เนื้อความทั้งข้อ
แปลไทย ฉบับหลวง
บาลีอักษรไทย
[๔๑๕] ดูกรภูมิชะ เปรียบเหมือนบุรุษต้องการน้ำมัน แสวงหาน้ำมัน
จึงเที่ยวเสาะหาน้ำมัน เกลี่ยงาป่นลงในรางแล้วคั้นไป เอาน้ำพรมไปๆ ถ้าแม้ทำ
ความหวังแล้วเกลี่ยงาป่นลงในราง คั้นไป เอาน้ำพรมไปๆ เขาก็สามารถได้น้ำมัน
ถ้าแม้ทำความไม่หวังแล้ว ... ถ้าแม้ทำทั้งความหวังและความไม่หวังแล้ว ... ถ้าแม้
ทำความหวังก็มิใช่ความไม่หวังก็มิใช่แล้ว เกลี่ยงาป่นลงในรางคั้นไป เอาน้ำพรม
ไปๆ เขาก็สามารถได้น้ำมัน นั่นเพราะเหตุไร ดูกรภูมิชะ เพราะเขาสามารถ
ได้น้ำมันโดยวิธีแยบคาย ฉันใด ดูกรภูมิชะ ฉันนั้นเหมือนกันแล สมณะหรือ
พราหมณ์พวกใดพวกหนึ่งที่มีทิฐิชอบ ฯลฯ มีสมาธิชอบ ถ้าแม้ทำความหวังแล้ว
ประพฤติพรหมจรรย์ เขาก็สามารถบรรลุผล ถ้าแม้ทำความไม่หวังแล้ว ... ถ้าแม้
ทำทั้งความหวังและความไม่หวังแล้ว ... ถ้าแม้ทำความหวังก็มิใช่ความไม่หวังก็มิใช่
แล้วประพฤติพรหมจรรย์ เขาก็สามารถบรรลุผล นั่นเพราะเหตุไร ดูกรภูมิชะ
เพราะเขาสามารถบรรลุผลได้โดยอุบายแยบคาย ฯ
▴ ย่อ
เสยฺยถาปิ ภูมิช ปุริโส เตลตฺถิโก เตลคเวสี เตลปริเยสนํ
จรมาโน ติลปิฏฺฐํ โทณิยา อากีริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ
ปริปฺโผสกํ ปีเฬยฺย✎ ร่าง
Seyyathāpi, bhūmija, puriso telatthiko telagavesī telapariyesanaṁ caramāno tilapiṭṭhaṁ doṇiyā ākiritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ pīḷeyya.
Suppose there was a person in need of oil. While wandering in search of oil, they tried heaping sesame flour in a bucket, sprinkling it little by little with water, and pressing it out.
อ้างอิง PTS 3.143
อาสญฺเจปิ กริตฺวา ติลปิฏฺฐํ โทณิยา
อากีริตฺวา อุทเกน ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ ปีเฬยฺย ภพฺโพ เตลสฺส
อธิคมาย✎ ร่าง
Āsañcepi karitvā tilapiṭṭhaṁ doṇiyā ākiritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ pīḷeyya, bhabbo telassa adhigamāya;
By doing this, they could extract oil, regardless of whether they made a wish,
อนาสญฺเจปิ กริตฺวา✎ ร่าง
anāsañcepi karitvā …pe…
didn’t make a wish,
อาสญฺจ อนาสญฺเจปิ กริตฺวา✎ ร่าง
āsañca anāsañcepi karitvā …pe…
both did and did not make a wish,
เนวาสํนานาสญฺเจปิ กริตฺวา ติลปิฏฺฐํ โทณิยา อากีริตฺวา อุทเกน
ปริปฺโผสกํ ปริปฺโผสกํ ปีเฬยฺย ภพฺโพ เตลสฺส อธิคมาย✎ ร่าง
nevāsaṁ nānāsañcepi karitvā tilapiṭṭhaṁ doṇiyā ākiritvā udakena paripphosakaṁ paripphosakaṁ pīḷeyya, bhabbo telassa adhigamāya.
or neither did nor did not make a wish.
ตํ
กิสฺส เหตุ✎ ร่าง
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
โยนิโส ภูมิช เตลสฺส อธิคมาย✎ ร่าง
Yoni hesā, bhūmija, telassa adhigamāya.
Because that’s a rational way to extract oil.
เอวเมว โข
ภูมิช เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา สมฺมาทิฏฺฐิโน
ฯเปฯ✎ ร่าง
Evameva kho, bhūmija, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā sammādiṭṭhino …pe…
And so it is for any ascetics and brahmins who have right view …
สมฺมาสมาธิโน เต อาสญฺเจปิ กริตฺวา พฺรหฺมจริยํ
จรนฺติ ภพฺพา ผลสฺส อธิคมาย✎ ร่าง
sammāsamādhino te āsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti, bhabbā phalassa adhigamāya;
อนาสญฺเจปิ กริตฺวา✎ ร่าง
anāsañcepi karitvā …pe…
อาสญฺจ
อนาสญฺเจปิ กริตฺวา✎ ร่าง
āsañca anāsañcepi karitvā …pe…
เนวาสํนานาสญฺเจปิ กริตฺวา พฺรหฺมจริยํ
จรนฺติ ภพฺพา ผลสฺส อธิคมาย✎ ร่าง
nevāsaṁ nānāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti, bhabbā phalassa adhigamāya.
ตํ กิสฺส เหตุ✎ ร่าง
Taṁ kissa hetu?
โยนิโส ภูมิช
ผลสฺส อธิคมาย ฯ✎ ร่าง
Yoni hesā, bhūmija, phalassa adhigamāya.
Because that’s a rational way to win the fruit.