เนื้อความทั้งข้อ
[๔๑๖] ดูกรภูมิชะ เปรียบเหมือนบุรุษต้องการนมสด แสวงหานมสด
จึงเที่ยวเสาะหานมสด รีดเอาจากเต้านมแม่โคลูกอ่อน ถ้าแม้ทำความหวังแล้วรีด
เอาจากเต้านมแม่โคลูกอ่อน เขาก็สามารถได้นมสด ถ้าแม้ทำความไม่หวังแล้ว ...
ถ้าแม้ทำทั้งความหวังและความไม่หวังแล้ว ... ถ้าแม้ทำความหวังก็มิใช่ความไม่หวัง
ก็มิใช่แล้วรีดเอาจากเต้านมแม่โคลูกอ่อน เขาก็สามารถได้นมสด นั่นเพราะเหตุไร
ดูกรภูมิชะ เพราะเขาสามารถได้นมสดโดยวิธีแยบคาย ฉันใด ดูกรภูมิชะ
ฉันนั้นเหมือนกันแล สมณะหรือพราหมณ์พวกใดพวกหนึ่งที่มีทิฐิชอบ ฯลฯ มี
สมาธิชอบ ถ้าแม้ทำความหวังแล้วประพฤติพรหมจรรย์ เขาก็สามารถบรรลุผล
ถ้าแม้ทำความไม่หวังแล้ว ... ถ้าแม้ทำทั้งความหวังและความไม่หวังแล้ว ... ถ้าแม้
ทำความหวังก็มิใช่ความไม่หวังก็มิใช่แล้วประพฤติพรหมจรรย์ เขาก็สามารถบรรลุผล
นั่นเพราะเหตุไร ดูกรภูมิชะ เพราะเขาสามารถบรรลุผลได้โดยอุบายแยบคาย ฯ
เสยฺยถาปิ ภูมิช ปุริโส ขีรตฺถิโก ขีรคเวสี ขีรปริเยสนํ
จรมาโน คาวึ ตรุณวจฺฉํ ถนโต อาวิญฺเชยฺย✎ ร่าง
Seyyathāpi, bhūmija, puriso khīratthiko khīragavesī khīrapariyesanaṁ caramāno gāviṁ taruṇavacchaṁ thanato āviñcheyya.
Suppose there was a person in need of milk. While wandering in search of milk, they tried pulling the udder of a newly-calved cow.
อ้างอิงสยามรัฐ 14.281 · ฉัฏฐสังคายนา 14.183 · พุทธชยันตี 12.328
อาสญฺเจปิ กริตฺวา
คาวึ ตรุณวจฺฉํ ถนโต อาวิญฺเชยฺย ภพฺโพ ขีรสฺส อธิคมาย✎ ร่าง
Āsañcepi karitvā gāviṁ taruṇavacchaṁ thanato āviñcheyya, bhabbo khīrassa adhigamāya;
By doing this, they could get milk, regardless of whether they made a wish,
อนาสญฺเจปิ กริตฺวา✎ ร่าง
anāsañcepi karitvā …pe…
didn’t make a wish,
อาสญฺจ อนาสญฺเจปิ กริตฺวา✎ ร่าง
āsañca anāsañcepi karitvā …pe…
both did and did not make a wish,
เนวาสํนานาสญฺเจปิ กริตฺวา คาวึ ตรุณวจฺฉํ ถนโต อาวิญฺเชยฺย
ภพฺโพ ขีรสฺส อธิคมาย✎ ร่าง
nevāsaṁ nānāsañcepi karitvā gāviṁ taruṇavacchaṁ thanato āviñcheyya, bhabbo khīrassa adhigamāya.
or neither did nor did not make a wish.
ตํ กิสฺส เหตุ✎ ร่าง
Taṁ kissa hetu?
Why is that?
โยนิโส ภูมิช ขีรสฺส
อธิคมาย✎ ร่าง
Yoni hesā, bhūmija, khīrassa adhigamāya.
Because that’s a rational way to get milk.
เอวเมว โข ภูมิช เย หิ เกจิ สมณา วา พฺราหฺมณา วา
สมฺมาทิฏฺฐิโน ฯเปฯ✎ ร่าง
Evameva kho, bhūmija, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā sammādiṭṭhino …pe…
And so it is for any ascetics and brahmins who have right view …
สมฺมาสมาธิโน เต อาสญฺเจปิ กริตฺวา✎ ร่าง
sammāsamādhino te āsañcepi karitvā …pe…
—
anāsañcepi karitvā …pe…
อาสญฺจ อนาสญฺเจปิ กริตฺวา✎ ร่าง
āsañca anāsañcepi karitvā …pe…
เนวาสํนานาสญฺเจปิ กริตฺวา
พฺรหฺมจริยํ จรนฺติ ภพฺพา ผลสฺส อธิคมาย✎ ร่าง
nevāsaṁ nānāsañcepi karitvā brahmacariyaṁ caranti, bhabbā phalassa adhigamāya.
ตํ กิสฺส เหตุ✎ ร่าง
Taṁ kissa hetu?
โยนิโส
ภูมิช ผลสฺส อธิคมาย ฯ✎ ร่าง
Yoni hesā, bhūmija, phalassa adhigamāya.
Because that’s a rational way to win the fruit.