เสยฺยถาปิ อคฺคิเวสฺสน คามสฺส วา นิคมสฺส วา
อวิทูเร มหาปพฺพโต ฯ✎ ร่าง
Seyyathāpi, aggivessana, gāmassa vā nigamassa vā avidūre mahāpabbato.
Suppose there was a big mountain not far from a town or village.
อ้างอิงฉัฏฐสังคายนา 14.172 · พุทธชยันตี 12.308
ตเมนํ เทฺว สหายกา ตมฺหา คามา วา
นิคมา วา นิกฺขมิตฺวา หตฺถวิลงฺฆเกน เยน โส ปพฺพโต เตนุปสงฺกเมยฺยุํ
อุปสงฺกมิตฺวา เอโก สหายโก เหฏฺฐาปพฺพตปาเท ติฏฺเฐยฺย เอโก
สหายโก อุปริปพฺพตํ อาโรเหยฺย ฯ✎ ร่าง
Tamenaṁ dve sahāyakā tamhā gāmā vā nigamā vā nikkhamitvā hatthavilaṅghakena yena so pabbato tenupasaṅkameyyuṁ; upasaṅkamitvā eko sahāyako heṭṭhā pabbatapāde tiṭṭheyya, eko sahāyako uparipabbataṁ āroheyya.
And two friends set out from that village or town, lending each other a hand up to the mountain. Once there, one friend would remain at the foot of the mountain, while the other would climb to the peak.
ตเมนํ เหฏฺฐาปพฺพตปาเท
ฐิโต สหายโก อุปริปพฺพเต ฐิตํ สหายกํ เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
Tamenaṁ heṭṭhā pabbatapāde ṭhito sahāyako uparipabbate ṭhitaṁ sahāyakaṁ evaṁ vadeyya:
The one standing at the foot would say to the one at the peak,
ยํ สมฺม กึ ตฺวํ ปสฺสสิ อุปริปพฺพเต ฐิโตติ ฯ✎ ร่าง
‘yaṁ, samma, kiṁ tvaṁ passasi uparipabbate ṭhito’ti?
‘My dear, what do you see, standing there at the peak?’
โส
เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
So evaṁ vadeyya:
They’d reply,
ปสฺสามิ โข อหํ สมฺม อุปริปพฺพเต ฐิโต
อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ
โปกฺขรณิรามเณยฺยกนฺติ ฯ✎ ร่าง
‘passāmi kho ahaṁ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan’ti.
‘Standing at the peak, I see delightful parks, woods, meadows, and lotus ponds!’
โส เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
So evaṁ vadeyya:
But the other would say,
อ้างอิงPTS 3.131 · สยามรัฐ 14.264
อฏฺฐานํ โข เอตํ สมฺม อนวกาโส
ยํ ตฺวํ อุปริปพฺพเต ฐิโต ปสฺเสยฺยาสิ อารามรามเณยฺยกํ
วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณิรามเณยฺยกนฺติ ฯ✎ ร่าง
‘aṭṭhānaṁ kho etaṁ, samma, anavakāso yaṁ tvaṁ uparipabbate ṭhito passeyyāsi ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan’ti.
‘It’s impossible, it cannot happen that, standing at the peak, you can see delightful parks, woods, meadows, and lotus ponds.’
ตเมนํ อุปริปพฺพเต ฐิโต สหาโย เหฏฺฐิมปพฺพตปาทํ โอโรหิตฺวา
ตํ สหายกํ พาหาย คเหตฺวา อุปริปพฺพตํ อาโรเปตฺวา มุหุตฺตํ
อสฺสาเสตฺวา เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
Tamenaṁ uparipabbate ṭhito sahāyako heṭṭhimapabbatapādaṁ orohitvā taṁ sahāyakaṁ bāhāyaṁ gahetvā uparipabbataṁ āropetvā muhuttaṁ assāsetvā evaṁ vadeyya:
So their friend would come down from the peak, take their friend by the arm, and make them climb to the peak. After giving them a while to catch their breath, they’d say,
ยํ สมฺม กึ ตฺวํ ปสฺสสิ อุปริปพฺพเต
ฐิโตติ ฯ✎ ร่าง
‘yaṁ, samma, kiṁ tvaṁ passasi uparipabbate ṭhito’ti?
‘My dear, what do you see, standing here at the peak?’
โส เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
So evaṁ vadeyya:
They’d reply,
ปสฺสามิ โข อหํ สมฺม อุปริปพฺพเต
ฐิโต อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ
โปกฺขรณิรามเณยฺยกนฺติ ฯ✎ ร่าง
‘passāmi kho ahaṁ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan’ti.
‘Standing at the peak, I see delightful parks, woods, meadows, and lotus ponds!’
โส เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
So evaṁ vadeyya:
They’d say,
อิทาเนว โข เต สมฺม ภาสิตํ มยํ เอวํ
อาชานาม✎ ร่าง
‘idāneva kho te, samma, bhāsitaṁ—mayaṁ evaṁ ājānāma—
‘Just now I understood you to say:
อฏฺฐานํ โข เอตํ สมฺม อนวกาโส ยํ ตฺวํ อุปริปพฺพเต ฐิโต
ปสฺเสยฺยาสิ อารามรามเณยฺยกํ วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ
โปกฺขรณิรามเณยฺยกนฺติ ฯ✎ ร่าง
aṭṭhānaṁ kho etaṁ samma, anavakāso yaṁ tvaṁ uparipabbate ṭhito passeyyāsi ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan’ti.
