงฺขี อเถเนน สุจิภูเตน อตฺตนา วิหรติ✎ ร่าง
Adinnādānaṁ pahāya adinnādānā paṭivirato hoti dinnādāyī dinnapāṭikaṅkhī, athenena sucibhūtena attanā viharati.
They give up stealing. They take only what’s given, and expect only what’s given. They keep themselves clean by not thieving.
อพฺรหฺมจริยํ
ปหาย พฺรหฺมจารี โหติ อาราจารี วิรโต เมถุนา คามธมฺมา✎ ร่าง
Abrahmacariyaṁ pahāya brahmacārī hoti ārācārī virato methunā gāmadhammā.
They give up unchastity. They are chaste, set apart, avoiding the vulgar act of sex.
มุสาวาทํ ปหาย มุสาวาทา ปฏิวิรโต โหติ สจฺจวาที สจฺจสนฺโธ
เถโต ปจฺจยิโก อวิสํวาทโก โลกสฺส✎ ร่าง
Musāvādaṁ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṁvādako lokassa.
They give up lying. They speak the truth and stick to the truth. They’re honest and dependable, and don’t trick the world with their words.
ปิสุณํ วาจํ ปหาย ปิสุณาย
วาจาย ปฏิวิรโต โหติ อิโต สุตฺวา น อมุตฺร อกฺขาตา อิเมสํ
เภทาย อมุตฺร วา สุตฺวา น อิเมสํ อกฺขาตา อมูสํ เภทาย อิติ
ภินฺนานํ วา สนฺธาตา สหิตานํ วา อนุปฺปทาตา สมคฺคาราโม
สมคฺครโต สมคฺคนนฺที สมคฺคกรณึ วาจํ ภาสิตา โหติ✎ ร่าง
Pisuṇaṁ vācaṁ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti; ito sutvā na amutra akkhātā imesaṁ bhedāya, amutra vā sutvā na imesaṁ akkhātā amūsaṁ bhedāya—iti bhinnānaṁ vā sandhātā sahitānaṁ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
They give up backbiting. They don’t repeat in one place what they heard in another so as to divide people against each other. Instead, they reconcile those who are divided and support those who are united, delighting in harmony, loving harmony, speaking words that promote harmony.
ผรุสํ
วาจํ ปหาย ผรุสาย วาจาย ปฏิวิรโต โหติ ยา สา วาจา เนลา
กณฺณสุขา เปมนียา หทยงฺคมา โปรี พหุชนกนฺตา พหุชนมนาปา
ตถารูปึ วาจํ ภาสิตา โหติ✎ ร่าง
Pharusaṁ vācaṁ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti; yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.
They give up harsh speech. They speak in a way that’s mellow, pleasing to the ear, endearing, going to the heart, polite, likable and agreeable to the people.
สมฺผปฺปลาปํ ปหาย สมฺผปฺปลาปา
ปฏิวิรโต โหติ กาลวาที ภูตวาที อตฺถวาที ธมฺมวาที วินยวาที
นิธานวตึ วาจํ ภาสิตา กาเลน สาปเทสํ ปริยนฺตวตึ อตฺถสญฺหิตํ ฯ✎ ร่าง
Samphappalāpaṁ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī, nidhānavatiṁ vācaṁ bhāsitā kālena sāpadesaṁ pariyantavatiṁ atthasaṁhitaṁ.
They give up talking nonsense. Their words are timely, true, and meaningful, in line with the teaching and training. They say things at the right time which are valuable, reasonable, succinct, and beneficial.
โส พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
So bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hoti.
They refrain from injuring plants and seeds.
เอกภตฺติโก
โหติ รตฺตูปรโต ปฏิวิรโต วิกาลโภชนา✎ ร่าง
Ekabhattiko hoti rattūparato virato vikālabhojanā.
They eat in one part of the day, abstaining from eating at night and food at the wrong time.
นจฺจคีตวาทิตวิสูกทสฺสนา
ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Naccagītavāditavisūkadassanā paṭivirato hoti.
They refrain from seeing shows of dancing, singing, and music.
มาลาคนฺธวิเลปนธารณมณฺฑนวิภูสนฏฺฐานา
ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā paṭivirato hoti.
They refrain from attiring and adorning themselves with garlands, fragrance, and makeup.
อุจฺจาสยนมหาสยนา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Uccāsayanamahāsayanā paṭivirato hoti.
They refrain from high and luxurious beds.
ชาตรูปรชต-
ปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Jātarūparajatapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
They refrain from receiving gold and currency,
อามกธญฺญปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต
โหติ✎ ร่าง
Āmakadhaññapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
raw grains,
อามกมํสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Āmakamaṁsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
raw meat,
อิตฺถีกุมาริกาปฏิคฺคหณา
ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Itthikumārikapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
women and girls,
ทาสีทาสปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
male and female bondservants,
อเชฬกปฏิคฺคหณา
ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Ajeḷakapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
goats and sheep,
กุกฺกุฏสูกรปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Kukkuṭasūkarapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
chickens and pigs,
หตฺถิควาสฺสวลว-
ปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
elephants, cows, horses, and mares,
เขตฺตวตฺถุปฏิคฺคหณา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Khettavatthupaṭiggahaṇā paṭivirato hoti.
and fields and land.
ทูเตยฺยปหีณคมนานุโยคา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Dūteyyapahiṇagamanānuyogā paṭivirato hoti.
They refrain from running errands and messages;
กยวิกฺกยา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Kayavikkayā paṭivirato hoti.
buying and selling;
ตุลากูฏกํสกูฏมานกูฏา ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Tulākūṭakaṁsakūṭamānakūṭā paṭivirato hoti.
falsifying weights, metals, or measures;
อุกฺโกฏนวญฺจนนิกติสาวิโยคา
ปฏิวิรโต โหติ✎ ร่าง
Ukkoṭanavañcananikatisāciyogā paṭivirato hoti.
bribery, fraud, cheating, and duplicity;
เฉทนวธพนฺธนวิปราโมสอาโลปสหสาการา
ปฏิวิรโต โหติ ฯ✎ ร่าง
Chedanavadhabandhanaviparāmosaālopasahasākārā paṭivirato hoti.
mutilation, murder, abduction, banditry, plunder, and violence.
โส สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน
ปิณฺฑปาเตน เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ ฯ✎ ร่าง
So santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena, kucchiparihārikena piṇḍapātena. So yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati.
They’re content with robes to look after the body and almsfood to look after the belly. Wherever they go, they set out taking only these things.
อ้างอิงสยามรัฐ 14.20 · ฉัฏฐสังคายนา 14.13
เสยฺยถาปิ
นาม ปกฺขี สกุโณ เยน เยเนว เฑติ สปตฺตภาโรว เฑติ✎ ร่าง
Seyyathāpi nāma pakkhī sakuṇo yena yeneva ḍeti sapattabhārova ḍeti;
They’re like a bird: wherever it flies, wings are its only burden.
เอวเมว
ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน
ปิณฺฑปาเตน เยน เยเนว ปกฺกมติ สมาทาเยว ปกฺกมติ ฯ✎ ร่าง
evameva bhikkhu santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarena, kucchiparihārikena piṇḍapātena; so yena yeneva pakkamati samādāyeva pakkamati.
In the same way, a mendicant is content with robes to look after the body and almsfood to look after the belly. Wherever they go, they set out taking only these things.