“It’s impossible, it cannot happen that, standing at the peak, you can see delightful parks, woods, meadows, and lotus ponds.”
อิทาเนว จ ปน เต ภาสิตํ มยํ เอวํ
อาชานาม✎ ร่าง
Idāneva ca pana te bhāsitaṁ mayaṁ evaṁ ājānāma:
But now you say:
ปสฺสามิ โข อหํ สมฺม อุปริปพฺพเต ฐิโต อารามรามเณยฺยกํ
วนรามเณยฺยกํ ภูมิรามเณยฺยกํ โปกฺขรณิรามเณยฺยกนฺติ ฯ✎ ร่าง
‘passāmi kho ahaṁ, samma, uparipabbate ṭhito ārāmarāmaṇeyyakaṁ vanarāmaṇeyyakaṁ bhūmirāmaṇeyyakaṁ pokkharaṇīrāmaṇeyyakan’ti.
“Standing at the peak, I see delightful parks, woods, meadows, and lotus ponds!”’
โส เอวํ วเทยฺย✎ ร่าง
So evaṁ vadeyya:
They’d say,
ตถา หิ ปนาหํ สมฺม อิมินา มหตา
ปพฺพเตน อาวุโฏ ๑- ทิฏฺเฐยฺยํ นาทฺทสนฺติ ฯ เอวเมว โข✎ ร่าง
‘tathā hi panāhaṁ, samma, iminā mahatā pabbatena āvuto daṭṭheyyaṁ nāddasan’ti.
‘But my dear, it was because I was obstructed by this big mountain that I didn’t see what could be seen.’
อโต
มหนฺตตเรน โข อคฺคิเวสฺสน อวิชฺชากฺขนฺเธน ชยเสโน ราชกุมาโร
อาวุโฏ นิวุโฏ โอวุโฏ ปริโยนทฺโธ ฯ✎ ร่าง
Ato mahantatarena, aggivessana, ‘avijjākhandhena jayaseno rājakumāro āvuto nivuto ophuṭo pariyonaddho.
But bigger than that is the mass of ignorance by which Prince Jayasena is obstructed, hindered, engulfed, and enveloped.
อ้างอิงสยามรัฐ 14.265 · ฉัฏฐสังคายนา 14.173
โส วต ยนฺตํ เนกฺขมฺเมน
ญาตพฺพํ เนกฺขมฺเมน ทฏฺฐพฺพํ เนกฺขมฺเมน ปตฺตพฺพํ เนกฺขมฺเมน
สจฺฉิกาตพฺพํ ตํ วต ชยเสโน ราชกุมาโร กามมชฺเฌ วสนฺโต กาเม
ปริภุญฺชนฺโต กามวิตกฺเกหิ ขชฺชมาโน กามปริฬาเหน ปริฑยฺหมาโน
กามปริเยสนาย อุสฺสุกฺโก ญสฺสติ วา ทกฺขติ วา สจฺฉิ วา
กริสฺสตีติ เนตํ ฐานํ วิชฺชตีติ ฯ✎ ร่าง
So vata yaṁ taṁ nekkhammena ñātabbaṁ nekkhammena daṭṭhabbaṁ nekkhammena pattabbaṁ nekkhammena sacchikātabbaṁ taṁ vata jayaseno rājakumāro kāmamajjhe vasanto kāme paribhuñjanto kāmavitakkehi khajjamāno kāmapariḷāhena pariḍayhamāno kāmapariyesanāya ussuko ñassati vā dakkhati vā sacchi vā karissatī’ti—netaṁ ṭhānaṁ vijjati.
Prince Jayasena dwells in the midst of sensual pleasures, enjoying them, consumed by thoughts of them, burning with fever for them, and eagerly seeking more. It is quite impossible for him to know or see or realize what can only be known, seen, and realized by renunciation.
สเจ โข ตํ อคฺคิเวสฺสน ชยเสนสฺส
ราชกุมารสฺส อิมา เทฺว อุปมา ปฏิภาเสยฺยุํ อนจฺฉริยนฺเต
ชยเสโน ราชกุมาโร ปสีเทยฺย ปสนฺโน จ เต ปสนฺนาการํ
กเรยฺยาติ ฯ✎ ร่าง
Sace kho taṁ, aggivessana, jayasenassa rājakumārassa imā dve upamā paṭibhāyeyyuṁ, anacchariyaṁ te jayaseno rājakumāro pasīdeyya, pasanno ca te pasannākāraṁ kareyyā”ti.
It would be no wonder if, had these two similes occurred to you, Prince Jayasena would have gained confidence in you and shown his confidence.”
กุโต ปน มํ ภนฺเต ชยเสนสฺส ราชกุมารสฺส
อิมา เทฺว อุปมา ปฏิภาสิสฺสนฺติ อนจฺฉริยา ปุพฺเพ อสฺสุตปุพฺพา
@เชิงอรรถ: ๑ ยุ. อาวโฏ ฯ
เสยฺยถาปิ ภควนฺตนฺติ ฯ✎ ร่าง
“Kuto pana maṁ, bhante, jayasenassa rājakumārassa imā dve upamā paṭibhāyissanti anacchariyā pubbe assutapubbā, seyyathāpi bhagavantan”ti?
“But sir, how could these two similes have occurred to me as they did to the Buddha, since they were neither supernaturally inspired, nor learned before in the past?”
—
“Seyyathāpi, aggivessana, rājā khattiyo muddhāvasitto nāgavanikaṁ āmanteti:
“Suppose, Aggivessana, an anointed aristocratic king was to address his elephant tracker,
อ้างอิงPTS 3.132 · พุทธชยันตี 12.310